Tạo bước đột phá phát triển hệ thống đường sắt Việt Nam

Sáng 31/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội làm việc tại hội trường nghe Tờ trình của Chính phủ về Dự án Luật Đường sắt (sửa đổi).

Cần cơ sở pháp lý để kêu gọi các nhà đầu tư

Thừa ủy quyền của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Giao thông - Vận tải (GT-VT) Trương Quang Nghĩa nhấn mạnh sự cần thiết phải sửa đổi Luật Đường sắt 2005 để đáp ứng mục tiêu phát triển hệ thống đường sắt Việt Nam theo hướng hiện đại, hiệu quả, tạo bước đột phá phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt; tạo lập môi trường hoạt động kinh doanh thông thoáng, không phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế, đặc biệt là trong hoạt động vận tải, dịch vụ hỗ trợ vận tải trên mạng lưới đường sắt quốc gia…

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Phan Xuân Dũng báo cáo thẩm tra về dự án Luật Đường sắt. Ảnh: Thu Hà

Lý giải cho việc sửa đổi, bổ sung các chính sách trên, Bộ trưởng Trương Quang Nghĩa cho biết: Vấn đề ưu đãi phát triển kết cấu hạ tầng nói chung có quy định tại các Luật về: Đất đai, Đầu tư, Thuế và các luật liên quan khác. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực đường sắt nội dung ưu đãi, hỗ trợ vẫn còn rất ít, chưa được toàn diện và chưa tạo sức hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư tham gia đầu tư, kinh doanh đường sắt. Luật Đường sắt 2005 chưa quy định việc đầu tư các công trình dịch vụ, thương mại hỗn hợp tại các nhà ga như kinh nghiệm của một số nước trên thế giới, dẫn đến thiếu cơ sở pháp lý để kêu gọi các nhà đầu tư tham gia đầu tư xây dựng các công trình hỗn hợp tại các nhà ga đường sắt để tận dụng tối đa công năng sử dụng đất dành cho đường sắt tại khu vực này và tăng nguồn thu cho ngân sách.

Bên cạnh đó, Luật Đường sắt 2005 mới chỉ đưa ra nguyên tắc phân định công tác quản lý nhà nước của cơ quan nhà nước với quản lý kinh doanh của doanh nghiệp mà chưa quy định rõ nội dung quản lý nhà nước trong lĩnh vực GT-VT đường sắt. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến trong suốt 10 năm qua vẫn còn sự chồng chéo giữa chức năng quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, làm giảm tính hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đường sắt cũng như hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp kinh doanh đường sắt. Do đó, dự thảo luật lần này bổ sung các nội dung quản lý nhà nước về GT-VT đường sắt.

Đưa ngành đường sắt sớm thoát khỏi tình trạng lạc hậu

Dự thảo Luật cũng đề xuất bổ sung mới một mục về đường sắt tốc độ cao (tốc độ thiết kế ≥ 200km/giờ) với các điều chủ yếu quy định về: Chính sách phát triển; các yêu cầu chung; đầu tư xây dựng; quản lý, bảo trì và kinh doanh; quản lý an toàn đường sắt tốc độ cao.

Thẩm tra về dự án Luật đường sắt, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường (KH-CN&MT) Phan Xuân Dũng đánh giá, Dự thảo Luật đã bổ sung nhiều nội dung so với Luật Đường sắt năm 2005. Tuy nhiên, Điều 1 Dự thảo Luật vẫn giữ nguyên phạm vi điều chỉnh của Luật Đường sắt năm 2005 là chưa thực sự hợp lý, chưa bảo đảm tính khái quát toàn diện các quy định của Dự thảo Luật.

Về chính sách phát triển đường sắt, Ủy ban KH-CN&MT cơ bản nhất trí với các chính sách quy định tại điều này. Tuy nhiên, Dự thảo Luật cần quy định rõ và đầy đủ hơn hướng ưu tiên phát triển của ngành đường sắt, nhất là công tác đầu tư để đưa GT-VT đường sắt sớm thoát khỏi tình trạng lạc hậu, yếu kém như hiện nay.

Dẫn kinh nghiệm một số nước cho thấy, quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia phải gắn kết chặt chẽ và tạo nên sự đồng bộ với quy hoạch phát triển của các ngành vận tải khác, đồng thời  tạo nên năng lực chủ lực trong vận chuyển hành khách khối lượng lớn, tốc độ nhanh và trong toàn bộ vận hành của mạng lưới vận tải công cộng trên các đô thị lớn và nối kết liên vùng, kết nối quốc tế… Ủy ban KH-CN&MT đề nghị Ban soạn thảo phải thể hiện rõ hơn nội dung về quy hoạch phát triển GT-VT đường sắt theo hướng nêu trên. Đồng thời bổ sung quy hoạch xây dựng nhà ga đường sắt, đặc biệt là các ga trung chuyển để thực sự trở thành đầu mối vận tải đa phương thức trong vận tải hàng hóa và hành khách, quy hoạch giao thông công cộng đến các nhà ga để nâng cao hiệu quả hoạt động của đường sắt hiệu quả nhất.

Về đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, Ủy ban KH-CN&MT cơ bản nhất trí với các quy định của Dự thảo Luật về đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao bảo đảm việc triển khai xây dựng trên thực tế các loại đường sắt này theo chiến lược, quy hoạch phát triển đường sắt Việt Nam.

Tuy nhiên, đề nghị bên cạnh các quy định về chính sách phát triển, các quy định về quản lý, bảo trì, bảo đảm an toàn, các yêu cầu chung đối với việc xây dựng, kinh doanh đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, cần quy định những loại hình công nghệ sử dụng trong đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao cho thuận tiện trong việc chuyển giao công nghệ, bảo trì, sửa chữa các loại đường sắt này. Đề nghị bổ sung quy định về điều kiện, tiêu chuẩn, chức danh của nhân viên đường sắt; quy định về phương tiện giao thông đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị đáp ứng yêu cầu đặc thù của các loại đường này; đề nghị cần làm rõ hơn về nguồn tài chính và lộ trình thực hiện; những biện pháp để bảo đảm tính khả thi về đường sắt tốc độ cao.

Theo QĐND