Tết trong ký ức

Rất đỗi bình dị nhưng cái không gian, hương vị tết Việt lại thiêng liêng vô cùng. Ai đã từng trải qua những năm tháng thơ ấu được bên ông bà, cha mẹ, chị em ăn tết ở nhà mình thì đó chính là tuổi thơ hạnh phúc. Đó cũng là miền ký ức đẹp tuyệt vời của mỗi người. Và, đoạn ký ức này sẽ tự nhiên trở thành nỗi nhớ quay quắt với những ai phải sống xa quê hương, không còn được ăn tết nơi quê cha đất mẹ…

Gói bánh tét đón giao thừa. Ảnh: H.T

Phước Thạnh - một anh bạn cách đây hơn 15 năm, suýt nữa là đồng nghiệp của tôi, anh cũng mê nghề báo lắm nhưng “duyên phận” với nghề này… chưa tới. Hiện anh đang định cư ở Úc, sống hạnh phúc với vợ và 2 nhóc tì đáng yêu bên ấy. Năm rồi, anh định về quê làm một bữa tiệc nho nhỏ mời bạn bè, anh em kỷ niệm 10 năm sống xa quê hương, thế nhưng cũng vì dịch COVID-19 mà mọi dự định phải gác lại.

Hôm nọ, tôi đăng trên trang Facebook cá nhân mình bài viết về nướng bánh bông lan trong ngày tết đã làm Thạnh bồi hồi nhớ về Việt Nam, nhất là khi những ngày Tết Nguyên đán sắp đến. Anh nói hóm hỉnh là những hình ảnh đó “làm khơi lại nỗi thèm”! Đọc chữ đó, tôi cũng có nhã hứng mà chuyện trò qua tin nhắn với anh. Anh không nói ra chữ nào là thương, là nhớ quê cha đất mẹ của mình, nhưng sâu xa trong từng kỷ niệm anh nhắc, tôi hiểu được: có khi những lời không nói còn ẩn chứa tâm trạng gấp vạn lần lời nói ra…

Chiếc bánh bông lan bán trong các siêu thị sang trọng bên ấy không thể nào ngon như bánh bông lan mang hương vị quê hương được. Anh kể với tôi là vài năm trước, anh thèm bánh này quá, ra chợ mua 1 bag (1 gói) khoảng 7 cái/5 đô-la nhưng không ngon. Thạnh xa quê ngần ấy năm mà còn nhớ bánh bông lan “made in Việt Nam” có mùi vị ngon đặc trưng thế nào, và nhớ cả bản vọng cổ “Bánh bông lan” rất hay mà hồi ở Việt Nam anh thường được nghe…

Cách xa gần nửa vòng trái đất thì nhớ quay quắt là phải rồi. Tôi ở đây, ngay chính quê hương mình mà còn nhớ những ký ức đẹp về tết hồi thuở ấu thơ đã xa lắc. Cuộc sống nghèo khó cũng có cái hay của nghèo khó. Sự nghèo khó nhiều khi biến những người phụ nữ quê như bà tôi, mẹ tôi, phải trở thành “kế toán trưởng” tài ba của nhà mình trong mấy ngày tết. Nghĩa là phải tính toán cân đối làm sao để con cái ăn tết đủ đầy mà không tốn kém quá nhiều tiền bạc. Tính riết rồi, tự hồi nào, sự tảo tần đến quần quật trong những ngày tết của các bà, các mẹ gửi vào những món ăn mang hương vị tết cũng đã trở thành truyền thống, mỹ tục, văn hóa tết của người Việt mình. Các bà, các mẹ tự mình làm bánh, làm mứt hoặc tự tay vun trồng những vườn hoa, luống cải để tết có mà dùng.

Cách đây hơn 30 năm, hồi tôi còn nhỏ xíu, tết đến là xóm tôi nấu bánh tét… linh đình. Toàn bộ cái khuôn viên rộng lớn của khu hành chính tỉnh Bạc Liêu bây giờ, ngày xưa là một cái xóm mang tên xóm Cầu số 1. Cái xóm mà nhà cửa san sát, nhưng vẫn đủ để mỗi nhà có cho riêng mình một khu vườn nho nhỏ, hoặc một miếng đất vừa đủ rộng để người ta có thể đào ngay trong khuôn viên nhà mình một cái hố làm lò “dã chiến” mà nấu bánh tét. Khu vườn tạp của mỗi nhà cũng có những loại cây có thể đốn làm củi được như so đũa, bình bát, me keo… Trước tết người ta đã đốn và phơi khô để dành luộc bánh. Tôi vẫn còn nhớ cái mùi thơm phức của miếng thịt ba rọi mà mẹ trộn với muối và hành lá băm nhuyễn ướp trước đó 1 - 2 ngày để mỡ heo trong và thơm. Rồi cái hôm làm bánh thì sáng mẹ thức thật sớm để ngâm đậu. Trưa mẹ khệ nệ bưng thau đậu ra ngồi chỗ cây cầu sát bờ ao trút vỏ đậu. Đậu còn nguyên vỏ làm bánh tuy cực công đoạn lựa vỏ, nhưng nó còn giữ được mùi thơm của đậu xanh, hơn hẳn loại đã lột sạch vỏ tiện dụng như bây giờ, tôi cảm nhận điều này không biết có đúng không?! Chiều tối cả nhà cùng quây quần gói rồi luộc bánh luôn trong đêm. Trong khi luộc, mẹ cào phần than cháy đỏ cho vào một cái hũ sành rồi “nhốt” lại cho than tắt đi, phần than đó ngày mai mẹ dùng để nướng bánh bông lan hoặc sên mứt dừa.

Những món ăn trong những ngày tết của người phụ nữ Việt làm nên mùi… tết, là có thật! Nó thơm tho, quyến rũ hơn nhiều so với dùng tiền để đi mua ở chợ về những loại na ná vậy. Tôi nghĩ anh bạn cách xa Việt Nam vạn dặm vẫn còn nhớ và thèm hoài hương vị bánh bông lan là vì anh đang nhớ bản quán, cố hương của mình và cái mùi vị không thể thay thế được đã cấu thành nếp quê, văn hóa tết Việt; chứ còn bánh trái, ở đâu mua chẳng có.

Tôi nói cuộc sống nghèo khó có cái hay của nghèo khó là vì nhiều gia đình khá giả, họ không đủ kiên trì và công sức để ngồi làm những thứ mang hương vị tết nhứt ấy. Hoặc có những người vì bộn bề công việc cơ quan, công sở mà không thể ngồi bày biện nấu nướng, gói bánh trái gì được. Tôi nằm trong nhóm thứ hai ấy nên giờ ngồi mà nhớ và viết về tết trong ký ức, về cái thời là một đứa trẻ được mẹ lo cho ăn tết đủ đầy. Biết đâu, khi sắp xếp công việc nhà nước chu toàn, tôi cũng quay về làm người nội tướng trong gia đình mình một cách đúng nghĩa nhất để gìn giữ mỹ tục tết Việt, như bao người phụ nữ nông thôn vẫn còn đang giữ được.

… Tôi hứa với Thạnh khi nào anh về Việt Nam sẽ tự tay nướng bánh đãi anh, để anh thấy rằng dù có đi đâu xa thì những thứ thuộc về bản quán sẽ in mãi trong ký ức ta những kỷ niệm ngọt ngào. Và tết trong ký ức thơ bé của mỗi người với những hương vị quen thuộc, những tình cảm thân thương gửi trong từng chiếc áo mới, từng món ngon mẹ nấu mãi ngọt ngào như vậy.

CẨM THÚY