Truyền hình
Lãnh đạo các quốc gia, trong đó có Việt Nam vừa nhóm họp tại Pháp (kéo dài 13 ngày, từ 30/11) để bàn về biến đổi khí hậu (BĐKH). Riêng với Bạc Liêu - một địa phương có rừng và biển - được dự báo chịu tác động nặng nề của hiện tượng này. Dưới tác động của BĐKH, rừng đặc dụng các vườn chim của Bạc Liêu đang mất đi một số loài thực vật, động vật, đồng thời nguy cơ cháy cũng tăng lên.
Vườn chim Bạc Liêu với 108 loài chim. Ảnh: N.Q
Rừng đặc dụng, vườn chim tư nhân là nơi giáo dục môi trường tốt cho ĐV-TN, học sinh - sinh viên. Ảnh: N.Q
Nổi lo rừng mùa khô
Buổi sớm Chủ nhật, trời đang nắng rát da bỗng mưa rào chen ngang. Cơn mưa cuối mùa chỉ đủ làm ướt phần ngọn của Vườn chim Bạc Liêu - khu rừng đặc dụng của tỉnh. Năm nay, do ảnh hưởng của hiện tượng thời tiết El Nino, mùa mưa đến muộn và kết thúc sớm, lượng mưa của Bạc Liêu hụt 200ml.
Nắng gắt, mưa ít làm cho khu rừng trở nên khô hanh. Các lớp lá cây rụng vàng cả lối đi, vỡ vụn dưới chân người canh rừng; những cành cây khô giăng ngang dọc lưng chừng; trên mặt đất phủ nhiều dây choại, dây dớn để cho chim làm tổ. Men theo con lộ xi măng đi về phía hồ nước ngọt, chúng tôi phải dùng một cành cây khô rẽ lối, mắt vẫn luôn mở to để đề phòng cành gãy, gai xước. Lúc này, chỉ còn phân nửa lượng chim ở lại, chủ yếu là chim non, còn lại chúng đã đi tìm mồi từ lúc mặt trời chưa ló dạng. Một cán bộ Ban quản lý Vườn chim Bạc Liêu chỉ tay xuống mặt hồ nói: “Nước bây giờ sụt dữ, thấp hơn mặt bờ cả tấc”. Dấu vết của mực nước đã mất đi là một vòng tròn màu trắng xám viền quanh hồ.
Trước tình hình này, Ban quản lý Vườn chim Bạc Liêu đã trình phương án phòng chống cháy rừng mùa khô 2015 - 2016 lên Sở NN&PTNT sớm hơn thường niên 1 tháng. Hệ thống kênh trục dẫn nước trong vườn chim được nạo vét xong vào tháng 10. Những ngày triều cường cao, vườn chim tranh thủ lấy nước giữ ẩm. Lực lượng cán bộ, nhân viên vườn chim dọn thực bì ở các lối đi và khu dễ phát lửa với tổng chiều dài 5,5km. Một con lộ bê-tông rộng 5m chạy dài từ nhà đậu xe nhân viên vào đến hàng rào khu bảo tồn sắp hoàn thành. Ông Nguyễn Văn Phúc, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, cho biết: “Gió thế này thì mọi thứ khô nhanh. Rừng đang ở mức báo cháy cấp II. Chúng tôi đang làm công tác chuẩn bị, như lấy nước, đóng cống, đắp 2 con đập”.
Các vườn chim tư nhân cũng không chủ quan với tình hình nắng nóng, khô hạn. Bạc Liêu có 5 vườn chim của các hộ dân với diện tích khoảng 60ha. Tại huyện Phước Long, vườn chim của ông Nguyễn Văn Thiệt (xã Vĩnh Phú Tây, cách cầu Phó Sinh trên tuyến Quản Lộ - Phụng Hiệp chừng 1,5km) có diện tích lớn hơn cả. Năm 2013, người nông dân này được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen về thành tích phát triển rừng. Ông đắp vòng thành ngoài bìa, làm đường kênh giáp vòng phía trong để khi nước mặn nong vô thì xả ra. Lá cây rơi xuống kênh thì thuê người sên, đắp lên gốc cây. Còn chiếc máy bơm nước được kiểm tra, chạy thử thường xuyên. Ông Thiệt khẳng định vườn chim ở đây ít nguy cơ cháy bởi ông không cho ai vô lấy ong, bẫy rắn.
Mực nước trong các con mương vườn chim của ông Nguyễn Văn Thiệt (người ngồi bìa trái) thấp hơn bề mặt liếp gần cả mét. Ảnh: N.Q
Hệ sinh thái rừng thay đổi
Tác động của BĐKH đối với rừng đặc dụng Vườn chim Bạc Liêu không dừng lại ở việc tăng nguy cơ cháy rừng. Ông Lê Chí Linh, Phó Giám đốc Ban quản lý Vườn chim Bạc Liêu, cho biết do nước biển dâng, xâm nhập mặn khiến hệ sinh thái rừng thay đổi. Các loài cây không chịu mặn như: sao, dầu, phượng vỹ, viết, tre… và các loài động vật ếch nhái, bò sát, lưỡng cư sẽ mất đi. Các loài cá nước lợ như cá rô, sặc, lóc cũng chung số phận. Đây là nguồn thức ăn dự trữ cho loài chim hoang dã.
Theo kết quả nghiên cứu năm 2013 của Viện Sinh thái học miền Nam, đa dạng sinh học của Vườn chim Bạc Liêu có sự thay đổi tương đối lớn về thành phần loài động vật có xương sống. Kết quả mới nhất đã bổ sung 12 loài cá, 7 loài bò sát, 37 loài chim và 7 loài thú. Tuy nhiên, nhiều loài được ghi nhận năm 2003 không được phát hiện lại trong khảo sát năm 2010 và 2013, trong đó có 17 loài cá, 3 loài ếch nhái, 3 loài bò sát, 3 loài thú và 17 loài chim như quắm trắng, diệc sumatra - những loài có trong sách đỏ Việt Nam.
Các nhà khoa học nhận định mức độ đa dạng về thành phần loài động vật có xương sống nơi đây không cao do diện tích sinh cảnh nhỏ và kém đa dạng. Tuy nhiên, số loài chim nước có tầm quan trọng quốc gia và quốc tế khá nhiều với số lượng lớn. Bạc Liêu là một trong những vườn chim có số lượng điên điển lớn trên thế giới. Vì thế Thủ tướng công nhận Vườn chim Bạc Liêu là khu bảo tồn sinh cảnh sống một số loài chim. Hiện có đến 17 loài chim “cắt khẩu” ra đi biền biệt là một hồi chuông cảnh báo. Ngoài tác động của BĐKH, TS. Hoàng Minh Đức, Viện Sinh thái học miền Nam còn nhận định: “Việc không phát hiện lại một số loài chim định cư cũng như độ phong phú của mỗi loài khá thấp đặt ra vấn đề sự phù hợp của các quyết định quản lý cũng như thực thi pháp luật tại sân chim và vùng đệm sân chim”.
Còn với 128ha rừng ngập mặn ở ấp Canh Điền (xã Long Điền Tây, huyện Đông Hải) thì bị tác động khác do BĐKH. Đây là khu bảo tồn sinh thái rừng đước, nằm cách cửa biển Gành Hào khoảng 15km. Trong khi đó, đất ở đây mỗi năm mỗi gò lên cao, gây bất lợi cho rừng đước. Trước tình hình này, địa phương đã có kiến nghị xây hồ nước ngọt cho khu rừng ngập mặn để thu hút các loài chim về uống nước, kiếm ăn, sinh sản. Còn với tỉnh, từ mùa mưa năm sau (2016), Ban quản lý Vườn chim Bạc Liêu sẽ trồng thêm cây bản địa thích nghi như cóc, tra, giá, chà là… để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của BĐKH đến rừng.
Rừng che chở, tạo môi trường sống cho con người. Cũng chính các hoạt động của con người gây ra BĐKH, tác động tiêu cực đến rừng, Bạc Liêu cũng không ngoại lệ. Hành động để ứng phó, thích nghi với BĐKH, bảo vệ các khu rừng, các vườn chim và hệ sinh thái ven biển là bảo vệ chính cuộc sống của mình.
Nguyễn Quốc
Xem thêm bình luận