Quyền tiếp cận thông tin: Luật hóa để không vi phạm

Quyền tiếp cận thông tin là một quyền con người và là quyền cơ bản của công dân thuộc nhóm quyền dân sự - chính trị đã được ghi nhận trong Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1948, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 mà Việt Nam là thành viên. Hiến pháp năm 2013 đã hiến định các nguyên tắc thực hiện và hạn chế quyền con người, quyền công dân trong đó có quyền tiếp cận thông tin.

Người dân tiếp cận thông tin từ cơ sở. Ảnh: K.P

Thực trạng quản lý, công khai và cung cấp thông tin tại các cơ quan Nhà nước hiện tại vẫn còn nhiều bất cập, cụ thể là chưa tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và thuận tiện, nhất là việc tiếp cận các thông tin liên quan trực tiếp đến việc thực hiện, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Điều này làm hạn chế đáng kể việc thực hiện quyền của công dân và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan Nhà nước, nhiều lúc, nhiều nơi ảnh hưởng không nhỏ đến sự tin cậy, đồng thuận giữa nhân dân và Nhà nước trong xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật.

Nhằm tạo khuôn khổ pháp lý chung về ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân, Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin đang được tổ chức lấy ý kiến rộng rãi. Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin gồm 7 chương, 33 điều quy định về phạm vi điều chỉnh của luật, giải thích từ ngữ, nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, chủ thể tiếp cận thông tin, nghĩa vụ của công dân trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin, cơ quan Nhà nước cung cấp thông tin, các hành vi bị nghiêm cấm và mối quan hệ giữa Luật Tiếp cận thông tin và các luật khác có liên quan.

Để tạo điều kiện cho người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, Dự thảo Luật quy định trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước công bố, công khai rộng rãi một số loại thông tin nhất định. Nhằm bảo đảm lợi ích cộng đồng thông qua việc tạo điều kiện cho mọi người đều có khả năng tiếp cận thông tin, Dự thảo Luật quy định cơ quan Nhà nước có thẩm quyền có thể công bố, công khai các thông tin khác nếu xét thấy việc công bố, công khai là cần thiết với lợi ích cộng đồng. Đặc biệt, Dự thảo Luật còn dành một khoản về việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chủ động công bố, công khai thông tin chính thức trong trường hợp có thông tin sai lệch, không đầy đủ gây dư luận xấu trong xã hội (Điều 9).

Một vấn đề lớn được Dự thảo Luật quan tâm chính là việc không được nhũng nhiễu, gây cản trở khi được giao nhiệm vụ cung cấp thông tin cho công dân. Trong việc tiếp cận thông tin luôn có hành vi của hai chủ thể là công chức, viên chức làm nhiệm vụ trực tiếp cung cấp thông tin và cá nhân, tổ chức tiếp cận thông tin. Đối với công chức, viên chức làm nhiệm vụ cung cấp thông tin: Dự thảo Luật quy định nghiêm cấm cung cấp sai lệch thông tin; hủy hoại, làm giả thông tin. Đối với cả công chức, viên chức làm nhiệm vụ cung cấp thông tin và công dân tiếp cận thông tin, Dự thảo Luật quy định nghiêm cấm việc cung cấp và sử dụng thông tin để chống lại Nhà nước, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc; kích động bạo lực; tuyên truyền chiến tranh; gây thù hằn, chia rẽ dân tộc, tôn giáo; cung cấp, sử dụng thông tin để xúc phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân; uy tín của cơ quan, tổ chức.

Đồng thời, quy định công chức, viên chức được giao nhiệm vụ cung cấp thông tin có trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời cho công dân, không được nhũng nhiễu, gây cản trở, khó khăn trong khi thực hiện nhiệm vụ. Trong trường hợp công chức, viên chức vi phạm các quy định về cung cấp thông tin mà gây thiệt hại vật chất cho công dân thì cơ quan quản lý công chức, viên chức đó có trách nhiệm bồi thường theo quy định của pháp luật.

K.K