Rộn ràng mùa cấy dặm

Ngày nay, nông dân làm lúa nước có sự hỗ trợ tích cực của máy móc, trang thiết bị hiện đại, thế nhưng, khâu dặm lúa thì vẫn phải làm thủ công. Bởi, chưa có loại máy móc nào thay thế cách làm thủ công truyền thống cho công việc cần sự khéo léo, tỉ mỉ này.

Phụ nữ huyện Vĩnh Lợi sử dụng cuốc chĩa cấy dặm lúa. Ảnh: C.L

Trước đây, mỗi khi tới mùa dặm lúa, từ tờ mờ sáng nhiều người đã có mặt trên khắp các cánh đồng. Trong quá trình dặm, mọi người phải cúi gập người cả buổi để nhổ và cấy lúa.

Có thời gian, người nông dân áp dụng phương pháp “mạ ném”, tức là ném cả những cây lúa nguyên gốc dính đất vào những chỗ trống trên ruộng. Tuy nhiên, phương pháp này không được phổ biến bởi có nhiều nhược điểm, hạn chế. Những năm gần đây, cây cuốc dặm lúa (nhiều nơi gọi là cây móc) được nông dân trong tỉnh sử dụng rộng rãi và được xem như công cụ cấy dặm hiệu quả. Nguồn gốc, xuất xứ của loại nông cụ này đến nay vẫn chưa ai biết chính xác, nhưng có điều chắc chắn rằng đó là một “sáng kiến lớn” của người nông dân.

Cuốc (móc) dặm lúa có cấu tạo đơn giản, giống như cây cuốc chĩa thu nhỏ, cán cầm dài chừng hơn 2m. Lưỡi cuốc dặm làm bằng thép cứng có ba chia, đầu mỗi chia vừa nhọn, vừa hơi dẹp ở mũi giúp cho việc cuốc cây lúa để dặm được dễ dàng. Công cụ này được bán nhiều nơi với giá chỉ từ 3.000 - 5.000 đồng/cây.

Ông Trần Quốc Tuấn (xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi) chia sẻ: “Ban đầu, một vài người dùng thử cuốc để dặm lúa, nhưng chưa quen tay lắm. Sau một thời gian, ai cũng thấy dùng cuốc thì dặm lúa nhanh hơn mà lại không mỏi lưng (do không khom lưng theo cách làm truyền thống). Giờ đây, cây cuốc móc dặm lúa hiển nhiên đã trở thành một nông cụ không thể thiếu của nhà nông. 

Khi sử dụng cây cuốc móc, người nông dân có thể đứng thẳng để cuốc lúa ở những chỗ dày dặm vào chỗ thưa. Do đặc điểm cán cuốc dài nên người dặm ít di chuyển, chỉ cần đứng một chỗ đưa cuốc đến nơi có lúa dày rồi “bốc” lúa đưa đến chỗ trống, chỗ lúa mọc thưa.

Theo nhiều nông dân, dùng cuốc dặm lúa vừa tăng năng suất, rút ngắn thời gian, giảm hao phí lao động, giảm mệt mỏi, đặc biệt là trai, gái, người già, người trẻ đều sử dụng một cách dễ dàng. Vì vậy, trước đây phần lớn phụ nữ làm công việc dặm lúa, bây giờ thì đàn ông, thanh niên cũng làm. Anh Huỳnh Văn Trứ (xã Vĩnh Phú Đông, huyện Phước Long) nói: “Dặm lúa là công việc rất mệt nhọc, đòi hỏi người làm phải khéo léo, kiên nhẫn. Nếu như, trước đây hầu hết thợ cấy dặm là phụ nữ, còn bây giờ có cuốc dặm lúa nên ai cũng làm được”.

Hiệu quả mà cuốc chĩa dặm lúa mang lại gấp từ 3 - 5 lần so với cách cấy dặm truyền thống. Đặc biệt đối với ruộng sạ theo hàng, việc cấy dặm bằng công cụ này càng nhanh hơn do bà con chỉ việc đi theo hàng và cuốc bớt cây lúa ở những hàng dày lấp vào những hàng có chỗ trống.

Ông Trương Phước Hiền, Phó trưởng phòng NN&PTNT huyện Phước Long, cho biết: “Ngày trước, việc dặm lúa kéo lúa dài cả tháng, nay nhờ cuốc dặm nên thời gian chỉ còn một tuần. Ngoài việc tăng năng suất, giải phóng sức lao động cho nông dân, cuốc dặm lúa còn giúp cây không bị mất sức, rễ lúa hầu như còn nguyên nên cây mạ phục hồi nhanh chóng, theo kịp sự phát triển của lúa trong ruộng”.

Chí Linh