Tham gia BHXH, BHYT, BHTN ở các doanh nghiệp: Vẫn còn gặp khó

Thực tiễn đã chứng minh, tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người lao động. Không chỉ vậy, việc tham gia các loại bảo hiểm này còn là giải pháp cứu cánh cho nhiều lao động có thu nhập thấp và góp phần thực hiện có hiệu quả chính sách an sinh xã hội.

Lao động thời vụ của một doanh nghiệp kinh doanh vật liệu xây dựng ở huyện Vĩnh Lợi.

DOANH NGHIỆP “LÁCH LUẬT”

Tính đến tháng 8/2020, Bạc Liêu có trên 714.190 người tham gia BHXH, BHYT và BHTN, nhưng so với kế hoạch phát triển đối tượng tham gia vẫn còn đạt thấp. Một trong những bất cập trong việc phát triển các đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BHTN hiện nay chính là các cơ quan quản lý nhà nước chưa có cơ chế để quản lý một cách chặt chẽ đối với lao động tại doanh nghiệp.

Qua số liệu thống kê từ ngành Thuế cho thấy, nhiều doanh nghiệp khi báo cáo thuế thì luôn báo số lao động tham gia đông, nhằm làm tăng chi phí sản xuất - kinh doanh với mục đích giảm thuế thu nhập doanh nghiệp; còn khi kê khai với cơ quan BHXH thì số lao động thực tế rất ít để trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động.

Một vấn đề đáng quan tâm khác, đối với các doanh nghiệp có nhiều lao động thì tìm mọi cách để “lách luật”. Cụ thể như doanh nghiệp thường ký hợp đồng ngắn hạn, hay xếp các lao động thường xuyên vào nhóm “lao động thời vụ” và thực hiện trả lương công nhật, thậm chí không ký hợp đồng với người lao động, trả lương theo ngày, thậm chí trả theo ca. Hoặc thường xuyên luân chuyển lao động giữa các nhà máy, gây khó khăn cho công tác thanh tra, kiểm tra.

Với những chiêu trò này đã gây rất nhiều khó khăn cho công tác thanh - kiểm tra và khó xử phạt. Bên cạnh đó, chế tài xử phạt còn nhẹ, không đủ tính răn đe, thủ tục xử phạt còn rườm rà nên chưa đủ mạnh để doanh nghiệp “biết sợ” mà thực hiện đúng luật.

Căn cứ dữ liệu rà soát, quyết toán năm 2019 của cơ quan Thuế quản lý, toàn tỉnh hiện có 1.306 đơn vị chưa tham gia và chưa tham gia đầy đủ BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động. Trong đó: 684 đơn vị tham gia BHXH, BHYT, BHTN chưa đầy đủ, tương ứng 10.555 lao động và 622 đơn vị có đăng ký hoạt động với cơ quan Thuế nhưng chưa đăng ký tham gia (trong đó có 381/622 doanh nghiệp có lao động nhưng chưa đăng ký tham gia BHXH, BHYT, BHTN và 241 doanh nghiệp không có lao động).

Từ những con số cụ thể trên cho thấy, có đến hàng ngàn lao động bị tước đoạt quyền lợi và họ là đối tượng dễ bị tổn thương, mất khả năng chi trả nếu chẳng may mắc bệnh hoặc bị tai nạn nghề nghiệp mà không có tấm thẻ BHYT hay BHXH làm “chiếc ô” che chở.

Lao động trong ngành Xây dựng - một trong những ngành có ít lao động tham gia BHXH, BHYT và BHTN. Ảnh: L.D

VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN CHƯA ĐƯỢC PHÁT HUY

Tồn tại bất cập trên bao gồm nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân chính vẫn là vai trò và trách nhiệm của tổ chức Công đoàn chưa được phát huy. Cán bộ Công đoàn ở các doanh nghiệp tư nhân chưa thật sự trở thành điểm tựa, nơi đặt niềm tin của người lao động, vì họ được doanh nghiệp trả lương. Do vậy, nếu “đấu tranh thì tránh đâu”, thậm chí bị doanh nghiệp kiếm chuyện và sa thải. Do vậy, tổ chức Công đoàn được thành lập ở một số công ty hiện nay vẫn còn nặng về hình thức theo kiểu thành lập cho có và cho đúng với quy định của pháp luật, còn sứ mệnh, vai trò của tổ chức đại diện, bảo vệ cho các quyền lợi hợp pháp và thể hiện tiếng nói của người lao động gần như chưa được thể hiện.

Ngoài vai trò của tổ chức Công đoàn chưa được phát huy, chưa dám đấu tranh để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, phần lớn lao động có nhu cầu cần việc làm nên không dám đấu tranh buộc doanh nghiệp phải tham gia BHXH, BHYT, BHYT cho mình. Vì vậy, doanh nghiệp dựa vào điểm yếu này để lách luật và không phải thực hiện nghĩa vụ của họ.

Thêm vào đó, một số lao động chưa nhận thức được vai trò, quyền lợi, trách nhiệm của mình khi tham gia BHXH, BHYT và còn sợ bị doanh nghiệp trích tiền lương đóng BHXH, BHYT, BHTN nên thích tham gia lao động công nhật và lãnh “tiền tươi”. Ngoài ra, một số cấp ủy, chính quyền địa phương chưa thật sự quan tâm chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách BHXH, BHYT, BHTN đối với người lao động của địa phương, vì sợ doanh nghiệp “giận” thì vận động cái gì cũng khó?!

Vì sự phát triển bền vững của người lao động, thiết nghĩ đã đến lúc ngành quản lý và các cấp ủy đảng cần phát huy vai trò, trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Qua đó, thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, khắc phục tình trạng lách luật và chủ động đấu tranh phòng ngừa tình trạng “nhờn luật” nếu tình trạng này vẫn chưa được giải quyết, xử lý triệt để.

LƯ TRUNG