Nhớ…​ nồi bánh tét

Mỗi năm cứ vào mùa này, khi khắp nơi chộn rộn đón Tết, tôi lại nhớ về những nồi bánh tét qua bao mùa Tết của nhà tôi, cách đây hơn 20 năm. Đó là mái nhà chung đã nuôi chị em tôi khôn lớn. Giờ dù mỗi đứa một nơi thì mái nhà chung ấy vẫn đong đầy kỷ niệm. Nồi bánh tét đón Tết hồi ấy là một trong những kỷ niệm đó.

“Mẹ ơi, năm nay cả nhà mình cùng nhau nấu nồi bánh tét đi mẹ. Mẹ chỉ việc ngồi gói thôi, tụi con chuẩn bị hết mọi thứ”. Chị Hai đại diện cả nhà nài nỉ mẹ sau khi cả bốn chị em đã “thống nhất” với nhau chuyện “xúi” mẹ gói bánh tét ăn Tết năm con Rồng.

Thời 4.0, bước chân ra đường là có bất cứ món gì cần mua, kể cả những món ăn nhà quê đậm vị Tết truyền thống. Mà cũng không cần bước chân ra ngõ, nằm đu đưa trên võng cầm cái điện thoại thông minh “oder” bánh trái gì cũng có luôn. Người ta nắm bắt thị hiếu người tiêu dùng theo mùa nên gần Tết là các trang Facebook xôn xao kiểu “mời khách lên đơn để chốt số lượng Tết giao”. Người ta bán online đủ thứ, nào là bánh chưng, bánh tét, củ kiệu, tôm khô, bánh phồng, rồi thì hoa chưng Tết, liễn Tết...

Cả nhà xúi mẹ gói bánh tét đâu phải chỉ để ăn, mà chủ yếu muốn tạo không gian ấm áp của Tết khi cùng nhau quây quần, người gói bánh, người cột dây, đàn ông trai tráng đào cái lò nấu bánh “dã chiến”, trước đó việc chuẩn bị củi chụm nấu bánh cũng đã sẵn sàng. Nấu bánh tét bằng bếp than đá nhanh hơn, tiện lợi hơn nhưng nhiều gia đình vẫn chọn cách nấu bằng bếp củi đào dưới sân nhà mình. Vậy mới đúng cái không khí của nồi bánh tét ngày Tết. Vì cái không khí đó mà hồi ấy mỗi năm cứ gần Tết là cả nhà nôn nao chuẩn bị cho nồi bánh tét. Còn nhớ hình ảnh mẹ đem cả thau đậu xanh to tướng ra ngồi ở chiếc cầu kê sát bờ ao để mà vút đậu. Vút đậu là công việc tách lớp vỏ đậu ra sau khi đã ngâm nước trước đó một đêm. Vút xong thì mấy chị em cùng ngồi lựa đậu. Rồi sau đó  đến việc ra vườn cắt lá chuối đem vô rửa, phơi nắng cho lá hơi mềm đi. Mùi thơm của đậu xanh, lá chuối phơi khô bỗng hóa thành… mùi Tết trong gian nhà chúng tôi!

Nồi bánh tét của nhà tôi cũng chính là một trong những nét đẹp mang hồn thiêng của Tết ở miệt Nam Bộ nói chung, nơi còn gìn giữ biết bao mỹ tục trong ngày Tết này. Những mỹ tục ấy đã trở thành ký ức tuổi thơ của bao người, để lỡ khi phải sống xa nơi chôn nhau cắt rốn thì Tết luôn thúc giục người ta trở về bản quán để được ăn cái Tết với bao điều thân thương gắn với hình bóng quê nhà, là vậy!

Nấu bánh tét đón tết. Ảnh: H.T

… Năm 1999 cũng là năm cuối cùng nhà tôi gói bánh tét. Bởi sau đó, khi cha tôi mất thì chúng tôi cũng không còn gói bánh ăn Tết như trước nữa. Mà thật ra, nồi bánh cuối cùng đó chúng tôi cũng chưa kịp nấu, chỉ mới các bước chuẩn bị như ướp thịt mỡ (vì việc ướp phải làm trước nhiều ngày để miếng mỡ thấm gia vị và khi gói bánh, thịt mỡ mới có độ trong). Cái lò dã chiến cũng đã được đào bên hông nhà.

Buổi sáng 27 Tết, trước khi đi làm xa, cha dặn mẹ đợi cha về rồi hãy mua nếp, đậu xanh… Cha luôn sợ mẹ làm việc nặng nhọc một mình. Rồi trưa hôm ấy, nhà tôi nhận được cuộc gọi nói cha đang làm việc thì ngất đi. Chúng tôi tức tốc ra đón người ở bệnh viện Bạc Liêu. Cha hôn mê bất tỉnh và qua đời vào đúng mùng 1 Tết. Vì lo chuyện hậu sự cho cha, nồi bánh tét năm ấy coi như dang dở, thau mỡ mẹ ướp để chuẩn bị làm bánh tét và nải chuối chín muồi dành để gói bánh nhân chuối, chúng tôi cũng không nhớ là ai đã xử lý. Kể từ đó, nồi bánh tét quen thuộc mỗi cái Tết của gia đình cũng không còn lặp lại, bởi chỉ khơi gợi cho mẹ con chúng tôi những kỷ niệm buồn thương.

Hơn 20 năm rồi, giờ đây, khi nhìn hình ảnh thiếu nữ ngồi gói bánh tét ở các không gian “Chợ quê ngày Tết” hay ở những hội thi gói bánh tét khắp nơi hay tổ chức khi xuân về Tết đến, tôi lại nhớ quay quắt nồi bánh tét và cái không gian gói bánh tét của cả gia đình trong tuổi thơ mình. Không gian đó luôn in đậm trong ký ức của một đứa trẻ nhỏ, giờ đã là một người phụ nữ trung niên như tôi.

… Nếu mẹ gật đầu đồng ý, năm nay gia đình chúng tôi sẽ có dịp quây quần bên nồi bánh tét như mấy mươi năm trước. Khi ấy, chúng tôi sẽ ngồi kể cho con, cháu mình nghe ký ức những cái Tết xưa vẫn còn nguyên vẹn trong trí nhớ. Bên bếp lửa ấm, sẽ ngồi với nhau thâu đêm chờ bánh chín, nồi bánh tỏa hương thơm lừng… mùi Tết!

Tết dường như ấm áp hơn khi ngắm nhìn nồi bánh tét tỏa khói thơm lừng bên hiên nhà.

CẨM THÚY