Tay súng, tay máy ghi ký ức một thời

Bà Nguyễn Thuý Liễu - nữ quay phim đầu tiên của Cà Mau, là một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng nhiếp ảnh, quay phim miền Tây Nam Bộ trong kháng chiến. Những hình ảnh, thước phim của bà khắc hoạ chân thực và xúc động nỗ lực phi thường của quân, dân ta trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, bộ phim đầu tay "Bệnh viện trong rừng đước" ghi lại cảnh cứu chữa thương binh giữa chiến trường ác liệt, vừa vinh dự được trao Giải thưởng Văn học - Nghệ thuật (VH-NT) Phan Ngọc Hiển tỉnh Cà Mau lần V năm 2025.

Từ ống kính giữa lằn ranh sinh tử...

Trong ngôi nhà nhỏ ở xã Tam Giang, bà Liễu lặng lẽ nâng niu chiếc máy ảnh cũ cùng những cuộn phim ngả màu thời gian. Ðó là “gia tài” quý giá của một thời tuổi trẻ sôi nổi, thời bà và đồng đội dốc trọn tâm sức để phục vụ kháng chiến trên mặt trận truyền thông.

Bà Nguyễn Thuý Liễu ngắm chiếc máy ảnh từng theo bà “dọc ngang” một thời.

Những năm tháng ấy, khi máy ảnh, máy quay phim còn thô sơ, dụng cụ tráng phim, rửa ảnh thiếu thốn, bằng tinh thần ham học hỏi và sự dũng cảm dấn thân, bà Liễu và bà Ngô Kim Hương cùng nhau thực hiện những thước phim quý giá về bệnh viện quân y giữa rừng đước Cà Mau, nơi thương binh được cứu chữa trong bom đạn, giữa muôn vàn trận đánh phá ác liệt của kẻ thù.

Nhớ lại lần đầu đặt chân vào bệnh viện trong rừng đước, bà Liễu không giấu được sự khâm phục: “Khi bước vào, tôi vô cùng ngỡ ngàng trước nhiều bộ phận, thiết bị làm thuốc viên, thuốc uống... Tôi thấy đó là một kỳ công, kỳ tích".

Khi quay bộ phim tài liệu này, bà Liễu và bà Hương gặp không ít khó khăn, nhưng với tình yêu nghề, cùng khát vọng ghi lại và sáng tạo ra những bộ phim phục vụ chiến sĩ, đồng bào để hun đúc tình yêu quê hương, tiếp thêm ý chí chiến đấu, cả hai đã vượt qua mọi gian khó, từ đó cho ra đời bộ phim xúc động và giàu ý nghĩa.

Hình ảnh trong phim “Bệnh viện trong rừng đước” do bà Nguyễn Thuý Liễu quay.

Thời đó, không trường lớp bài bản, bà Liễu học quay, học dựng và thực hành ngay trong thực tiễn chiến trường, linh hoạt “tuỳ cơ ứng biến” giữa vòng vây của kẻ thù. “Các chú dạy kỹ thuật chụp ảnh, quay phim, tráng ảnh..., tôi chỉ nghe một lần là nhớ. Ðược giao máy quay hay máy ảnh là mừng lắm, vì đó là sự tin tưởng. Trong đầu tôi chỉ có một điều phải làm cho bằng được", bà Liễu tâm sự.

Chỉ nặng 47 kg, nhưng bà Liễu luôn xông xáo, mạnh dạn vác máy quay, máy ảnh lặn lội khắp các địa bàn được phân công để ghi hình. Có những thời điểm chiến sự ác liệt, bà cẩn trọng giấu thiết bị trong túi vải, sẵn sàng cầm súng chiến đấu khi cần.

Bà Nguyễn Thuý Liễu thời còn trẻ.

Nhớ về một lần tác nghiệp trong chiến dịch Mậu Thân 1968, bà xúc động: “Tôi được cử vào Thành uỷ Cần Thơ để quay tổng tiến công. Ở vùng ven, tôi ở suốt 5 tháng 7 ngày, cùng lực lượng địa phương đào chiến hào, đánh bốt Cái Chanh, Châu Thành B; sau đó được rước về rừng đước dựng ảnh. Chiều hôm đó, máy bay đảo liên tục, tôi rời trận địa khoảng 2 cây số. Sáng hôm sau, địch đổ quân ngay chỗ cũ. Lúc ở một cơ sở gần bốt địch, giặc tràn tới nhưng tôi không hề sợ. Lần đầu trong đời, tôi tận mắt thấy bộ đội ta đánh và tiêu diệt địch”.

Khi được hỏi trải qua bao lần đối mặt lằn ranh sinh tử để ghi lại những thước phim quý giá, vì sao bà có thể vừa chiến đấu, vừa quay chụp một cách vững vàng đến thế, ở tuổi 78, bà bùi ngùi: “Lúc đó, trong tôi có sự hào hứng lạ lắm, không sợ chết chóc, không sợ hy sinh. Người trước ngã xuống, người sau vẫn đăng ký đi tiếp. Chính động cơ và niềm tin ấy tạo nên sự dũng cảm để bước ra tiền tuyến, ghi lại những hình ảnh, những thước phim quý giá”.

Nói rồi, bà nhẹ tay lau nước mắt, chỉ cho chúng tôi xem những tấm hình cũ của đồng đội - những người đã hy sinh. Bà thủ thỉ: “Phim ảnh ngày xưa quý lắm, cả đơn vị không ai dám phí. Chỉ khi đã quay, chụp đầy đủ các bối cảnh cần thiết, còn dư vài cuộn, anh em mới ngồi lại chụp chung tấm hình làm kỷ niệm, phòng khi có ai "ra đi" vẫn còn hình ảnh gửi về gia đình”.

... Đến giải thưởng danh giá

Giải thưởng VH-NT Phan Ngọc Hiển mà bà Nguyễn Thuý Liễu vinh dự nhận được là kết quả của cả quá trình lao động bền bỉ. Tác phẩm được trao giải là câu chuyện chân thực về người Cà Mau mộc mạc, kiên cường, giàu nghĩa tình.

Khi được nhận giải thưởng, bà nghĩ đến gia đình, đồng nghiệp và những nhân vật đã đồng hành cùng mình trên từng thước phim: “Tôi vui lắm, vì được sự quan tâm của ngành VH-NT. Nhận giải thưởng thật sự là niềm phấn khởi, vinh dự lớn, nhưng điều đáng quý nhất là được trở về ký ức, sống lại một thời đã qua".

Ðồng chí Phạm Văn Thiều, Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch HÐND tỉnh Cà Mau, trao Giải thưởng VH-NT Phan Ngọc Hiển cho bà Nguyễn Thuý Liễu.

Là nữ quay phim đầu tiên của Cà Mau đoạt Giải thưởng VH-NT Phan Ngọc Hiển, bà Liễu không nhận mình là người mở đường. Bà chỉ mong câu chuyện của mình có thể truyền cảm hứng, tiếp thêm động lực cho thế hệ trẻ, đặc biệt là các bạn nữ, theo đuổi đam mê sáng tạo. “Mỗi lần thấy các bạn trẻ cầm máy quay, tôi thương lắm. Tôi mong xã hội có thêm nhiều tay máy giỏi để ghi lại những hình ảnh có giá trị, tạo ra những tác phẩm thật hay”, bà cười hiền.

Trong dòng chảy cuộc sống hôm nay, ký ức được lưu giữ qua ống kính của người nữ quay phim năm nào vẫn lặng lẽ toả sáng như lời nhắn gửi bền bỉ về tình yêu nghề và tình yêu đất nước, quê hương./.

Lam Khánh - Hoàng Vũ