Những giải pháp mang tính thực tiễn

Bên cạnh những điểm mạnh, nghệ thuật Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ vẫn tiềm ẩn những nguy cơ đáng trăn trở. Đó là một thực tế mà chúng ta phải thừa nhận để tìm ra giải pháp bảo tồn và phát huy trong thời gian tới, nhất là khi bộ môn nghệ thuật này đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Qua các buổi tham gia sinh hoạt ĐCTT, một số thực trạng đặt ra là số nghệ nhân lớn tuổi đang hiếm hoi dần, các bậc đàn em của ĐCTT ở lĩnh vực đờn và ca thành thạo 20 bản Tổ rất ít! Trong các buổi sinh hoạt ấy, thường người ta sử dụng các trích đoạn cải lương là chính, những bản Tổ chỉ hát 1 hoặc 2 lớp mà thôi, những bài bản như: Long ngâm, Long đăng, Tiểu khúc, Vạn giá, Phụng cầu hoàn duyên… thì lại càng vắng bóng. Giải pháp mang tính thực tiễn để bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật ĐCTT thiết nghĩ các địa phương nên nghiên cứu trước hết là triển khai, thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ, từ năm 2010 - 2020 phấn đấu có 50% xã, phường, thị trấn trong cả nước đạt chuẩn nông thôn mới. Một trong những tiêu chí đó là phải có loại hình văn nghệ và tổ chức cho người dân tham gia thụ hưởng và sáng tạo văn hóa - nghệ thuật. Đây là điều kiện “cần” để phát huy loại hình ĐCTT Nam bộ. Bởi theo quy chế về tổ chức và hoạt động của Trung tâm VH-TT hoặc Nhà Văn hóa thôn, làng, xã, ấp có quy định các tiêu chí: phải có bộ trang âm gồm tivi, âm-ly, mi-crô, loa, phông màn, sân khấu, một số nhạc cụ phổ thông và truyền thống phù hợp với địa phương. Nếu thực hiện đầy đủ theo tiêu chí trên thì ĐCTT Nam bộ có cơ sở pháp lý để hoạt động. Theo tôi, đây là điều kiện “cần” và tối thiểu để các câu lạc bộ (CLB) ĐCTT hoạt động. Điều này cũng đúng theo Điều 20, Luật Di sản Văn hóa quy định: “… Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, ngăn chặn nguy cơ làm sai lệch, bị mai một, thất truyền…”. Muốn vậy, các cơ quan Nhà nước phải hoạch định chính sách để ĐCTT hoạt động đúng mục đích.

Bên cạnh đó, cần có chính sách khuyến khích, mở các lớp truyền dạy đờn và ca tài tử cho người mộ điệu, nhất là lớp trẻ tại các Trung tâm Văn hóa, Nhà Văn hóa. Điều này cũng đã được nhiều nghệ nhân tâm huyết truyền nghề cho các thế hệ sau, nhưng cơ chế, chính sách hiện nay chưa rõ ràng, cụ thể. Nên chăng, chúng ta cần có một quy ước tạm thời về trình độ của những người tham gia sinh hoạt loại hình ĐCTT. Ví dụ, cấp độ A là 5 - 7 bản Tổ, cấp độ B là 8 - 13 bản Tổ, cấp độ C là 14 - 18 bản Tổ… Có như vậy lớp trẻ mới có điều kiện phấn đấu dần trở thành nghệ nhân ĐCTT. Mỗi tỉnh, thành phố nên thành lập một “Hội đồng cấp giấy chứng nhận” cho những nghệ nhân đạt được những tiêu chí A, B, C nêu trên. Đây có thể là một trong những cách khuyến khích lớp trẻ chứng tỏ “bản lĩnh” của mình khi tham gia sinh hoạt trong các CLB ĐCTT.

Các nghệ nhân tài tử tỉnh Bạc Liêu tham gia lớp nâng cao kỹ năng đờn năm 2015 (do Sở VH-TT&DL tỉnh tổ chức). Ảnh: C.T

Đặc biệt, đổi mới tư duy phải đặt nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị là hệ trọng! Tức là, nghệ nhân phải sống được bằng tài năng của mình, phải được học tập kỹ lưỡng và bài bản chứ không phải vì “vui” mà thôi. Họ phải được trả công xứng đáng bằng chính lao động nghệ thuật của họ chứ không phải chỉ là sự “vui chơi tao nhã” không thôi!

Cần tiếp tục có kế hoạch chung tay chỉnh lý và thống nhất 20 bản Tổ. Mỗi bản Tổ cần có lời ca và được sản xuất thành những đĩa karaoke để mỗi người có thể tự học, thậm chí người nước ngoài có thể học dễ dàng. Trong chương trình phát sóng, các đài Trung ương và địa phương cũng cần mở chuyên mục “Tìm hiểu về nghệ thuật ĐCTT Nam bộ” để giới thiệu những nét đẹp của loại hình này, thậm chí dạy ca trên sóng phát thanh - truyền hình.

Ngoài ra, nên tổ chức Liên hoan ĐCTT cấp quốc gia 3 năm/lần, cấp tỉnh 2 năm/lần, cấp huyện 1 năm/lần để khơi dậy và phát huy loại hình ĐCTT trong cuộc sống hiện nay. Đặc biệt, phải chú ý đến nhóm lứa tuổi trẻ…

ĐCTT Nam bộ đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, đó là niềm tự hào của dân tộc ta! Muốn bảo tồn và phát huy loại hình ĐCTT, phải có thời gian, biện pháp tích cực và đồng bộ hơn nữa. Những giải pháp trên đây thiết nghĩ các nhà quản lý văn hóa cần quan tâm và đưa vào cuộc sống bằng những chính sách cụ thể. Có như vậy, ĐCTT Nam bộ sẽ là “hạt ngọc lung linh” trong tâm trí của mỗi người Việt Nam.

ĐẶNG PHƯỚC THỌ