Tình đồng chí, tình bạn, tình người

Tháng 11/1973, tôi công tác ở Ủy ban Liên hiệp đình chiến khu vực Quản Long tỉnh Cà Mau. Sáng sớm hôm đó, nhận được điện khẩn của Thường trực Tỉnh ủy gọi tôi trở về cơ quan Ban Tuyên huấn tỉnh gấp… Thật hồi hộp không biết có vấn đề gì đây!

Minh họa: P.B.T

Tôi về tới cơ quan, đồng chí Nguyễn Để (Tư Vân), Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên huấn tỉnh Cà Mau mời tôi vào cứ làm việc. Gặp tôi, anh vỗ vai cười: “Chào ông bạn, ông có nghị quyết nhận nhiệm vụ mới”. Tôi hỏi: “Nhiệm vụ gì?”, “Nghị quyết điều ông bạn về Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy Bạc Liêu. Chủ trương tái lập tỉnh Bạc Liêu, tôi có nghe lãnh đạo bàn bạc mấy tháng qua. Địa giới tỉnh Bạc Liêu được tái lập lần này, gồm các huyện Hồng Dân, Giá Rai, Vĩnh Lợi và TX. Bạc Liêu”.

Linh cảm cho tôi biết, có thể tôi sẽ được phân công trở về Bạc Liêu công tác, vì nơi “chôn nhau cắt rốn” của tôi là xã Long Điền, huyện Giá Rai. Và đúng như thế. Đồng chí Trưởng Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy Cà Mau đã chính thức phổ biến nghị quyết cho tôi.

Nhận nghị quyết, rất phấn khởi; song, trong lòng cảm thấy nao nao. Nhiều năm qua, tôi luôn gắn bó với đồng bào, đồng chí, bè bạn ở Cà Mau, nay phải chia tay. Này đây là Hai Bình - họa sĩ ở Tiểu ban Văn nghệ; là Bảy Minh, Út Bé…; gia đình Tám Ngân ở Rạch Láng, dượng Ba Khôn ở Giáp Nước, gia đình anh Mười Kỉnh ở Vịnh Dừa - Thị Tường. Nhiều anh em bè bạn liên hoan đưa tôi về Bạc Liêu… Ngậm ngùi, xúc động, dượng Ba Khôn cho tôi bộ đồ bà ba đen mới. Anh Mười Kỉnh tặng tôi cái bi-đông đựng nước uống lấy được của thằng Mỹ chết trên chiếc trực thăng rơi ở Đầm. Anh Hai Bình, Bảy Minh, Út Bé, cháu Hải (con anh Mười Kỉnh) chụp ảnh chung với tôi lúc chia tay.

Hôm Thường trực Tỉnh ủy tiễn đoàn, trong Ban Tuyên huấn tỉnh có anh Triệu Hoàng Lăng (Lý Ba), Nguyễn Khánh Hổng (Tư Thủ) và tôi; Tỉnh đoàn Thanh niên có anh Nguyễn Văn Nghề (Bắc Sơn), Mười Thế; Phụ nữ tỉnh có cô Bảy Hạnh (Bảy So); Ban Binh vận tỉnh có đồng chí Hai Đào; Nông dân tỉnh có chị Ba Xuyến. Tỉnh ủy phân công một bảo vệ theo đoàn, em Đằng.

Điểm xuất phát của đoàn là Đầm Thị Tường.

Xuồng chúng tôi nối đuôi nhau ngày đi, đêm nghỉ, vượt qua sông Đốc, sông Cái Tàu, sông Trẹm, băng qua lung Ngọc Hoàng, vượt hai khu rừng U Minh Hạ, U Minh Thượng. Ngày thứ sáu, chúng tôi đến Ngã Ba Đình (xã Vĩnh Lộc, huyện Hồng Dân). Địa giới tỉnh Bạc Liêu là đây. Cảnh vật khác hẳn Cà Mau: Không có rừng tràm. Không có rừng đước. Ven sông chỉ có những đám lá dừa nước xanh lơ, chạy dài mút mắt. Đầu mùa mưa, nước sông Ba Đình trong veo, nhìn tận đáy sông. Rẫy khóm, rẫy khoai nằm thoai thoải ven bờ.

Từ Ngã Ba Đình, chúng tôi tiếp tục lên đường, qua lộ Bần Ổi, thẳng tiến tới kênh Tây Ký, rồi đến Cái Chanh lớn. Thường trực Tỉnh ủy Bạc Liêu đóng ở Cái Chanh lớn. Tại đây, chúng tôi vui mừng được gặp đồng chí Nguyễn Văn Đáng (Tư Hườn) nguyên Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau, được Khu ủy chỉ định làm Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu. Đồng chí Lê Quân (Năm Quân), Phó Bí thư Tỉnh ủy Sóc Trăng, được chỉ định làm Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên huấn tỉnh.

Sau bữa cơm chiều thân mật, chúng tôi về căn cứ Ban Tuyên huấn, đóng ở Cây Cui - vườn nhà anh Tư Biển. Đêm tối, các đồng chí Trần Văn Nguyện (Tư Vân), Trần Hùng Tượng (Năm Đoàn), Huỳnh Thanh Trí (Ba Bé), Tô Đoàn Trung (Ba Chiến) trong Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy Sóc Trăng được phân công về Bạc Liêu, đón chúng tôi trong căn chòi nhỏ ở ven sông. Vì chưa mua sắm được dầu đèn, các anh phải đốt củi dừa lên thay đèn, tiếp đoàn Cà Mau. Muỗi rừng lá bay vo vo. Vừa nói chuyện vừa xua tay đuổi muỗi. Há miệng ra, muỗi bay vào. Phải giăng mùng lên, ngồi trong mùng nói chuyện.

Hôm sau, đồng chí Lê Quân chủ trì cuộc họp Ban đầu tiên, chiếu trải dưới đất, ngồi xếp bằng làm việc. Thành phần Ban Tuyên huấn lúc đầu có 6 đồng chí. Sau tăng cường thêm đồng chí Hoàng Tân từ Cà Mau lên là 7 đồng chí. Đồng chí Lê Quân, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban phụ trách chung. Đồng chí Lý Ba, Ủy viên Ban, kiêm Trưởng Tiểu ban tuyên truyền. Đồng chí Năm Đoàn, Ủy viên Ban, kiêm Trưởng Tiểu ban Huấn học. Đồng chí Tư Thủ, Ủy viên Ban kiêm Trưởng Tiểu ban Thông tấn. Đồng chí Sáu Kiên, Ủy viên Ban, kiêm Trưởng Tiểu ban Văn nghệ. Đồng chí Ba Bé, Ủy viên Ban, kiêm Trưởng Tiểu ban Giáo dục. Đồng chí Hoàng Tân, Ủy viên Ban, Phó Giám hiệu Trường Đảng tỉnh. Do yêu cầu công tác, Tỉnh ủy điều động đồng chí Tư Vân sang làm Chánh văn phòng Tỉnh ủy, đồng chí Ba Chiến sang làm Ủy viên Thư ký Ủy ban Nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh.

Bữa “tiệc” mừng ngày thành lập Ban là bữa “tiệc” lịch sử thật đáng nhớ. Không mua được gà, vịt, tôm, cá, đồng chí Tư Hình (cán bộ nhiếp ảnh của Ban) nạo dừa khô, trộn với khoai lang luộc, vắt thành viên như viên bánh. Anh em cuộn rau với khoai lang luộc trộn dừa, chấm với nước mắm ăn ngon lành. Sau ngày thành lập Ban, chúng tôi thay nhau đi đốn tràm, đốn lá dừa nước xây cứ. Vạc ngủ được làm bằng cọng lá dừa nước, ngủ rất êm. Song cái khổ nhất ở đây là vào mùa khô, ao đìa đều nước mặn, nước phèn. Phải tắm nước mặn dưới sông, nước phèn dưới đìa. Mỗi người chỉ được tưới lại một lon nước ngọt. Gần 2 năm sống ở Cái Chanh - Cây Cui đời sống vật chất vô cùng kham khổ, thường nhật là rau đắng biển luộc chấm nước tương. Mặc dù vậy, tình anh em, đồng chí luôn đậm đà, gắn bó nhau, giúp nhau hoàn thành nhiệm vụ, không phân biệt người của Sóc Trăng hay người của Cà Mau. Mọi người đều nghĩ mình là cán bộ của Bạc Liêu, tận tâm làm việc cho Đảng bộ và Nhân dân Bạc Liêu, góp phần đánh Mỹ ngụy giải phóng hoàn toàn tỉnh nhà. Nếu điểm lại thời gian, từ ấy đến nay đã 37 năm trôi qua. Có bao nhiêu biến cố, thăng trầm của lịch sử, bao đổi thay trong số phận mỗi con người song những kỷ niệm đẹp của thời xưa vẫn nguyên vẹn trong tôi.

Các thành viên trong Ban Tuyên huấn tỉnh ngày ấy, giờ đã nghỉ hưu, trở lại đời thường. “Địa vị là tạm thời, vinh quang là quá khứ”. “Cân đai áo mão không còn”, cái tồn tại là tình đồng chí, tình bạn, tình người. Anh em chúng tôi luôn giữ cái quý giá đó, luôn yêu quý nhau. Ai đau yếu đều được bạn bè tới lui an ủi, thăm hỏi, chúc nhau mau lành bệnh. Có món ngon vật lạ gì, thường mời đến chung vui.

Tình đồng chí, tình bạn là vậy!

Tháng 6/2010

Nguyễn Kiên Định