Những người kể chuyện bằng hình ảnh

Mỗi ngày, hàng triệu khán giả ngồi trước màn hình để xem một bản tin, một phóng sự hay một câu chuyện truyền hình. Họ nhìn thấy những sự kiện đang diễn ra, cảm nhận được không gian, thời gian và những lát cắt chân thật của đời sống qua từng khuôn hình. Khán giả có thể nhớ gương mặt người dẫn chương trình, nhớ giọng đọc của MC, nhớ câu chuyện của nhân vật… nhưng ít ai nhớ đến những người đứng phía sau ống kính - các phóng viên quay phim, những người âm thầm tạo nên mạch cảm xúc và “linh hồn” cho mỗi tác phẩm truyền hình.

• Kể chuyện bằng hình ảnh
• Hình ảnh, vị thế, vai trò Việt Nam với ASEAN trong một thế giới biến động
• Hơn 400 hình ảnh, hiện vật tại triển lãm “Hồi sinh những vùng đất chết”

Trong một phóng sự, lời bình có thể dẫn dắt cảm xúc, nhân vật có thể kể câu chuyện bằng lời nói, nhưng chính hình ảnh mới là yếu tố giúp câu chuyện chạm đến người xem. Để có được những khuôn hình ấy, người quay phim thường là người có mặt sớm nhất, quan sát nhiều nhất và kiên nhẫn chờ đợi những khoảnh khắc đắt giá nhất.

 Phóng viên quay phim Đặng Trường Giang (Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau) tác nghiệp tại chợ Cái Keo, xã Quách Phẩm, ghi lại nhịp sống đời thường, những khoảnh khắc gần gũi trong sinh hoạt, lao động của người dân.

Làm nghề “kể chuyện bằng hình ảnh” mới hiểu, phía sau một phóng sự chỉ vài phút phát sóng không chỉ là câu chuyện của nhân vật mà còn là câu chuyện của những người làm nghề phía sau máy quay. Khi phóng viên, biên tập viên khai thác thông tin, đặt câu hỏi và kết nối những lát cắt của cuộc sống, người quay phim lại lặng lẽ tìm kiếm góc nhìn, lựa chọn từng chuyển động, từng nguồn sáng để hình ảnh tự cất lên tiếng nói riêng.

Phóng viên quay phim Nguyễn Linh (Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau) tác nghiệp tại vùng biển, đảo Tây Nam, ghi lại những câu chuyện, hình ảnh chân thực từ nơi đầu sóng ngọn gió.

Một ánh mắt, một nụ cười, đôi bàn tay chai sần hay một phút giây xúc động của nhân vật… tất cả đều có thể trở thành chi tiết làm nên sức nặng của tác phẩm. Và người phát hiện, lưu giữ những khoảnh khắc ấy chính là người cầm máy.

Phóng viên quay phim Phong Nguyên (Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau) ghi lại hình ảnh lực lượng cán bộ, chiến sỹ Biên phòng Sông Đốc tuần tra tại cửa biển Sông Đốc. Ảnh: Mộng Thường.

Nhà báo, đạo diễn truyền hình Phạm Duy Khải, Uỷ viên Ban Chấp hành Chi hội Điện ảnh trực thuộc Hội Điện ảnh Việt Nam, chia sẻ: “Làm báo hình không chỉ là ghi lại sự kiện đang diễn ra mà là hành trình kể chuyện bằng hình ảnh. Người quay phim phải biết hòa mình vào hiện trường, hiểu nhân vật, nắm bắt cảm xúc và tìm ra những khuôn hình có khả năng dẫn dắt câu chuyện”.

Phóng viên quay phim Quốc Ngữ (Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau) cẩn trọng lựa chọn góc máy, bố cục hình ảnh để chuyển tải trọn vẹn nội dung của một tin hội nghị chỉ trong vài chục giây phát sóng.

Theo ông, một tác phẩm truyền hình có chiều sâu không nằm ở số lượng hình ảnh mà ở cách người làm nghề lựa chọn hình ảnh đúng lúc, đúng cảm xúc. Mỗi góc quay phải có lý do xuất hiện, góp phần đưa thông điệp đến gần hơn với người xem.

Trong những chuyến tác nghiệp nơi biển, đảo, điều đó càng được cảm nhận rõ nét hơn. Ông Trần Vũ Thành, Chủ tịch Hội Biển đảo Việt Nam cho rằng, những người làm báo nơi đầu sóng ngọn gió cũng mang tinh thần của những người lính hải quân. Đặc biệt, các phóng viên quay phim luôn phải đối mặt với nhiều thử thách để ghi lại những hình ảnh chân thực nhất từ hiện trường.

 Tại buổi tập huấn nghiệp vụ quay phim truyền hình, Nhà báo, đạo diễn truyền hình Phạm Duy Khải chia sẻ kỹ năng xử lý góc máy, khai thác hình ảnh và bắt trọn cảm xúc nhân vật trong mỗi tác phẩm báo chí.

Theo ông Thành, khi ra biển, nhiều đại biểu hay khách mời có thể nghỉ ngơi sau những chặng hành trình dài, nhưng với nhà báo, công việc vẫn tiếp tục. Họ tranh thủ từng phút, từng khoảnh khắc để tác nghiệp, ghi nhận sự việc và nhanh chóng chuyển tải thông tin về ban biên tập ở đất liền. Phía sau họ là yêu cầu của công chúng - được biết, được nhìn thấy và được kết nối với những câu chuyện đang diễn ra ở những nơi xa xôi nhất của Tổ quốc.

Có những lúc máy quay phải đồng hành cùng người làm báo vượt qua mưa gió, vùng sạt lở hay ngập lụt. Có những lúc phóng viên phải đứng hàng giờ trong điều kiện khắc nghiệt chỉ để chờ một khoảnh khắc xuất hiện. Nhiều khi, vài giây hình ảnh trên sóng truyền hình là kết quả của cả một hành trình dài đầy nỗ lực phía sau.

 Nhà báo Huỳnh Thanh Huy, nguyên phóng viên quay phim Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau, bền bỉ  thể hiện tinh thần dấn thân của người làm báo hình trên hiện trường.

Tại buổi tập huấn kỹ năng quay phim dành cho phóng viên khu vực Nam Bộ, giảng viên Nguyễn Quốc Phương, Phó Trưởng bộ môn Đạo diễn - Quay phim (Khoa Nghệ thuật Điện ảnh, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội) nhấn mạnh, người làm truyền hình muốn vững nghề phải không ngừng rèn luyện kỹ năng, trau dồi tư duy hình ảnh và nuôi dưỡng cảm xúc sáng tạo.

Theo ông, thiết bị hiện đại có thể hỗ trợ người làm nghề, nhưng điều tạo nên giá trị của tác phẩm vẫn là tư duy, góc nhìn và cảm xúc của người cầm máy.

 Những khoảnh khắc chân thật, giàu cảm xúc trong tác phẩm truyền hình được tạo nên từ sự quan sát tinh tế, kiên trì và tỉ mỉ của người phóng viên quay phim phía sau ống kính.

Trong thời đại báo chí số, khi tốc độ đưa tin ngày càng nhanh, hình ảnh trở thành yếu tố quyết định sức lan tỏa của tác phẩm. Người quay phim không chỉ cần kỹ thuật ghi hình mà còn phải biết kể chuyện trên nhiều nền tảng, thích ứng với sự thay đổi trong nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng.

 Giảng viên Nguyễn Quốc Phương, Phó Trưởng bộ môn Đạo diễn, Quay phim (Khoa Nghệ thuật điện ảnh, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội) chia sẻ kỹ năng “kể chuyện bằng hình ảnh” cho quay phim khu vực miền Nam.

Nhưng dù công nghệ thay đổi như thế nào, giá trị cốt lõi của nghề vẫn nằm ở khả năng cảm nhận đời sống. Bởi một chiếc máy quay có thể ghi lại hình ảnh, nhưng chỉ có con người mới có thể thổi vào đó cảm xúc. Những phóng viên quay phim đang lưu giữ những lát cắt chân thật nhất của cuộc sống. Họ không chỉ quay hình mà còn gìn giữ ký ức của thời gian bằng ngôn ngữ của hình ảnh.

Trịnh Hồng Nhi