NSNA Võ An Khánh với những khoảnh khắc “vàng” về hoạt động kết nghĩa Bạc Liêu - Ninh Bình

Nổi tiếng với nhiều tác phẩm ảnh thời sự thời chiến, Nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Võ An Khánh cũng là người duy nhất đã ghi lại những khoảnh khắc vàng lịch sử về mối quan hệ kết nghĩa Bạc Liêu - Ninh Bình. Hơn 53 năm đã trôi qua, nhưng kỷ niệm về mỗi bức ảnh vẫn in dấu sâu đậm trong ông...

“...Bắc Nam sum họp xuân nào vui hơn...” - Bạc Liêu tháng 10/1975. Ảnh: NSNA Võ An Khánh

Nói đến tình cảm gắn bó của nghĩa Bắc tình Nam, không thể không nhớ đến tác phẩm nhiếp ảnh nổi tiếng không chỉ ở Việt Nam mà còn ở phạm vi quốc tế, đó là bức ảnh đen trắng “Bắc Nam sum họp” được chụp năm 1975. Hình ảnh hai bà mẹ ôm nhau thắm thiết nghĩa tình lột tả gần như đầy đủ câu: “Bắc Nam sum họp xuân nào vui hơn”! Bà mẹ miền Bắc với chiếc khăn mỏ quạ, còn bà mẹ miền Nam thì quấn trên cổ chiếc khăn rằn đặc trưng của miền Nam, cùng hai nụ cười “như tỏa nắng” đủ toát lên tình cảm yêu thương, gắn bó giữa hai miền! “Bức ảnh được chụp một cách hết sức tình cờ nhân một chuyến đi thực tế sáng tác ở xã Ninh Thạnh Lợi, huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu. Lúc đó, có một đoàn người miền Bắc chắc là đi tìm hoặc thăm viếng bà con trong này. Khi nhìn thấy bà mẹ với chiếc khăn mỏ quạ, hàm răng đen huyền đặc trưng miền Bắc, tôi đã nghĩ ngay đến việc chụp một bức ảnh về tình Bắc - Nam sum họp. Thật may mắn là khi gần đó cũng có một bà mẹ trông “rặt” miền Nam với chiếc áo bà ba và khăn rằn quấn cổ. Vậy là tôi nhờ hai bà mẹ đứng gần nhau cho tôi chụp ảnh. Thật bất ngờ, khi đứng trước ống kính, hai bà má đã… không nhớ việc tạo dáng mà bất thình lình ôm nhau một cách mừng vui khôn xiết. Và tôi đã chộp được “thời khắc vàng” ghi lại tình cảm đôn hậu, yêu thương hết sức tự nhiên của hai bà mẹ Bắc - Nam”. Dù là tình cờ, nhưng đây không chỉ là tác phẩm ảnh nghệ thuật nổi tiếng ở Việt Nam mà còn được đăng tải trên nhiều tạp chí quốc tế, trong đó có một tạp chí của Hoa Kỳ đã sử dụng bức ảnh này để đăng vào loạt ảnh mang chủ đề “Kết luận cuối cùng của chiến tranh ở Việt Nam” - NSNA Võ An Khánh nhớ lại.

Ông Vũ Anh Tuấn (người cầm hoa) Phó Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam Ninh, hướng dẫn đoàn cán bộ vào thăm tỉnh kết nghĩa Minh Hải (ảnh chụp tháng 11/1977). Ảnh: NSNA Võ An Khánh

Là một tay máy chiến trường, bước chân của người nghệ sĩ - chiến sĩ Võ An Khánh đã in dấu trên khắp chiến trường miền Nam một thời. Những bức ảnh thời chiến của ông như “Trạm quân y dã chiến”, “Mít-tinh tuần hành ủng hộ Chính phủ ta tại hội nghị Paris năm 1972”, “Nữ du kích và tù binh”… đã trở thành kho sử viết bằng ảnh thật quý báu không chỉ của Bạc Liêu mà còn là tài sản chung của nhiếp ảnh Việt Nam! Và bên cạnh đó, chắc ít ai biết được rằng, NSNA Võ An Khánh cũng gần như là người duy nhất ở Bạc Liêu đã ghi lại những khoảnh khắc vàng về hoạt động kết nghĩa giữa Bạc Liêu và Ninh Bình vào những năm đầu thập niên 60. Thời điểm đó, dù chưa được công nhận danh hiệu NSNA, nhưng tay nghề và tâm huyết của ông đã thừa sức để có được những tư liệu quý giá như thế.

“Khởi động cho những sự kiện kết nghĩa là việc Ninh Bình cử hai đồng chí: Hai Cương và Bảy Huệ vào Nam xây dựng đội chiếu bóng cho tỉnh. Tôi là người đầu tiên đưa mấy đồng chí này đi thăm các cơ sở, địa phương, đơn vị để giới thiệu về mối quan hệ kết nghĩa này. Trong chuyến này tôi đã chụp được nhiều bức ảnh các vị lãnh đạo tỉnh đón tiếp hai đồng chí, ảnh hai đồng chí tập chèo xuồng làm quen với sông nước miền Nam. Sau đó tháng 10/1976, đoàn Bạc Liêu (lúc đó là tỉnh Minh Hải) đã tổ chức đoàn tham quan tỉnh Ninh Bình, đoàn do đồng chí Tư Hườn (tức Nguyễn Văn Đáng), Phó Bí thư Tỉnh ủy Minh Hải làm trưởng đoàn, có khoảng 60 người ở các huyện, cơ quan cấp tỉnh cùng đi. Chuyến này tôi có bức ảnh đồng chí Phan Điền, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình đón tiếp đoàn hết sức nồng hậu, ảnh đoàn tham quan rừng quốc gia Cúc Phương. Đến tháng 11/1977, Ninh Bình (lúc đó là tỉnh Hà Nam Ninh) cử đồng chí Vũ Anh Tuấn, Phó Bí thư Tỉnh ủy làm trưởng đoàn tham quan tỉnh Minh Hải, tôi chụp được ảnh cán bộ và nhân dân Minh Hải tiếp đón đoàn, ảnh đồng chí Vũ Anh Tuấn phát biểu về chuyến thăm viếng này…” - NSNA Võ An Khánh kể lại.

Qua nhiều chuyến đi sáng tác, NSNA Võ An Khánh cũng đã có nhiều ảnh nghệ thuật chụp các danh lam thắng cảnh ở tỉnh bạn Ninh Bình như địa danh nổi tiếng Kẽm Trống, khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, Cố đô Hoa Lư, nhà thờ đá Phát Diệm…

Đã 53 năm trôi qua, kể từ khi 2 tỉnh kết nghĩa, ngần ấy thời gian gần trọn một đời người. Bây giờ NSNA Võ An Khánh đã vượt cái tuổi “thất thập cổ lai hy”, thế mà ông vẫn miệt mài trên con đường sáng tác. Khởi động từ cuối tháng 3 vừa qua, trong chặng hành trình xuyên Việt ròng rã gần 1 tháng để ghi lại những cảnh đẹp của đất nước, ông đã kịp có mặt trong chuỗi những hoạt động kỷ niệm 53 năm kết nghĩa giữa 2 tỉnh Bạc Liêu - Ninh Bình (diễn ra tại Ninh Bình vào giữa tháng 4 này). Thêm một lần nữa, NSNA Võ An Khánh lại có duyên với mối tình kết nghĩa Bạc Liêu - Ninh Bình! Chắc chắn rằng, những bức ảnh về mối tình kết nghĩa giữa 2 tỉnh Bắc - Nam giờ đây không còn là “độc quyền” nữa, nhưng những tác phẩm của người nghệ sĩ đầy tâm huyết, không quản ngại tuổi tác, sức khỏe trong hành trình xuyên Việt sẽ có một tầm vóc, một vị thế riêng!

Cẩm Thúy