Nghệ nhân Ưu tú Ðỗ Ngọc Ẩn - Còn đó một chữ tình

Nghe tin Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Ðỗ Ngọc Ẩn, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật (VHNT) tỉnh Cà Mau, từ trần (ngày 10/6/2026), anh em giới văn nghệ sĩ trong tỉnh bày tỏ niềm tiếc thương trước sự ra đi đột ngột của ông. Căn bệnh hiểm nghèo chuyển biến bất ngờ, ông không kịp nói lời từ giã. Vậy là hết một kiếp tằm trọn đời vương tơ...

• Tạo không gian cho đờn ca tài tử thăng hoa
• Âm vang đờn ca tài tử giữa rừng tràm U Minh Hạ
• Trao truyền đam mê nghệ thuật đờn ca tài tử

Trọn kiếp "tằm - tơ"

NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn đam mê nghệ thuật đờn ca tài tử (ÐCTT) từ thuở nhỏ. Mê mẩn tiếng đờn khoan nhặt, ông tìm đến những bậc tiền bối tại quê hương Trưởng Toà (Phước Long) để học hỏi, rồi cùng nhóm bạn đi giao lưu, biểu diễn tại các đám tiệc, sòng đờn ca. Máu nghề ngấm hồi nào không hay, chỉ biết mỗi lần đi đến đâu nghe đờn so phím là như “lân thấy pháo”, ngồi không yên, mà nếu không ca thì cũng bị mọi người ép ca cho bằng được.

Từ đam mê rồi thành duyên nợ, thành cái nghiệp gắn bó bền bỉ, sâu lắng. Cuộc đời NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn là quá trình dài công tác từ cơ sở ở ấp, xã, rồi lần lượt kinh qua vai trò quản lý các đơn vị văn hoá, VHNT cấp huyện, tỉnh, đóng góp tích cực cho sự phát triển của phong trào ÐCTT nói riêng và sự nghiệp VHNT tỉnh nhà nói chung.

"Con tằm đến thác vẫn còn vương tơ", đến những tháng ngày sau cùng, ông vẫn không thôi đắn đo về việc tìm hướng đi mới cho nghệ thuật truyền thống, cũng như việc tìm kiếm những nhân tố, tài năng mới, chung tay gây dựng và phát triển phong trào ÐCTT.

Còn nhớ trong dịp Ngày thơ Việt Nam năm 2026, NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn trực tiếp dàn dựng, kết nối các tiết mục biểu diễn thành một chương trình nghệ thuật chỉn chu phục vụ khán giả thưởng thức, trong đó có ca cảnh “Nam quốc sơn hà” do ông chấp bút. Mắt ông long lanh mừng khi đêm Nguyên tiêu đầu tiên sau hợp nhất tỉnh diễn ra ấm áp và hết sức thành công.

Lại nhớ, chỉ mới hơn một tháng trước, tại Ðại hội Ðại biểu Liên hiệp các Hội VHNT tỉnh, vẫn thấy hình ảnh ông tất bật chủ trì. Chương trình nghệ thuật chào mừng đại hội có một sáng tác mới của ông được trình làng - bản tài tử “Hai ta chung một tấm lòng”.

Không ai có thể ngờ đó là lần hội ngộ sau cùng của ông với văn nghệ sĩ tỉnh nhà...

Người dấn thân và “khai phá”

Trên suốt hành trình dài bền bỉ gắn bó với nghệ thuật, nhất là nghệ thuật ÐCTT, dù là tài tử ca, thành viên ban chủ nhiệm câu lạc bộ, hay người tổ chức chương trình, giám khảo, sáng tác, nhà quản lý..., vai trò nào ông cũng cố gắng vẹn tròn. Ðặc biệt, NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn là một trong những người "khai phá” và thực hiện chương trình ÐCTT phát trên sóng Ðài Phát thanh - Truyền hình Bạc Liêu.

Năm 2009, Nhà báo Phan Hùng, nguyên Trưởng phòng Phát thanh và Thông tin điện tử của Ðài, đã cùng với NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn (khi đó là Giám đốc Trung tâm Phát hành phim và Chiếu bóng) đề xuất Ban Lãnh đạo Ðài và Ban Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch về ý tưởng thực hiện chương trình ÐCTT , quay hình phát sóng định kỳ. Ðược sự thống nhất, hai người cùng bắt tay thực hiện, vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Với bề dày kinh nghiệm "thổi lửa" phong trào văn hoá văn nghệ ở cơ sở qua quá trình công tác, NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn đưa ra nhiều sáng kiến, cách làm hay, hiệu quả. Ông chịu trách nhiệm chính trong việc chọn lựa, biên tập bài ca; kiếm tìm những ngón đờn, giọng ca phù hợp; thực hiện thu âm, hỗ trợ chuyên môn cho các tài tử, nghệ nhân... Thời gian đầu, đều đặn mỗi tháng 2 kỳ, chương trình nhanh chóng lan toả, nhận được sự ủng hộ của đông đảo khán, thính giả.

Không dừng lại ở đó, NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn tiếp tục cùng ê kíp đưa chương trình về các huyện, thị xã, thành phố, các câu lạc bộ, Trường Ðại học Bạc Liêu... Suốt nhiều năm liền, mô hình này nhận được sự đánh giá rất cao của giới chuyên môn cũng như các đài bạn trong việc quảng bá, bảo tồn và phát triển loại hình nghệ thuật ÐCTT.

Chia sẻ về NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn, Nhà báo Phan Hùng dành lời ngưỡng mộ: “Vốn rất đam mê và am hiểu bài bản nghệ thuật ÐCTT nên anh có mối quan hệ rất rộng với giới tài tử, nghệ nhân đờn ca. Qua từng cuộc gặp gỡ, trao đổi nghề nghiệp, anh tiếp thêm ngọn lửa nghề cho những người xung quanh và giúp đỡ không ít tài tử trở thành NNƯT. Ðồng thời, anh còn miệt mài với vai trò ban giám khảo tại các hội thi, liên hoan trong tỉnh; thành viên ban tổ chức các cuộc hội thảo bàn về bài "Dạ cổ hoài lang". Những đóng góp của anh góp phần không nhỏ bảo tồn và phát huy giá trị tốt đẹp của nghệ thuật truyền thống dân tộc”.

NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn (bìa phải) trong một chương trình đờn ca tài tử. Ảnh: PHAN THANH CƯỜNG

Yêu nghề đến hơi thở sau cùng...

Tiễn biệt NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn, Nghệ sĩ Ưu tú Minh Hoàng không nén được sự xúc động khi nhớ người đồng nghiệp mà ông hết lòng kính trọng. Mặc dù chỉ có dịp đồng hành, làm việc cùng nhau trong khoảng thời gian ngắn nhưng với ông, mỗi lần tạn mặt là mỗi lần khắc sâu sự tâm giao bên những câu chuyện đời, chuyện nghề và đức tính kính trên nhường dưới của NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn trong mọi mối quan hệ.

“Vĩnh biệt người lãnh đạo đáng kính của Liên hiệp các Hội VHNT tỉnh Cà Mau - một người thật thà, đạo đức đáng để giới văn nghệ sĩ kính trọng và nhớ anh!”, Nghệ sĩ Ưu tú Minh Hoàng tâm tình.

Tác giả Minh Ðăng chia sẻ: “Cuộc tiễn biệt nào cũng có giọt nước mắt đầy vơi, nhưng với NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn, người bạn đồng nghiệp của tôi, còn có cả sự tiếc thương vô hạn một trái tim yêu nghề đến hơi thở sau cùng...”.

Nói về cái tâm và sự cần mẫn với nghề của NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn, điều khiến tác giả Minh Ðăng tâm đắc nhất là sau khi hợp nhất tỉnh, tiếp tục vai trò Chủ tịch Liên hiệp hội, NNƯT Ðỗ Ngọc Ẩn đã chủ động tìm đến các nghệ nhân, tài tử có uy tín để trao đổi, lắng nghe tâm tư, nắm bắt tình hình phong trào đờn ca, hoạt động các câu lạc bộ trên địa bàn để tiến tới kiện toàn, ra mắt Chi hội Nghệ nhân ÐCTT tỉnh với sự tham gia của đông đảo hội viên thuộc 2 tỉnh: Cà Mau và Bạc Liêu cũ...

Những dự định ấp ủ của người NNƯT đành dở dang, những suy tư trăn trở cho nghệ thuật đành xếp gọn; để lại nỗi nhớ trong lòng người ở lại về người nghệ nhân tài hoa, mến nghĩa, trọng tình, coi nhẹ chuyện lợi danh!

Minh Hoàng Phúc