Người hoạ sĩ “đặc biệt”

Khoe với tôi về tác phẩm “độc đáo” vừa mới hoàn thành, người hoạ sĩ đang bước vào tuổi người xưa nay hiếm tự hào kể “… Ðầu năm 2015, tôi hoàn thành tác phẩm chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc Người ở bên Pháp bằng chất liệu thân dừa nước kết hợp tre. Ðây là chất liệu mới, đặc trưng cho miền Tây Nam Bộ…”.

Khoe với tôi về tác phẩm “độc đáo” vừa mới hoàn thành, người hoạ sĩ đang bước vào tuổi người xưa nay hiếm tự hào kể “… Ðầu năm 2015, tôi hoàn thành tác phẩm chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc Người ở bên Pháp bằng chất liệu thân dừa nước kết hợp tre. Ðây là chất liệu mới, đặc trưng cho miền Tây Nam Bộ…”.

Hoạ sĩ Ðỗ Năm sinh năm 1939 tại Nam Ðịnh. Từ nhỏ ông đã mê bộ môn mỹ thuật đến mất ăn, mất ngủ. Năm 20 tuổi, ông xung phong đi bộ đội. Xuất ngũ, ông theo học Trung cấp Mỹ thuật Hà Nội. Sau đó ông được điều động về nhận nhiệm vụ tại Nghệ An từ năm 1965. Ðây chính là bước rẽ cuộc đời ông.

Năm 1969, trước lúc Bác đi xa, Người có viết một bức thư rất xúc động gởi Ðảng bộ, chính quyền Nghệ An quê Bác, trong đó có hai điều dặn: phải sử dụng người cho đúng việc và phải tự lực vươn lên trong học tập không ngơi nghỉ. Sau này, Nghệ An đã chọn bức thư nầy làm di chúc làm theo Người.

Hoạ sĩ Đỗ Năm và tác phẩm làm từ dừa nước và tre.

Thấm nhuần lời dạy ấy, ông thi vào Ðại học Mỹ thuật Việt Nam năm 1969 và tốt nghiệp năm 1974, sau đó được phân công về công tác tại Trường Trung cấp VHNT Hà Nam Ninh. Năm 1981, ông tình nguyện xung phong vào Nam công tác. Từ đó đến nay, ông lần lượt công tác qua nhiều cơ quan: Trường VHNT Hậu Giang, Bảo tàng Cần Thơ và nghỉ hưu năm 1989.

Với hoạ sĩ Ðỗ Năm, hai chủ đề chủ lực và là kim chỉ nam trong sáng tác là hình tượng Bác Hồ và cách mạng Việt Nam. Ông kể, sỡ dĩ chọn hai chủ đề trên là muốn lưu giữ cho thế hệ sau quá trình đấu tranh anh dũng của dân tộc và tỏ lòng ngưỡng mộ tôn kính Bác kính yêu.

Ông rất có năng khiếu và rất thành công về thể loại tranh lụa và sơn dầu. Tuy vậy, với các thể loại khác như điêu khắc, sơn mài, ký hoạ, ông cũng khá thành công. Nét độc đáo ở người nghệ sĩ tài hoa này là ông là hoạ sĩ đầu tiên cho ra đời hàng chục tác phẩm mỹ thuật bằng dây điện các loại đã được bè bạn gần xa, trong và ngoài nước đặc biệt ngưỡng mộ như các tác phẩm “Bác Hồ chúc mừng Bác Tôn”, “Bác Hồ thời trai trẻ ở Paris”, “Bác Hồ với thiếu niên nhi đồng”…

Hoạ sĩ Ðỗ Năm tâm sự: “Tôi luôn đi tìm sự mới lạ trong phong cách sáng tác, đi tìm những chất liệu lạ đặc trưng cho vùng đất Nam Bộ để tạo dấu ấn riêng cho mình”.

Biến suy nghĩ thành hành động cụ thể, ông đã sáng tác tranh trên nhiều chất liệu rất độc đáo như tác phẩm “Hồ Chí Minh, người cầm lái cho cách mạng Việt Nam thế kỷ XX” thực hiện trên cây gỗ quao, trên đó có khắc hàng trăm nhân vật rất công phu, tinh xảo. Chưa dừng lại ở đó, ông cho ra đời tác phẩm “Chiến thắng Tầm Vu” bằng chất liệu ngũ cốc miền Nam như:  mè đen, đậu nành, đậu đỏ, đậu xanh… Tác phẩm này đoạt Huy chương Bạc Mỹ thuật toàn quốc năm 1987. Hiện tác phẩm của ông đã có mặt trên nhiều quốc gia khó tính như: Pháp, Thái Lan, Nhật… Riêng trong nước, ông cũng có nhiều tác phẩm đang trưng bày ở các bảo tàng, nhà văn hoá khắp cả nước như:  “Máu thắm đồng Nọc Nạng”, “Biểu tình tại Ô Môn năm 1928”, “Chi bộ đầu tiên tại Cần Thơ”, “Chiến thắng trận Chày Ðạp”, “Bè về xuôi”…

Theo Hoạ sĩ Ðỗ Năm, muốn có tác phẩm hay cần phải “nhập tâm” hoá thân thành nhân vật muốn lột tả. Với các tác phẩm về đề tài Bác thì cần kỹ thuật cao, có “thần" trong tác phẩm. Chỉ riêng bản thân ông đã thực hiện trên 40 bức tranh chủ đề về Bác đang được phổ biến ở các quốc gia và các bảo tàng, nhà văn hoá trong nước. Chưa dừng lại ở đó, dù đã gần 80 tuổi đời nhưng ông đang miệt mài chế tác bản thảo bằng gỗ sầu riêng, mít và các loại gỗ khác.  

Mới đây, ông lại hoàn thành bộ tranh độc đáo với hình tượng các đời Tổng Bí thư của Ðảng Cộng sản Việt Nam, là món quà chào mừng Ðại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Ðảng với chất liệu là vỏ cây măng cụt.  Ông kể: "Măng cụt chín, vỏ có màu tím rất bắt mắt, nhưng khi phơi khô lại bị biến màu thành tím than. Vì vậy, việc xử lý vỏ trái măng cụt cho khô mà vẫn giữ được màu sắc là một chuyện không đơn giản. Sau hơn ba tháng miệt mài phơi vỏ măng cụt và phác thảo tranh theo khổ (30 x 44 cm), ông đã cắt dán và hoàn thành bộ tranh đặc biệt có một không hai tại Việt Nam.

Khả năng sáng tác và ý tưởng độc đáo của người hoạ sĩ đặc biệt này rất đáng trân trọng và khâm phục biết bao./.

Bài và ảnh: Phan Thị Anh Thư