Chủ nhật, 22-11-26 21:58:55
Cà Mau, 32°C/ 32°C - 33°C Icon thời tiết nắng
Theo dõi Báo điện tử Cà Mau trên

Tản mạn về địa danh ở Cà Mau

Báo Cà Mau (CMO) Trong các tài liệu địa chí Cà Mau, một nội dung quan trọng được đề cập xuyên suốt chính là tên gọi các địa danh. Nói hình tượng như Nhà thơ Nguyễn Khoa Ðiềm thì những lớp tiền nhân đi mở miền đất mới Cà Mau đã “gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân” (đoạn trích “Ðất nước” trong trường ca “Mặt đường khát vọng”). Quá trình hình thành, tồn tại, thay đổi của các địa danh ở Cà Mau có nhiều điều lý thú mà soi vào đó, người ta thấy được cả sự biến thiên về thời gian, bối cảnh xã hội. Ðó cũng là cách ứng xử, tư thế của con người với tự nhiên và cộng đồng.

Dù chưa có sự đồng nhất về quan điểm, tuy nhiên, trên bình diện chung có thể rút ra một số đặc điểm hình thành tên gọi địa danh ở Cà Mau. Thứ nhất, tên gọi địa danh gắn liền với đặc điểm tự nhiên của vùng đất. Có thể kể ra một số địa danh tiêu biểu như U Minh, khởi phát từ không khí “u u minh minh” của những cánh rừng tràm nước đỏ kéo dài như bất tận, mặt trời khó lọt xuống phía dưới. Hay như Ðầm Dơi, xứ đầm lầy, rừng ken đặc, chim trời, dơi quạ nhiều vô số kể...

Thứ hai, tên địa danh gắn với tên những người mở đất, lập làng, có công lao đóng góp cho quê hương. Về cách định danh này thì ở Cà Mau có rất nhiều, khó kể hết: kênh Thầy Cẩn, kênh xáng Ðội Cường, Tắc Ông Do, Rạch Bà Ðặng, Lung Tràm... Cách định danh này còn ảnh hưởng tiếp tục khi thành lập các tên gọi đơn vị hành chính tại Cà Mau như huyện Ngọc Hiển, huyện Trần Văn Thời và hàng loạt tên xã, tên ấp được gọi theo tên người.

Thứ ba là cách gọi tên theo nguồn gốc hình thành, đặc điểm tiêu biểu nhận biết. Có thể kể một số địa danh tiêu biểu như: Năm Căn, Bảy Háp, kênh Dân Quân, kênh Nông Trường...

Còn một số trường hợp khác, cách định danh căn cứ theo thư tịch, tài liệu gắn với triều đình nhà Nguyễn. Ðặc biệt là giai đoạn “Gia Long bôn tẩu”, và khi Cà Mau đặt dưới sự cai quản của nhà Nguyễn.

Kênh xáng Chắc Băng, địa danh gắn với giai thoại “Gia Long bôn tẩu” ở đất Cà Mau, đoạn chảy qua địa phận xã Trí Phải, huyện Thới Bình.

Cũng cần phải nói thêm, địa danh Cà Mau trong nhiều trường hợp có sự khác biệt rõ rệt giữa định danh dân gian và tên gọi đơn vị hành chính. Ví dụ như khi hỏi đường về xã Viên An Ðông, nhiều người sẽ có đôi chút phân vân, nhưng khi hỏi về Nhưng Miên thì ai cũng rành rọt. Tương tự với trường hợp của xã Viên An với địa danh Ông Trang, Xóm Lò với xã Tân Ân Tây... Trong cách định danh tên đơn vị hành chính hiện nay ở Cà Mau, sự kế thừa từ địa danh dân gian là rõ nét, nhưng cũng có những điều chỉnh nhất định.

Sự khác biệt về cách định danh dân gian và tên gọi đơn vị hành chính đôi khi tạo ra những phiên bản không thật sự hoàn chỉnh. Vấn đề ở đây không chỉ là đúng hay sai, mà là sự phù hợp và ý kiến đồng thuận trong dư luận Nhân dân. Có thể dẫn ra một số trường hợp để tìm thêm ý tưởng thảo luận. Ví dụ như ở Ðầm Dơi, trước đây chỉ có 1 xã mang tên nhà cách mạng, liệt sĩ Tạ An Khương, tuy nhiên sau này (năm 2000) lại chia tách ra thành 3 xã: Tạ An Khương, Tạ An Khương Ðông và Tạ An Khương Nam. Nhiều ý kiến băn khoăn: “Tại sao tên người chỉ có 1, giờ lại chia ra làm 3 và kèm theo hướng”. Trường hợp đặt tên đơn vị theo địa danh gốc kèm vị trí cũng khá phổ biến ở Cà Mau như Biển Bạch và Biển Bạch Ðông, Tân Lộc và Tân Lộc Bắc... Thế nhưng, ở trường hợp là danh từ chỉ tên người thì lại có những băn khoăn nhất định như ý kiến đã nêu. Cho đến nay, tình huống này vẫn tồn tại, và tất nhiên là còn những lấn cấn chưa được giải quyết thoả đáng.

Hay như trường hợp xã Phú Mỹ chung trước đây, hiện nay là xã Phú Mỹ và xã Phú Thuận thuộc huyện Phú Tân. Lão thành cách mạng Cao Hữu Thạo, ấp Giáp Nước, xã Phú Thuận, cho biết: “Xã Phú Mỹ chung được phong danh hiệu xã Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân, Phú Thuận bây giờ là một phần máu thịt của Phú Mỹ, là cái nôi thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng của tỉnh Cà Mau, nhưng khi tách xã thì không còn là xã anh hùng nữa, điều này là chưa ổn”. Bản thân ông Thạo và nhiều bậc cao niên, lão thành cách mạng đã đề đạt băn khoăn này nhiều lần, nhiều cấp, nhưng câu trả lời vẫn bỏ ngỏ.

Một địa danh nổi tiếng khác ở Cà Mau trong giai đoạn kháng chiến là kênh Kiểu Mẫu, nay thuộc xã Khánh Bình Ðông, huyện Trần Văn Thời. Trước đây, trong phân cấp đơn vị hành chính có tên ấp Kiểu Mẫu hẳn hoi. Nhưng sau này, ấp Kiểu Mẫu không còn nữa, thay vào đó là 2 Ấp 12A và 12B. Ông Huỳnh Văn Hoa, bậc cao niên ở kênh Kiểu Mẫu, trầm ngâm: “Hỏi Ấp 12A, 12B người ở đây ít biết lắm, nói kênh Kiểu Mẫu là rành liền. Mà đặt tên ấp sao hổng ăn nhập gì với địa danh kênh Kiểu Mẫu vốn nổi tiếng quá trời”. Ðể rồi ông Hoa lo lắng rằng: “Lớp tụi nhỏ phía sau, sợ riết rồi không biết kênh Kiểu Mẫu là ở đâu luôn”.

Cách định danh theo dân gian ở Cà Mau đã được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, cũng là phong vị tạo nên nét đặc sắc trong đời sống văn hoá tinh thần của con người miền địa đầu cực Nam Tổ quốc. Ðó cũng là căn cứ quan trọng để hình thành tên gọi theo đơn vị hành chính phục vụ cho việc quản lý của Nhà nước. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, cách đặt tên địa danh hiện nay tạo nên một số ý kiến khác nhau, đó cũng là điều khó tránh khỏi.

Trong tận cùng của vấn đề, địa danh không chỉ là cái tên để gọi, để phân biệt, để xác định, mà quan trọng hơn, địa danh còn là hồn cốt, là kết tinh văn hoá của một vùng đất, xứ sở. Ðể mỗi khi nhắc đến, con người có quyền tự hào, coi đó là nguồn cội thiêng liêng duy nhất để hướng về./.

 

Phạm Quốc Rin

 

Hội Nông dân tỉnh chăm lo học sinh nghèo vượt khó

Trong hai ngày 19 và 20/11, Hội Nông dân tỉnh Cà Mau tổ chức thăm hỏi, trao 30 suất học bổng, mỗi suất trị giá 1 triệu đồng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, thuộc gia đình hội viên, nông dân tại các xã: Gành Hào, Tạ An Khương và Đất Mới. Tổng kinh phí 30 triệu đồng.

Xã Năm Căn cần phấn đấu trở thành điểm sáng xây dựng mô hình “Khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc”

Sáng 20/11, Đoàn công tác Uỷ ban MTTQ Việt Nam tỉnh Cà Mau đã khảo sát thực tế và làm việc với lãnh đạo Uỷ ban MTTQ xã Năm Căn về kết quả triển khai các phong trào, cuộc vận động và định hướng xây dựng mô hình “Khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc” giai đoạn 2026-2030.

Thiết thực hoạt động chăm sóc sức khoẻ người dân tại xã Thanh Tùng

Thực hiện chương trình Tết Quân - Dân năm 2027, xã Thanh Tùng phối hợp Bệnh viện Mắt Sài Gòn Cà Mau tổ chức chương trình khám, tư vấn và cấp thuốc mắt miễn phí cho người dân 7 ấp trên địa bàn.

Hồ Thanh Tùng - Nhà giáo trẻ tiêu biểu cấp Trung ương năm 2026

Từ tình yêu nghề, tinh thần đổi mới sáng tạo đến những đóng góp thiết thực trong bồi dưỡng thế hệ trẻ, nhà giáo trẻ Hồ Thanh Tùng, giáo viên Trường THCS Võ Thị Sáu, phường Bạc Liêu, không ngừng nỗ lực khẳng định bản thân. Thầy là một trong hai nhà giáo trẻ tiêu biểu của tỉnh Cà Mau vinh dự nhận danh hiệu “Nhà giáo trẻ tiêu biểu” cấp Trung ương năm 2026.

Hết lòng với sự nghiệp "trồng người"

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với sự nghiệp giáo dục ở Cà Mau, vợ chồng thầy giáo Lê Ngọc Các và cô giáo Phạm Thị Liễu (phường Bạc Liêu) không chỉ góp công xây dựng ngành giáo dục địa phương từ những ngày đầu sau giải phóng mà còn vun đắp truyền thống gia đình đáng tự hào.

Tự hào giáo dục Cà Mau

Trong suốt chặng đường lịch sử hào hùng của dân tộc đến thời bình hôm nay, nền giáo dục Cà Mau luôn gắn liền với sứ mệnh phục vụ kháng chiến và kiến quốc. Ðặc biệt, sau hợp nhất tỉnh, giáo dục Cà Mau bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô lớn hơn, gặt hái một số thành tích ban đầu khá ấn tượng. Phát huy thành quả đó, toàn ngành đang nỗ lực quy hoạch mạng lưới trường lớp, nâng cao chất lượng toàn diện để đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh nhà trong kỷ nguyên mới.

Cà Mau đặt mục tiêu thu gom, xử lý trên 95% rác thải sinh hoạt vào năm 2030

Sáng 20/11, UBND tỉnh Cà Mau tổ chức hội nghị phát động phong trào thi đua về công tác bảo vệ môi trường giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu trọng tâm là nâng tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt toàn tỉnh đạt từ 95% trở lên vào năm 2030.

Thủ tướng: Quyết tâm đưa giáo dục thực sự trở thành trụ cột phát triển con người, động lực then chốt cho sự phát triển bứt phá*

Chiều 19/11, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu năm 2026 nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

Công viên Lê Thị Riêng - Khoảng xanh giữa lòng thành phố

Giữa nhịp sống hối hả của đô thị Thành phố Hồ Chí Minh, Công viên Văn hoá Lê Thị Riêng như khoảng xanh quen thuộc, nơi người dân tìm đến mỗi ngày để vận động thể dục, vui chơi và tạm rời những ồn ào của phố thị.

Trường Đại học Bạc Liêu kỷ niệm 20 năm xây dựng và phát triển

Sáng 19/11, Trường Đại học Bạc Liêu long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập (24/11/2006 - 24/11/2026), đồng thời chào mừng 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 - 20/11/2026).