Ngày Thế giới phòng chống sốt rét (25/4): Vì một Việt Nam không còn sốt rét

Với chủ đề “Đầu tư cho tương lai, đánh bại sốt rét”, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Khu vực Tây Thái Bình Dương kêu gọi Việt Nam tăng cường những thành quả phòng chống sốt rét đạt được trong những năm gần đây và đẩy nhanh nỗ lực nhằm hướng tới một Khu vực không còn sốt rét.

Ông Jeffery Kobza, Quyền Trưởng Đại diện Văn phòng WHO tại Việt Nam chia sẻ: “Chính phủ Việt Nam đã nhận thức rõ rằng các nước láng giềng đóng một vai trò then chốt và cuộc khủng hoảng sốt rét tại một quốc gia có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến quốc gia khác. Sự hợp tác xuyên biên giới của các quốc gia láng giềng với Việt Nam là điều cốt yếu để loại trừ sốt rét”.

Sốt rét là một bệnh có nguy cơ gây tử vong do ký sinh trùng Plasmodium gây nên. Bệnh lây truyền qua vết đốt của muỗi cái Anopheles nhiễm ký sinh trùng. Việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời sốt rét mang tính quyết định trong phòng ngừa tử vong. Cùng với các biện pháp đề phòng muỗi đốt như dùng màn tẩm hóa chất tồn lưu lâu, việc điều trị hiệu quả cũng góp phần giảm lây truyền bệnh sốt rét.

Những thành quả có ý nghĩa, những dấu mốc khích lệ

Ở Việt Nam, theo Báo cáo Sốt rét Thế giới năm 2014 của Tổ chức Y tế Thế giới, số ca xác nhận sốt rét đã giảm trên 75% trong khoảng thời gian từ 2000 đến 2013. Cùng thời kỳ đó, số ca tử vong do sốt rét giảm trên 90%.

Theo ông Jeffery Kobza, những thành tựu của Việt Nam là rất ấn tượng nhưng để biến những thành tựu này trở thành việc chiến thắng bệnh sốt rét lâu dài đòi hỏi phải có sự hợp tác tốt hơn và các chiến lược trọng điểm giữa WHO, chính phủ, các nhà tài trợ, các tổ chức xã hội dân sự và các đối tác khác. Vào lúc này chúng ta chưa thể thỏa mãn với những thành quả đã đạt được trên chặng đường loại trừ sốt rét.

Ở Việt Nam, sốt rét hiện nay lây truyền chủ yếu ở các tỉnh Tây Nguyên, ven biển miền Trung và Đông Nam Bộ. Plasmodium falciparum và Plasmodium vivax là những ký sinh trùng sốt rét phổ biến nhất. Bệnh xảy ra chủ yếu ở người dân tộc thiểu số, dân di biến động và những người đi rừng, ngủ rẫy.

Trên toàn cầu, ước khoảng 3,2 tỷ người vẫn còn nguy cơ mắc sốt rét, trong đó 1,2 tỷ người có nguy cơ cao. Ở Khu vực Tây Thái Bình Dương, 712 triệu người, tức khoảng 40% dân số Khu vực đang sống trong những vùng có nguy cơ sốt rét. Ở Việt Nam, khoảng 11,7 triệu người (khoảng 13% dân số) đang phải sống trong các khu vực có bệnh sốt rét.

Các chiến lược mới vì một Việt Nam không còn bệnh sốt rét

Năm 2015 là một năm quan trọng đối với bệnh sốt rét. WHO, cùng với các bên liên quan, đã xây dựng dự thảo đầy tham vọng Chiến lược Kỹ thuật toàn cầu đối với bệnh sốt rét giai đoạn 2016 -2030. Chiến lược này sẽ giúp các quốc gia có bệnh sốt rét giảm 90% gánh nặng sốt rét vào năm 2030. Chiến lược tiếp cận tầm xa này dự kiến ​​sẽ được thông qua tại Đại hội đồng Y tế Thế giới vào tháng 5 tới.

Để giải quyết sốt rét kháng đa thuốc tại Việt Nam và tiểu vùng Mê Kông mở rộng (GMS), Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Đông Nam Á và khu vực Tây Thái Bình Dương cùng với các nước vùng GMS và các bên liên quan khác đã dự thảo Chiến lược Loại trừ bệnh sốt rét cho tiểu vùng Mê Kông mở rộng giai đoạn 2015 - 2030.

Chiến lược này là nỗ lực chung của 6 nước tượng trưng cho quan hệ đối tác mạnh mẽ và hợp tác, sẽ được khởi động tại hội nghị bên lề trong thời gian diễn ra Đại hội đồng Y tế Thế giới năm nay. Chiến lược này nhằm mục đích thúc đẩy các nỗ lực để giải quyết vấn đề kháng thuốc và loại trừ bệnh sốt rét ở Việt Nam cũng như các nước thành viên khác của Tiểu vùng Mê Kông mở rộng, tập trung vào việc bảo vệ nhóm dân số có có nguy cơ cao, đặc biệt là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, dân di biến động và người dân địa phương, đồng thời ngăn ngừa sự lây lan của bệnh sốt rét kháng đa thuốc.

Cuối năm ngoái, tại Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á, những người đứng đầu chính phủ đã cam kết ủng hộ vì một châu Á - Thái Bình Dương không còn bệnh sốt rét vào năm 2030. WHO đang cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho Liên minh các nhà Lãnh đạo châu Á - Thái Bình Dương chống bệnh sốt rét (APLMA) để xây dựng một lộ trình cấp cao như là một hướng dẫn hướng tới mục tiêu năm 2030.

Cam kết mới để giải quyết những thách thức còn tồn tại

“Nếu tình hình sốt rét kháng đa thuốc, kể cả kháng các liệu pháp kết hợp artemisinin, tồi tệ hơn và lan tràn ra ngoài các nước Tiểu vùng Mê Kông mở rộng, nó có thể là một thảm họa. Các loại thuốc chống sốt rét hiệu quả nhất hiện có có thể không còn tác dụng” - Tiến sĩ Eva Christophel, Điều phối viên chương trình Bệnh sốt rét, các Bệnh lây truyền qua Vec-tơ và Bệnh Ký sinh trùng của Văn phòng WHO khu vực Tây Thái Bình Dương, cảnh báo.

“Tuy nhiên, với các chiến lược mới, cam kết chính trị cấp cao và quan hệ đối tác chiến lược hiện có, chúng ta có một cơ hội lịch sử để thúc đẩy nỗ lực của chúng ta trong việc loại trừ bệnh sốt rét ở các nước như Việt Nam. Tăng cường hệ thống y tế nhằm cải thiện số liệu báo cáo và sự sẵn có của các loại thuốc an toàn và hiệu quả trong bối cảnh của Bảo hiểm y tế toàn dân là những thành phần quan trọng” - Tiến sĩ Christophel nói.

Ở Việt Nam, Văn phòng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới đang phối hợp chặt chẽ với Chương trình quốc gia phòng chống sốt rét của Việt Nam và các đối tác khác nhằm hỗ trợ kỹ thuật và đưa các nội dung của chiến lược khu vực và toàn cầu vào kế hoạch hành động phù hợp với Việt Nam.