Sân khấu hoá tác phẩm văn học

(CMO) Bằng cách sân khấu hoá tiếp cận tác giả, tác phẩm văn chương, thầy và trò Trường THCS- THPT Tân Lộc (xã Tân Lộc, huyện Thới Bình) đã có buổi ngoại khoá đáng nhớ, tràn ngập tiếng cười thư giãn. Ðằng sau đó là thông điệp đầy tính nhân văn sâu sắc. Chuyên đề ngoại khoá với chủ đề “Dấu ấn văn học giai đoạn 1920-1945” thực sự mang lại làn gió mới cho bộ môn Ngữ văn, không chỉ làm mới phương pháp giảng dạy mà còn góp phần củng cố tình yêu văn học đối với học sinh.

“Gia vị” mới trong bộ môn ngữ văn

Giai đoạn văn học 1920-1945 là một trong những cột mốc vàng son đánh dấu thành công của nền văn chương Việt Nam, với nhiều tác phẩm, tác giả kinh điển: “Chí phèo” của Nam Cao, “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân, “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng. Ðây còn là những tác phẩm “đinh” được chọn ra đề cho những kỳ thi quan trọng. Các tác phẩm được sáng tác trong thời kỳ này gắn bó và đồng hành cùng nhiều sĩ tử trên con đường học vấn, thi cử. Do đó, khi xác định, khoanh vùng các tác phẩm để học sinh hoá thân biểu diễn, giáo viên ưu tiên chọn giai đoạn này không chỉ bởi các tác phẩm hay mà còn đa dạng trong lối sáng tác, phản ánh hiện thực xã hội lúc bấy giờ.

Theo đó, 5 tác phẩm trong giai đoạn 1920-1945 được chọn để chuyển thể sang hình thức sân khấu hoá bao gồm: “Vĩnh biệt cửu trùng đài” của Nguyễn Huy Tưởng, “Hạnh phúc của một tang gia” của Vũ Trọng Phụng, “Chí Phèo” của Nam Cao, “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam, “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân.

Mở đầu màn biểu diễn là lớp 11C3 với tác phẩm “Vĩnh biệt cửu trùng đài”, không chỉ chọn “diễn viên” phù hợp với tính cách nhân vật, lời thoại, mà các em còn đầu tư phục trang chu đáo để diễn xuất có “thần” nhất. Ðây là một trong những yếu tố góp phần để nhân vật, khán giả nhập tâm vào vở diễn.

“Vĩnh biệt cửu trùng đài” được dàn dựng đầu tư về phục trang trên sân khấu.

Cô Phan Thị Trang, Tổ trưởng Tổ Văn - Sử - GDCD Trường THCS-THPT Tân Lộc, chia sẻ: “Ðây là hình thức mới trong định hướng phát triển năng lực của học sinh, ở đó, giáo viên chỉ đứng ra tổ chức, còn lại các em tự đầu tư, dàn dựng kịch bản, phục trang, bối cảnh để tự hoá thân làm sao cho chân thực, sống động nhất. Với sân khấu hoá tác phẩm văn học, chúng tôi mong muốn học sinh rèn luyện kỹ năng trình diễn trước đám đông, vừa để các em cảm nhận và tái hiện nhân vật từ trang sách bước ra đời thực. Thông qua sân khấu hoá, các tác phẩm, nhân vật dường như sống động hơn, có “hồn”, làm cho tiết học trở nên thú vị, hấp dẫn hơn rất nhiều, nhờ vậy mà các em có thể cảm nhận sâu sắc về tác phẩm”.

Em Nguyễn Khánh Linh, học sinh lớp 11C5, hoá thân thành nhân vật Xuân Tóc Ðỏ trong trích đoạn “Hạnh phúc của một tang gia”. Linh hào hứng: “Em dành rất nhiều thời gian để tập luyện cùng các bạn và tự tập ở nhà. Ðể tìm hiểu tính cách nhân vật, trước đó, ngoài đọc tác phẩm “Số đỏ”, em còn xem thêm nhiều tư liệu, tài liệu trên phim ảnh, làm sao diễn ra cái “thần” của nhân vật. Bản thân em rất vui vì đây là sân chơi rất ý nghĩa, phù hợp với học sinh và quan trọng nhất là em có thêm nhiều kỷ niệm với bạn học, từ quá trình tập luyện đến khi lên sân khấu”.

Chung tâm trạng, em Võ Chí Thịnh, học sinh lớp 11C5, người đảm nhận vai cụ cố Hồng trong “Hạnh phúc của một tang gia”, “cây hài” của vở diễn, bộc bạch: “Dù chỉ được phân lời thoại ít nhưng em đã cố gắng chọc cười khán giả qua điệu bộ, dáng vẻ của nhân vật “có tuổi”. Thông qua sân chơi lần này, em nhận ra môn Ngữ văn thực sự rất thu hút, vừa mang tính giải trí, lại có tính giáo dục. Nhất định em sẽ thay đổi cách nhìn và dành nhiều thời gian cho bộ môn này”.

Hướng đi mới trong nền giáo dục hiện đại

Ngoài bám sát kịch bản, ở một số phân đoạn, học sinh còn thể hiện sự sáng tạo khi thêm thắt vào một vài chi tiết vui nhộn, hài hước, vừa để khắc hoạ tính cách nhân vật rõ nét, vừa thu hút khán giả, đặc biệt ở phần kết còn lồng ghép vào cái kết có hậu như ngoại truyện phiên bản khác của tác phẩm. Hơn thế, trong cách trình diễn, nhiều em còn thể hiện năng khiếu ca, hát, múa, trình diễn tự tin trên sân khấu.

Ðơn cử như phần trình diễn tác phẩm “Chí Phèo” của lớp 11C1. Với cách hoá thân tinh nghịch, tạo hình rõ nét các nhân vật chính: Chí Phèo, Thị Nở, bà cô già, Bá Kiến, đều để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người xem. Ðây cũng là đội thi có lối diễn sáng tạo, khi mạnh dạn cải biên cái kết cho nhân vật Chí Phèo và Thị Nở vốn không có hậu trở thành viên mãn, thoả mãn khán giả.

Lối diễn tự nhiên, tinh nghịch của cặp đôi Phèo - Nở chiếm trọn tình cảm của khán giả.

Nhân vật Thị Nở do em Hồng Tuyết Hân đảm nhận. Với lối diễn vô tư, thu hút, được đánh giá là “bản sao” Thị Nở phiên bản đời thực, Hân hài hước: “Bản thân em hoá thân vào nhân vật này khá dễ, bởi em tìm thấy nét tương đồng của mình với nhân vật. Hơn hết, đây cũng là nhân vật khá đơn giản, không cầu kỳ về nội tâm. Ðối với vở kịch lần này, nhóm mạnh dạn sáng tạo đưa vào cái kết đẹp, có hậu cho cặp đôi chính, nhưng trong quá trình tạo nên tính cách của Chí Phèo vẫn bám sát vào cốt truyện là tha hoá, rạch mặt ăn vạ... Ðây là sân chơi lý thú, không những gắn kết tình bạn mà qua đó còn củng cố thêm tình yêu bộ môn này trong em”.

Cô Nguyễn Thị Phương Anh, giáo viên dạy văn Trường THCS-THPT Tân Lộc, cho biết: “Các em học sinh nhiệt tình tham gia, tập luyện rất tích cực để tròn vai diễn. Tuy nhiên, do là những diễn viên không chuyên nên còn một số phân đoạn diễn chưa sâu. Nhìn chung, đây là sân chơi bổ ích cho học sinh, đặc biệt là những em có niềm đam mê với bộ môn Ngữ văn. Thiết nghĩ, nên nhân rộng hình thức sân khấu hoá trong các cấp học, để các tác phẩm văn chương mà các em tiếp cận không chỉ là lý thuyết suông nữa mà thực sự ấn tượng”.

Khán giả nhập tâm theo từng cung bậc cảm xúc trên sân khấu.

Không chỉ gián tiếp khơi gợi cho học sinh nghiên cứu tham gia tác giả, tác phẩm, nhân vật văn học mà việc sân khấu hoá còn là cách để học sinh hiểu được thông điệp tác giả muốn truyền tải. Quan trọng nhất là thay đổi phương pháp dạy học truyền thống, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn trong các cấp học./.

Yến Nhi