Ngọt ngào vị muối Bạc Liêu

Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng vị ngọt của muối Bạc Liêu đã được khẳng định khi đem so sánh với muối được làm ra ở những vùng miền khác! Tại lễ công bố di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Nghề làm muối ở Bạc Liêu, chữ “vị ngọt” lại được mọi người nhắc rất nhiều lần để nói về thứ đặc sản này.

Lãnh đạo tỉnh tham quan khu trưng bày di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Nghề làm muối ở Bạc Liêu. Ảnh: H.L

Đặc trưng độc đáo

Tại sao có nhiều nơi làm muối, nhưng chỉ Nghề làm muối ở Bạc Liêu được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia? Là vì ở Bạc Liêu, nghề làm muối đâu chỉ là một nghề đơn thuần và hạt muối cũng không phải là một thực phẩm đơn thuần. Nói đến nghề muối và hạt muối Bạc Liêu là kể về cả một hành trình văn hóa. Nghề làm muối ở Bạc Liêu hình thành từ cái thuở cha ông đi mở đất phương Nam, cái nghề truyền thống ấy cũng đã gắn bó như hơi thở trong cuộc sống mưu sinh của người dân xứ biển Bạc Liêu. Các bậc tiền nhân đã mang cách thức làm muối về đây, những làng nghề muối mọc lên ở ven biển Bạc Liêu, nhiều nhất là ở 5 xã được công nhận tồn tại di sản, bao gồm: Vĩnh Thịnh, Vĩnh Hậu (huyện Hòa Bình), Điền Hải, Long Điền Tây và Long Điền Đông (huyện Đông Hải). Lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác, để cho hôm nay Nghề làm muối ở Bạc Liêu trở thành di sản văn hóa phi vật thể của cả nước.

Bạc Liêu được khắp nơi biết đến là tỉnh có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất muối. Vào những năm đầu thế kỷ XX, nghề làm muối là một trong 3 ngành kinh tế lớn (sau cây lúa và thủy sản) góp phần làm cho Bạc Liêu trở thành 1 trong 3 trung tâm kinh tế lớn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nghề làm muối ở Bạc Liêu xưa đóng góp rất lớn về tăng trưởng kinh tế cho tỉnh nhà. Muối Bạc Liêu không chỉ là hàng hóa thuần túy kinh tế mà còn mang tính sáng tạo và phản ánh phong tục, tập quán…; đặc biệt với điều kiện tự nhiên khác biệt của vùng đất  Bạc Liêu đã giúp làm ra hạt muối có vị ngọt, không có vị đắng, vị chát - đó là điểm đặc biệt, là tinh hoa được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác của diêm dân Bạc Liêu.

Diêm dân xã Long Điền Tây (huyện Đông Hải) thu hoạch muối. Ảnh: C.T

Niềm vui đời cần lao

Chúng tôi gọi đời diêm dân là đời cần lao - những con người suốt đời lao động cần cù đến nhọc nhằn. Nên trong vị mặn của biển kết tinh thành muối, chắc chắn có giọt mồ hôi của những con người ấy. Cái nghề nhọc nhằn là thế mà họ truyền lại cho con rồi cho cháu nữa, nên có rất nhiều hộ có từ 3 thế hệ làm nghề trở lên, có gia đình có đến 6 đời nối nghiệp!

“Nâng cao giá trị cho hạt muối, nâng cao đời sống diêm dân” là ước nguyện lớn nhất của đời diêm dân đã được gửi gắm vào lời phát biểu chân chất của chú Nguyễn Hồng Tươi tại buổi lễ công bố di sản. Và phía dưới ngồi lắng nghe là những “đồng nghiệp” - những diêm dân với gương mặt khắc khổ, sạm đen, đôi tay đầy gân guốc. Cả đời phơi mình trên ruộng muối trắng và… nắng, có lẽ các cô chú chưa bao giờ nghĩ có ngày mình được ngồi ở một buổi lễ long trọng thế này, nhận danh hiệu quý giá cho cái nghề đổ mồ hôi, và có cả nước mắt vì những mùa muối đắng - đắng vì rớt giá, vì thất thu bởi ảnh hưởng thời tiết. Phó Chủ tịch UBND tỉnh - Cao Xuân Thu Vân đã chia sẻ: Tình hình biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, hiện tượng bất thường trong thời tiết diễn ra với tần suất ngày càng cao, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, đặc biệt tác động trực tiếp đến đời sống của bà con diêm dân, vì vậy, việc bảo tồn và phát huy nghề thủ công truyền thống Nghề làm muối ở Bạc Liêu vẫn còn nhiều khó khăn…

Thấu hiểu nỗi nhọc nhằn của diêm dân và để nâng giá trị cho hạt muối Bạc Liêu, năm 2013, tỉnh đã lập hồ sơ đề nghị và được Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ KH-CN chứng nhận đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm “Muối ăn Bạc Liêu”. Điều này không chỉ nâng cao giá trị hạt muối, giúp diêm dân an tâm sản xuất mà còn khẳng định thương hiệu của muối Bạc Liêu trên thị trường trong nước và nước ngoài. Và giờ đây, Nghề làm muối ở Bạc Liêu bước lên một nấc thang mới: đi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để Bạc Liêu bảo tồn và phát huy một nghề thủ công truyền thống của tỉnh nhà, đồng thời còn là cơ sở để xây dựng vùng nguyên liệu muối bền vững trong thời gian tới. Đây thật sự là niềm vui, niềm vinh dự của diêm dân Bạc Liêu nói riêng và người dân tỉnh nhà nói chung.

Các sản phẩm từ muối và nghề làm muối của Bạc Liêu đâu chỉ trở thành thương hiệu nổi tiếng mà còn là sản phẩm du lịch trong tương lai nữa, với điều kiện ngành Du lịch tính chuyện mở lối đi cho du khách trải nghiệm nghề làm muối ở Bạc Liêu, thưởng lãm một nghề truyền thống đã nâng tầm thành di sản quốc gia trên đất này.

Nghề làm muối ở Bạc Liêu với bề dày hơn trăm năm, từ lâu đã trở thành văn hóa của vùng đất gần cuối trời Tổ quốc. Và hôm nay đây khi đã có danh hiệu và những dự định kế tiếp của ngành chức năng để nâng tầm hạt muối và tôn vinh nghề làm muối, thì những diêm dân cật lực trên đồng muối trắng có quyền tin tưởng rằng, rồi mai này, những người con cháu họ sẽ bớt nhọc nhằn hơn với cái nghề đã trở thành di sản.

Cẩm Thúy