Tình trạng bạo lực ở tuổi thanh thiếu niên

Những năm gần đây, bạo lực ở tuổi thanh thiếu niên không còn là trường hợp cá biệt mà đã trở thành vấn nạn của xã hội. Nhiều bạn trẻ sẵn sàng đánh nhau, thậm chí là giết người chỉ vì những lý do rất vặt vãnh, khó hiểu...

THỰC TRẠNG

Thời gian qua, báo chí liên tục đăng tải những vụ án giết người, cướp của, hiếp dâm gây chấn động xã hội, mà đối tượng phạm tội thường trong độ tuổi thanh thiếu niên. Năm 2011, cả nước rúng động với vụ án của Lê Văn Luyện xảy ra tại tiệm vàng Ngọc Bích (xã Phương Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang). Trong vụ án này, Lê Văn Luyện đã giết chết vợ chồng chủ tiệm vàng cùng con gái nhỏ 18 tháng tuổi và chém đứt cánh tay của con gái lớn 8 tuổi. Khi phạm tội, “sát thủ máu lạnh” này chưa đủ 18 tuổi.

Trường đại học Bạc Liêu trang bị kỹ năng sống cho sinh viên. Ảnh: H.T

Thực trạng trên cho thấy, giới trẻ hiện nay dễ có hành vi bạo lực, gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương. Đại tá Phạm Quang Chung, Trưởng Công an TP. Bạc Liêu cho biết: “Thời gian gần đây, hoạt động tội phạm có chiều hướng diễn biến phức tạp, kể cả tính chất, quy mô, số lượng. Tình hình phạm pháp trong thanh thiếu niên có chiều hướng gia tăng tác động đến nhóm cơ cấu tội phạm. Nếu 6 tháng đầu năm 2014, tỷ lệ vi phạm pháp luật trong độ tuổi vị thành niên từ 4 - 4,5%, thì 6 tháng đầu năm 2015 tăng lên từ 7,7 - 8,5%. Trẻ vị thành niên thường phạm tội trộm cắp, cố ý gây thương tích, sử dụng trái phép các chất cấm. Cá biệt, có trường hợp phạm tội giết người”.

ĐÂU LÀ NGUYÊN NHÂN?

Theo các nhà tâm lý, một trong những nguyên nhân dễ đưa trẻ vị thành niên đến hành vi phạm tội là do thiếu sự quan tâm, chia sẻ, quản lý của gia đình. Đặc biệt là những gia đình ly hôn, thường xảy ra bạo lực. Nhiều bậc cha mẹ không ý thức được tầm quan trọng của việc giáo dục con cái, chỉ nghĩ đơn thuần thương con là cho ăn ngon mặc đẹp, cung cấp đầy đủ tiền bạc để con tiêu xài... Chính điều này đã vô tình hình thành cho trẻ thói quen thích hưởng thụ, lười lao động, từ đó dễ đưa trẻ đến hành vi trộm cắp, giết người cướp của khi không được đáp ứng đủ về nhu cầu vật chất. Có những đứa trẻ thường xuyên là nạn nhân của bạo lực gia đình, nên bị tổn thương tâm lý, rồi khi lớn lên trở nên chai lì, khó dạy và có những hành vi bạo lực như chúng đã từng chịu đựng. Nhiều cha mẹ lại không làm gương cho con trẻ trong cách sống, cách cư xử, dẫn đến việc giáo dục con cái không hiệu quả. Các bậc phụ huynh thường dạy trẻ không được chửi thề, nói tục, dùng bạo lực để giải quyết vấn đề... nhưng thực tế trong cuộc sống hàng ngày, chính người lớn lại có những hành vi đó khiến trẻ mất niềm tin vào cuộc sống.

Ngoài sự tác động từ cách giáo dục của gia đình còn phải kể đến môi trường giáo dục ở trường học. Một thực tế hiện nay là nhà trường chỉ chú trọng giáo dục tri thức mà chưa dành thời gian thỏa đáng cho việc dạy học sinh kỹ năng sống. Nhân cách trẻ đang trong giai đoạn hình thành và phát triển mà không được “gieo trồng”, “chăm sóc”, không được định hướng để lựa chọn tiếp thu những cái tốt, loại bỏ những cái xấu... Từ đó, trẻ bị chao đảo giữa ranh giới thiện - ác, dễ bị tiêm nhiễm những thói hư tật xấu dẫn đến hư hỏng, có những hành vi phạm tội.

Bên cạnh đó, thế giới game bạo lực cũng là nguyên nhân khiến trẻ vị thành niên trở nên lạnh lùng, vô cảm và có những hành vi bạo lực giống như trong game để giải quyết vấn đề như: “xử” nhau bằng dao búa, mã tấu...

Chia sẻ về vấn đề này, thạc sĩ xã hội học - Trần Thị Tường Vi, giảng viên Trường đại học Bạc Liêu cho rằng: “Theo tôi, hiện nay các em trong độ tuổi thanh thiếu niên dễ có hành vi vi phạm pháp luật là do tinh thần tự đề cao bản thân. Có những bạn biết hành vi đó là sai trái, nhưng vẫn khoe “chiến tích” trên các mạng xã hội. Một nguyên nhân nữa phải kể đến là do mất niềm tin vào giá trị cuộc sống và những người xung quanh”.

GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC

Bạo lực trong thanh thiếu niên đang là nỗi lo và bức xúc của toàn xã hội, vì vậy việc tìm giải pháp hữu hiệu để khắc phục luôn được các ban ngành, đoàn thể đặc biệt quan tâm. Theo đó, nhiều giải pháp được đề ra như đẩy mạnh công tác tuyên truyền về pháp luật để nâng cao nhận thức cho thanh thiếu niên bằng hình thức lồng ghép vào các buổi sinh hoạt, vui chơi, giải trí ở địa bàn dân cư, khóm, ấp. Tuy nhiên, hiệu quả của những giải pháp này vẫn chưa cao, chưa tác động nhiều đến các bạn trẻ. Thiết nghĩ, công tác giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên cần phải có nội dung, hình thức phù hợp với từng đối tượng cụ thể như thanh thiếu niên trường học, trẻ em đường phố, thanh niên lao động phổ thông… Song song đó, cần tạo nhiều diễn đàn cho các bạn trẻ nêu lên những ý kiến, suy nghĩ của mình về các vấn đề liên quan đến đời sống, từ đó kịp thời định hướng tư tưởng cho các em. Ngoài ra, gia đình, nhà trường và xã hội nên mạnh dạn đưa các đối tượng vi phạm pháp luật chưa đến mức khởi tố trách nhiệm hình sự vào các cơ sở giáo dưỡng để rèn luyện, uốn nắn đạo đức, hành vi của các em. Về phía gia đình phải sống gương mẫu cho con mình noi theo, vì gia đình giữ vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ. Nếu một đứa trẻ sống trong gia đình thiếu gương mẫu về đạo đức, lối sống, cha mẹ rượu chè, cờ bạc... sẽ bị tác động xấu đến nhận thức và hành động.

Để đẩy lùi hành vi bạo lực trong thanh thiếu niên, ngoài sự nỗ lực của các ban ngành, đoàn thể, phụ huynh thì điều quan trọng nhất vẫn là ở bản thân các bạn trẻ. Mạnh dạn chia sẻ với người thân, thầy cô về những vấn đề khúc mắc, khó khăn trong cuộc sống; tích cực tham gia các hoạt động xã hội, các buổi tọa đàm về kỹ năng sống, chương trình vì cuộc sống tươi đẹp do các cấp bộ Đoàn tổ chức… sẽ giúp các bạn tránh được những hành vi xấu.

HOÀNG LAM