Tình cau ngày cũ

Ký ức tuổi thơ tôi ngập tràn những hàng cau đến mùa trổ hoa tỏa hương ngan ngát. Cau ngát xanh. Cau cao vòi vọi. Cau vươn mình đong đưa khắp ngõ xóm quê hương. Cau ngọt ngào, quyến rũ mồn một bước ra trong câu chuyện cổ tích bà kể. Cau uyển chuyển, ngọt lành trong khúc hát mẹ ru những trưa trật dỗ dành. Cau thuở ấy dịu êm như khúc tâm giao cả trời xao xuyến.

Cau chung thủy với quê nghèo là thế. Thuở bé, vào những trưa hè hanh hao đang thiu thiu ngủ, nhưng hễ có tiếng độp rơi của chiếc tàu mo già là bật dậy tỉnh queo để giành giật bằng được. Lũ trẻ chúng tôi hay đóng giả người phu xe, mòn mỏi kéo nhau đi trên đường làng rộn tiếng cười vui bằng chiếc tàu mo nhỏ bé ấy. Dẫu vậy, đó chỉ là trò đùa trẻ con, y như món đồ hàng rẻ rúng có cũng như không mà hằng ngày tôi hay chơi với chúng bạn. Tuổi thơ ngây ngô nhìn thấy bà xẻ trái cau ra thành sáu miếng phơi khô dưới nắng để ăn trầu cùng lời tự sự: “Yêu nhau cau sáu bổ ba/ Ghét nhau cau sáu bổ ra làm mười”, tôi nào đâu biết thương, biết quý những thời khắc đó. Cả cây quạt mo bền bỉ giữa ngày dài đêm thâu nữa, chúng cứ lặng thầm mất hút không một cữ ngó ngàng.
Tuy vậy, cuộc sống hay nuông chìu con người bằng thứ xúc cảm thuận nghịch kín đáo. Ngày xưa hả hê, vô tư bao nhiêu thì hôm nay lại nhạy cảm, yếu mềm bấy nhiêu. Chỉ cần bắt gặp một hàng cau vút lên cao xanh dù nơi đó chả phải xứ sở của mình trong cuộc hành trình mưu sinh, tôi lại lập tức tự vấn tâm hồn mong khơi dậy hương cau ngày cũ nhưng nhiều lúc thứ nhận lại chỉ là nỗi tiếc nuối, là lời nhớ mong vọng đến từ quá khứ. 
Khúc đoạn mà tôi xới xáo nhiều nhất là những ngày hè tươi đẹp thuở bé trong mỗi sớm mai được rõ mắt nhìn thấy những chùm hoa cau trinh nguyên trắng xóa bung biếc trước sân nhà. Hoa cau nở không sặc sỡ, ồn ào mà dịu dàng, tinh tế như chính mùi hương ngan ngát mà nó len tỏa khắp xóm làng. Cau nở nhẹ nhàng và rụng rơi như không. Mới hôm trước còn trắng bong một màu quyến luyến mà chỉ tinh sương hôm sau thôi hoa rơi xếp lớp thành vòng tròn quanh gốc rễ. Người lớn nhặt hoa phơi khô cho ngày cần đến, còn tụi trẻ con thì tẩn mẫn xâu lại thành từng chuỗi vương miện. Cánh hoa rơi xuống mỏng manh nguyên dạng bao nhiêu thì chẳng mấy chốc lại rời rạc, tái ngắt từ bàn tay táy máy của chúng tôi bấy nhiêu. Cứ thế, ngõ vườn mùa cũ ướp đầy hương cau, tình người xưa xa lẫn quện với tình cau muôn thuở cho lối cũ ngày về của kẻ tha phương được hương cau ủi an, dắt dìu trên mỗi khúc của ký ức.
Đã không còn chuyện “Cô bé mỹ miều cười run run bờ vai tay ôm chắc vành mo...” như trong câu hát thuở nao nữa. Quạt mo giờ thế bằng quạt điện. Hàng cau lao xao bên dãy dâm bụt ngày trước đổi chỗ cho hàng rào xi-măng kín cổng cao tường. Dẫu thế cau - trầu vẫn thắm duyên đôi lứa trong ngày hỏi cưới; vẫn là biểu tượng trường cửu của văn hóa Việt, rằng sống là phải rành rọt chức phận, là tận hiến cho đời những trái ngọt, hoa thơm không màng vọng tưởng ngày sau.
Nguyễn Tiến Dũng