Thương thay cây khóm Ba Đình!

Nhắc đến cái địa danh Ba Đình (huyện Hồng Dân) là người ta nghĩ ngay cây khóm. Bởi cây khóm Ba Đình đã từng một thời nổi tiếng, được nhiều người tìm mua, giúp nông dân làm giàu. Thế nhưng, thời hoàng kim đó đã đi vào quá khứ, còn giờ đây cái tên khóm Ba Đình chỉ còn là kỷ niệm.

LÀM GIÀU NHỜ KHÓM

Chỉ cách nhau con sông cái Ba Đình, cùng sử dụng chung nguồn nước, nhưng điều kiện kinh tế của người dân xã Vĩnh Thắng (huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang) và xã Vĩnh Lộc A (huyện Hồng Dân) rất khác nhau. Cũng diện tích sản xuất ấy, nhưng nhiều hộ nông dân ở xã Vĩnh Thắng trồng khóm mỗi năm thu lãi hàng trăm triệu đồng. Ngược lại, người dân của xã Vĩnh Lộc A mỗi năm chỉ thu lãi vài chục triệu đồng.

* Nông dân xã Vĩnh Thắng (huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang) vận chuyển khóm bán cho thương lái. * Nông dân xã Vĩnh Thắng với niềm vui trúng mùa khóm. Ảnh: Lâm Hỷ

Trải dài hàng chục cây số từ ấp Vĩnh Minh về sông cái Ba Đình là những rẫy khóm bạt ngàn, xen với những ruộng lúa, đồng tôm. Bởi cùng với nguồn thu nhập chính là cây khóm, người dân nơi dây còn có thêm thu nhập từ cây lúa và nuôi tôm quảng canh. Đơn cử như hộ bà Dương Thị Đẹp (ấp Vĩnh Minh), với 10 công ruộng, gia đình bà kết hợp trồng khóm, làm lúa và nuôi tôm. Mùa mưa thì sản xuất lúa, khi nước mặn về thì thả tôm trong các mương bao quanh rẫy khóm. Mỗi năm, chỉ tính riêng cây khóm, bà Đẹp thu lãi gần 100 triệu đồng. Bà Đẹp cho biết: “Nếu chỉ trồng lúa và nuôi tôm quảng canh thì mỗi năm tôi có thu nhập hơn 30 triệu đồng. Còn khóm cứ 3 tháng là thu hoạch một lần và đầu ra khá ổn định. Với giá khóm từ 4.000 - 5.000 đồng/trái, nông dân sản xuất có lãi”.

Cây khóm trở thành cây trồng chủ lực của xã Vĩnh Thắng là do chi phí đầu tư cho loại cây này không nhiều, nông dân chủ động về cây giống. Bên cạnh đó, cây khóm cho trái hơn 5 năm mới thay cây giống. Chính hiệu quả mang lại từ cây khóm mà ở ấp Vĩnh Minh ngày càng có nhiều tỷ phú khóm, với những rẫy khóm vài trăm héc-ta gắn liền với nhiều cái tên như: Ba Công, Bảy Huệ, Bảy Tịnh...

ĐÂU RỒI THỜI VÀNG SON

Trong khi nông dân ở các tỉnh khác làm giàu từ cây khóm, thì nông dân huyện Hồng Dân lại quay lưng với cây khóm. Theo ông Nguyễn Hoàng Đặng (xã Vĩnh Lộc): “Nông dân bỏ cây khóm không phải vì cây khóm không mang lại giá trị kinh tế, mà do phát sinh dịch bệnh, cây trồng chậm lớn, cho trái ít và bị hư nhiều. Có người cho rằng đó là bệnh thúi củ hũ, bị sâu đục thân, hoặc bị rệp sáp tấn công... Gia đình tôi phải bỏ 60 công khóm để chuyển sang làm lúa - tôm”.

Trải qua gần 20 năm, cây khóm bị bệnh gì? Và ai sẽ là người cứu cây khóm vốn vang danh một thời vẫn chưa có đáp án! Ông Nguyễn Văn Dũng, nguyên Chủ tịch UBND xã Vĩnh Lộc A, bày tỏ: “Từ năm 1996, nhiều hộ dân đã bỏ cây khóm. Huyện đã mời một số nhà khoa học từ Đại học Cần Thơ về xã tìm hiểu nguyên nhân, nhưng trải qua hai, ba đời chủ tịch xã vẫn chưa có kết luận cây khóm bị bệnh gì. Có người cho rằng đất trồng khóm bị thoái hóa, hoặc do cây giống… Thời gian qua, nhiều nông dân đã múc mương lấp đất lên liếp, trồng giống khóm mới nhưng vẫn thất bại”.

Thế là diện tích trồng khóm cứ teo dần. Trước đây, huyện Hồng Dân có hơn 2.700ha đất trồng khóm, thì nay chỉ còn khoảng 50ha.

Ông Trịnh Minh Tuất (ấp Bến Bào, xã Vĩnh Lộc A) nói trong sự luyến tiếc: “Trước đây, mỗi gia đình ở xã Vĩnh Lộc A đều có ít nhất từ 30 - 40 công đất trồng khóm. Riêng tôi có hơn 100 công. Từ năm 1997, do dịch bệnh trên khóm nên tôi bỏ khóm sang làm lúa và nuôi tôm. Sản xuất lúa - tôm bây giờ rủi ro cao. Trung bình mỗi héc-ta lúa - tôm chỉ lãi khoảng 40 triệu đồng. Nếu có thêm cây khóm chắc chắn thu nhập của nông dân sẽ tăng lên”.

Cây khóm không còn, bản thân người nông dân không chỉ mất đi nguồn thu, mà hoạt động thương mại - dịch vụ cũng giảm rất nhiều so với trước. Bác Năm - chủ tiệm cơm tại chợ Ba Đình, kể: “Cái thời còn cây khóm, chợ Ba Đình phát triển sầm uất lắm! Rất nhiều tàu, ghe từ các tỉnh vào đậu chờ mua khóm. Nhờ vậy, hàng quán, dịch vụ cũng phát triển. Cứ đến mùa thu hoạch khóm là thấy người ta đi chợ sắm vàng. Còn chợ Ba Đình hiện nay mỗi ngày chỉ hoạt động vài tiếng đồng hồ, không còn không khí náo nhiệt như xưa”.

Nghĩ về cây khóm Ba Đình mà thương nông dân - những người vốn một thời gắn bó máu thịt với cây khóm. Chỉ tiếc, họ không giữ nổi cây khóm do sự can thiệp của ngành quản lý và nhà khoa học chưa kịp thời. Đã bao năm trôi qua, nhưng nhiều nông dân vẫn còn giữ mãi giấc mơ về một vùng khóm bạt ngàn cùng chung sống với cây lúa, con tôm để nông dân có thêm thu nhập, nâng cao đời sống. Bởi, con tôm quảng canh bây giờ “đỏng đảnh” lắm, thất nhiều hơn trúng; còn cây lúa thì luôn gặp khó về đầu ra!

LƯ DŨNG