Nuôi con nuôi nhưng không đăng ký: Những rắc rối khó lường

Nuôi con nuôi là vấn đề có tính nhân đạo sâu sắc. Bên cạnh đó, việc nuôi con nuôi cũng đáp ứng nguyện vọng chính đáng của người nhận nuôi, do họ không thể có con hoặc có nguyện vọng giúp những trẻ em không may mắn. Tuy nhiên, việc nuôi con nuôi nhưng không đăng ký sẽ gặp những rắc rối khó lường.

Tại Bạc Liêu, qua rà soát, thống kê các trường hợp nuôi con nuôi thực tế là 139 trường hợp, số đã được đăng ký là 45 trường hợp, số chưa đăng ký là 94 trường hợp.

Việc nuôi con nuôi nhưng không đăng ký sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được nhận nuôi. Khi còn nhỏ, do việc nuôi con nuôi không được đăng ký nên con nuôi thực tế sẽ không được khai sinh theo quy định pháp luật về đăng ký hộ tịch, và không thể đến trường như những trẻ em bình thường khác. Sau này, có thể sẽ phát sinh tranh chấp về thừa kế giữa con nuôi với con đẻ, hoặc với những người thân thích khác của cha mẹ nuôi làm sứt mẻ tình cảm, gây mất đoàn kết trong gia đình và cũng làm khó khăn cho cơ quan có thẩm quyền khi giải quyết những vụ việc này.

Một buổi lễ giao nhận con nuôi tại Sở Tư pháp. Ảnh: Trần Sơn

Tại Bạc Liêu, việc đăng ký nuôi con nuôi thực tế đến thời điểm này vẫn chưa đạt yêu cầu, con số thống kê được chỉ là một phần của thực trạng. Bởi, trên thực tế, không ít trường hợp việc cho nhận con nuôi được thực hiện lén lút, chỉ là sự thỏa thuận giữa các bên nên rất khó kiểm soát. Bên cạnh đó, trong rất nhiều trường hợp không đăng ký nuôi con nuôi thực tế vì cha mẹ nuôi không muốn. Tâm lý chung của người Việt thường e ngại, không muốn công khai mối quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi. Họ muốn giữ bí mật để mong tạo sự yên ổn, tránh mặc cảm của trẻ nhận làm con nuôi.

Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Nuôi con nuôi đã có quy định hết sức đơn giản về hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi thực tế. Song, không ít trường hợp người xin trẻ ở nơi khác về nuôi không báo với chính quyền địa phương, không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc, nhân thân của trẻ nên không thể đăng ký việc nuôi con nuôi. Thông thường, trẻ được hợp thức hóa con nuôi thành con đẻ khi đăng ký khai sinh, nhập hộ khẩu và các giấy tờ khác đều ghi quan hệ là con đẻ.

Để khắc phục những hạn chế và nâng cao nhận thức pháp luật về nuôi con nuôi, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Tư pháp phải tăng cường chỉ đạo công tác giải quyết việc nuôi con nuôi tại một số tỉnh, thành phố có nhiều trẻ em cần có gia đình thay thế, tạo sự chuyển biến tích cực trong công tác giải quyết việc nuôi con nuôi. Tại Bạc Liêu, việc thông báo tìm gia đình thay thế cho trẻ em đã được thực hiện, tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng  yêu cầu. Đặc biệt, với những cơ sở nuôi dưỡng trẻ mồ côi ở các chùa, trong dân tự phát vẫn chưa thật sự được kiểm soát chặt chẽ.

Sở Tư pháp Bạc Liêu kiến nghị Bộ Tư pháp xem xét gia hạn thêm thời gian gia hạn đăng ký nuôi con nuôi thực tế đến hết năm 2016. Đồng thời đề xuất tập huấn về nghiệp vụ đăng ký quản lý nuôi con nuôi, soạn thảo ban hành sổ tay nghiệp vụ cho cán bộ tư pháp cơ sở, cung cấp tờ bướm, tờ rơi hướng dẫn, tuyên truyền những quy định của pháp luật về Luật Nuôi con nuôi đến người dân.

Kim Tuấn