Thêm một giải pháp bảo tồn nghệ thuật Dù kê

Dù kê - một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian của người Khmer Nam bộ ra đời vào khoảng những năm 20 của thế kỷ XX và đã trở thành “món ăn tinh thần” của bà con phum sóc kể từ đó. Với những giá trị đặc sắc và sức sống trong lòng dân tộc, Dù kê hiện là một trong những đề cử sáng giá trong số các loại hình di sản văn hóa được Bộ VH-TT&DL xem xét để tiến tới đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. 

Nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống Dù kê của đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ là nhiệm vụ chung của những tỉnh, phố thành sở hữu “món ăn tinh thần” độc đáo này, trong đó có Bạc Liêu. Một nơi để gìn giữ, trưng bày những tư liệu, hiện vật liên quan là giải pháp mang tính thiết thực bên cạnh việc tổ chức dàn dựng và biểu diễn phục vụ nhân dân như bấy lâu nay. Đó là ý kiến sẻ chia đầy tâm huyết của nghệ sĩ Thạch Si Phol, “người thầy” của phong trào văn hóa - văn nghệ Khmer Nam bộ ở Bạc Liêu và cũng là người có nhiều đóng góp cho nghệ thuật Dù kê ở Bạc Liêu. 
Ở tỉnh Trà Vinh, một địa phương có nền móng và sự phát triển rực rỡ trên lĩnh vực sân khấu truyền thống Dù kê, đã có đề xuất về việc xây dựng bảo tàng nghệ thuật sân khấu Dù kê với mục đích thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân đến học tập, tìm hiểu, nghiên cứu và thưởng thức những giá trị tinh thần đặc sắc của Dù kê. Từ khi ra đời đến nay, ngót gần 100 năm, với những tuồng tích phản ánh cuộc sống, khát vọng, ước mơ, Dù kê đã mang một sức sống mãnh liệt trong tâm thức của bà con dân tộc Khmer. Và đứng trước vận hội mới hôm nay, khi nhân loại luôn quan tâm đến việc gìn giữ và phát huy những loại hình văn hóa độc đáo, thì việc bảo tồn Dù kê là xứng đáng! Bạc Liêu đang xúc tiến xây dựng bảo tàng với quy mô khá lớn, thế nên việc tính toán một hạng mục trưng bày nghệ thuật Dù kê trong đó, thiết nghĩ là một đề xuất cần được lưu tâm. 

Một cảnh trong vở Dù kê do Đoàn Nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu biểu diễn. Ảnh: H.T

Để gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị, đồng thời xây dựng một điểm đến du lịch nhằm quảng bá thêm một loại hình di sản độc đáo của Bạc Liêu, góc trưng bày nghệ thuật Dù kê đặt tại bảo tàng sẽ giúp cho bảo tàng Bạc Liêu nâng cao giá trị của mình. Ngành chức năng nên sưu tầm các tác phẩm nghệ thuật truyền thống bằng chất liệu đá, gỗ, giấy, vải của bà con Khmer ảnh hưởng đến loại hình sân khấu Dù kê; sưu tầm hiện vật như quần áo, mũ, giày, mặt nạ, trang sức… của những nhân vật biểu diễn điển hình qua các thời kỳ từ khi thành lập đến nay; sưu tầm các nhạc cụ truyền thống (nhạc cụ gốc) tham gia biểu diễn; sưu tầm các kịch bản gốc của sân khấu Dù kê tiêu biểu, các mô-típ hoa văn truyền thống tiêu biểu sử dụng trang trí tại sân khấu qua các thời kỳ; trưng bày hình ảnh các thế hệ nghệ nhân có nhiều đóng góp; các phần thưởng của Đoàn Nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu, tư liệu, hình ảnh tôn vinh nghệ thuật sân khấu Dù kê trong nước và cả quốc tế (nếu có)…
Với những hiện vật nêu trên, một điểm nhấn trưng bày tại bảo tàng Bạc Liêu như vậy sẽ tái hiện một cách sinh động, hấp dẫn và hiệu quả về chặng đường hình thành và phát triển loại hình nghệ thuật này! Vào những mùa lễ hội của người Khmer, bảo tàng có thể kết hợp với Đoàn Nghệ thuật tổng hợp Khmer biểu diễn Dù kê tại bảo tàng để thu hút du khách đến tham quan, thay vì chỉ đưa Dù kê đến với phum sóc như bấy lâu nay. Đến với một góc trưng bày đặc biệt này nhân những dịp ấy, du khách có thể chiêm ngưỡng, tìm hiểu và thậm chí là ướm vào trang phục của diễn viên biểu diễn Dù kê để ghi lại những bức hình độc đáo, đó cũng là một đề xuất để thu hút khách đến với bảo tàng nhiều hơn!
Bạc Liêu đã có Khu lưu niệm nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ và nhạc sĩ Cao Văn Lầu danh tiếng khắp cả nước, việc bảo tồn thêm một loại hình di sản phi vật thể đã hình thành và lớn lên cùng dân tộc qua những chặng đường lịch sử, thiết nghĩ là việc nên làm và làm bằng những giải pháp khả thi. Tất nhiên, khi ấy, chúng ta không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo tồn một loại hình nghệ thuật truyền thống, mà còn mở ra một tầm nhìn, hướng đi mới để góp phần phát triển ngành Du lịch địa phương.
Nhật Anh