Nhiều điểm mới trong xét tặng các danh hiệu văn hóa

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Nghị định 112/2018/NĐ-CP quy định chi tiết về xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn văn hóa”, “Làng văn hóa”, “Ấp văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa”. Vậy là sau 18 năm triển khai thực hiện, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” giờ có thêm điểm mới về tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục, hồ sơ công nhận các danh hiệu văn hóa.

Sự ra đời của Nghị định 112 tiếp tục là hành động cụ thể hóa các nghị quyết của Trung ương về văn hóa, nổi bật là Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XII) “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”. Một lần nữa, Nghị định 112 nhấn mạnh vai trò quan trọng của xây dựng đời sống văn hóa trong gia đình và cộng đồng; trách nhiệm thực hiện phong trào không chỉ thuộc về ngành Văn hóa mà cần sự chung tay của toàn xã hội.

Ấp văn hóa Nhà Việc (xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi). Ảnh: H.T 

Không mang tính chung chung, tiêu chuẩn đạt “Gia đình văn hóa” tại Nghị định 112 quy định một cách cụ thể hơn, với 3 nhóm nội dung, gồm 24 tiêu chí. Còn trước đây, Thông tư 12 năm 2011 của Bộ VH-TT&DL cũng có 3 nhóm tiêu chuẩn nhưng chỉ gồm 11 tiêu chí. Một số các tiêu chí mới lần đầu có mặt trong tiêu chuẩn công nhận “Gia đình văn hóa” là: có tham gia một trong các hoạt động văn hóa hoặc văn nghệ ở nơi cư trú, thường xuyên tập thể dục - thể thao; ông bà, cha mẹ và các thành viên trong gia đình được quan tâm, chăm sóc, phụng dưỡng; các thành viên trong gia đình có nếp sống lành mạnh, văn minh, ứng xử văn hóa trong gia đình, cộng đồng và xã hội; có công trình phụ hợp vệ sinh; có phương tiện nghe, nhìn và thường xuyên tiếp cận thông tin kinh tế, văn hóa - xã hội… 
Đặc biệt, Nghị định đưa ra 7 trường hợp không được xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa” (Thông tư 12 của Bộ VH-TT&DL không quy định). Điều này góp phần giúp việc chấm điểm trở nên thuận lợi hơn, phát huy tính công bằng, minh bạch, nâng cao hiệu quả giám sát, phản hồi ý kiến của cộng đồng và hạn chế tối đa tính hình thức trong quá trình bình xét danh hiệu. Còn tiêu chuẩn “Khu dân cư văn hóa” cũng có nhiều nội dung đáng chú ý. Nổi bật là khu dân cư sẽ không được xét tặng danh hiệu nếu xảy ra 3 trường hợp: khiếu kiện đông người và khiếu kiện vượt cấp trái pháp luật; có điểm, tụ điểm ma túy, mại dâm; có hoạt động lợi dụng tôn giáo vi phạm pháp luật. 
Ngoài ra, việc tôn vinh, khen thưởng các danh hiệu văn hóa sẽ cộng thêm hình thức tặng giấy khen; hồ sơ, trình tự công nhận các danh hiệu được Nghị định quy định cụ thể, rõ ràng trách nhiệm từ cấp thôn/ấp/tổ dân phố đến thẩm quyền, trách nhiệm, thời hạn giải quyết của Chủ tịch UBND xã, huyện… 
Nhìn tổng quan, Nghị định 112 đã phản ánh một cách đầy đủ, toàn diện hơn mọi mặt của đời sống văn hóa xã hội. Nhiều tiêu chí có tác động trực tiếp, góp phần thực hiện hiệu quả các phong trào xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Việc quy định khá chi tiết không chỉ làm tăng nội hàm văn hóa cho phong trào mà còn giúp việc chấm điểm, bình xét các danh hiệu trở nên dễ dàng xác định các tiêu chí đạt và không đạt.
Việc ban hành Nghị định cho thấy sự quan tâm sâu sát của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đối với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Chính vì vậy, Bạc Liêu cần sớm triển khai, hướng dẫn, áp dụng việc thực hiện những điểm mới của Nghị định vào thực tiễn phong trào. Mục tiêu quan trọng nhất là nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các ngành, các cấp và toàn xã hội về vai trò, tầm quan trọng của xây dựng đời sống văn hóa. Triển khai hiệu quả nghị định này sẽ góp phần thổi “luồng gió mới” cho phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” của tỉnh; thực hiện hiệu quả việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp trong đời sống hiện đại; nâng cao mức đóng góp của văn hóa vào sự phát triển kinh tế - xã hội. 
TRỊNH HỮU