Trợ giúp, phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần: Cần sự chung tay của cộng đồng

Thời gian qua, Bộ LĐ-TB&XH đã ban hành Đề án trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần, người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2011 - 2020. Trên cơ sở đó và căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương, UBND tỉnh đã xây dựng kế hoạch thực hiện Đề án trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần, người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2011 - 2015 (gọi tắt là đề án).

Thực trạng đáng quan ngại

Vào thời điểm năm 2010, toàn tỉnh có trên 2.000 đối tượng rối loạn tâm trí (khoảng trên 1.900 người bệnh tâm thần nặng sống tại cộng đồng), thì đến nay, con số này tăng lên hơn 5.700 người với hơn 3.800 người mắc bệnh tâm thần.

* Sở LĐ-TB&XH triển khai các văn bản chỉ đạo trợ giúp, phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần tại huyện Hồng Dân. Ảnh: C.T * Căng thẳng, stress dễ dẫn đến nguy cơ rối nhiễu tâm trí (ảnh minh họa).

Thái độ kỳ thị, ác cảm của cộng đồng, sự buông xuôi của người thân, tựu trung là do thiếu nhận thức về chăm sóc sức khỏe tâm thần, đã đẩy bệnh nhân tâm thần vào “đường cùng”. Họ phải mang căn bệnh ấy suốt đời, chịu những thiệt thòi đến oan nghiệt. Trong khi đó, nếu nhận thức đúng đắn, bệnh tâm thần có thể chữa khỏi hoặc người bệnh có sự thuyên giảm đáng kể...

Bên cạnh chứng tâm thần mãn tính, còn một dạng bệnh liên quan là rối nhiễu tâm trí - một hiện tượng đáng quan tâm hiện nay. Rối nhiễu tâm trí như một dạng bệnh tâm thần nhẹ đang âm thầm diễn ra trong đời sống nhiều người mà chúng ta không hay biết. Đó là hệ quả tất yếu của cường độ, áp lực cuộc sống quá tất bật; những lịch học dày đặc dồn ép tâm trí trẻ nhỏ; những kế hoạch học tập, làm việc bằng trí óc chiếm gần như trọn thời gian nghỉ ngơi của não bộ… tạo thành áp lực nặng nề, tác động trực tiếp lên hệ thần kinh. Lâu ngày dài tháng sẽ tạo thành chứng rối nhiễu tâm trí. Nếu không có biện pháp “giải tỏa”, đây cũng là một nguy cơ cho sức khỏe cộng đồng!

Cần sự chung tay của cộng đồng

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách, dự án để trợ giúp đối tượng dễ bị tổn thương, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn; trong đó có người bệnh tâm thần, người rối nhiễu tâm trí. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều ngành, nhiều cấp và nhiều người dân chưa nhận thức, hiểu đầy đủ về kiến thức, phương pháp chăm sóc, nuôi dưỡng, phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần, người rối nhiễu tâm trí nên hiệu quả trợ giúp chưa cao. Nếu so với tiêu chuẩn quy định, thì Bạc Liêu có 2 trung tâm Bảo trợ xã hội của tỉnh và thành phố, nhưng chưa đủ điều kiện để tiếp nhận, chăm sóc, điều trị cho bệnh nhân tâm thần.

Bên cạnh đó, việc thực hiện chính sách trợ giúp và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần, người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng còn nhiều bất cập. Đó là thiếu quy trình và nhân viên công tác xã hội; công tác phát hiện, can thiệp sớm những người rối nhiễu tâm trí, người bệnh tâm thần tại cộng đồng chưa tích cực; chưa quy định cụ thể vai trò, nhiệm vụ của cán bộ, nhân viên chức năng cũng như công tác xã hội, y tế trong việc trợ giúp người bệnh tâm thần, người rối nhiễu tâm trí phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng; chưa có quy trình, tiêu chí lựa chọn người bệnh tâm thần phục hồi chức năng luân phiên tại các cơ sở bảo trợ xã hội kết hợp với phục hồi chức năng tại cộng đồng theo quy trình. Song song đó, vẫn chưa có tổ chức, đoàn thể hoặc cá nhân nào đề nghị cấp thẩm quyền xem xét, phê duyệt về việc thành lập cơ sở bảo trợ xã hội ngoài công lập chăm sóc cho đối tượng đặc biệt này. Vì vậy, đòi hỏi sự chăm sóc phục hồi cho người bệnh tâm thần tại cộng đồng và gia đình rất cao...

Mục tiêu chung của đề án do UBND tỉnh ban hành là huy động sự tham gia của xã hội, nhất là gia đình, cộng đồng trợ giúp về vật chất, tinh thần phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng, phòng ngừa người rối nhiễu tâm trí, góp phần bảo đảm an sinh xã hội. Theo đó, một số mục tiêu cụ thể trong đề án được đề ra là: 90% số người bệnh tâm thần có hành vi nguy hiểm đến gia đình, cộng đồng và số người bệnh tâm thần lang thang được phục hồi chức năng luân phiên tại cơ sở bảo trợ xã hội tỉnh và cơ sở bảo trợ xã hội thành phố; 90% số người rối nhiễu tâm trí có nguy cơ mắc bệnh tâm thần được tư vấn trị liệu tâm lý và sử dụng các dịch vụ công tác xã hội khác; 90% gia đình có người bệnh tâm thần, 80% người rối nhiễu tâm trí có nguy cơ cao mắc bệnh tâm thần được nâng cao nhận thức về trợ giúp và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần dựa vào cộng đồng; hình thành các nhóm cán bộ, nhân viên và cộng tác viên công tác xã hội, kết hợp với nhân viên y tế trợ giúp và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần tại xã, phường, thị trấn có đông đối tượng.

Để thực hiện các mục tiêu trên, công việc cần tập trung thực hiện là xây dựng cơ sở vật chất và trang thiết bị cho các cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần. Phát triển nguồn nhân lực làm công tác trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người rối nhiễu tâm trí, người bệnh tâm thần dựa vào cộng đồng. Phát triển các cơ sở phòng và trị liệu rối nhiễu tâm trí; tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng…

Một đề án chuyên biệt hướng đến mục tiêu giải quyết thực trạng trên cho thấy Đảng và Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm đến đời sống, sức khỏe của nhân dân. Tuy nhiên, điều quan trọng và mang ý nghĩa thực tiễn là việc triển khai, thực hiện đề án cụ thể của từng địa phương. Trong đó, thiết nghĩ, việc làm trước mắt là tập trung nâng cao ý thức cộng đồng đối với những bệnh nhân tâm thần và rối nhiễu tâm trí. Cần có một cái nhìn đúng đắn hơn, loại bỏ những tư duy lạc hậu, để họ và những người thân được hòa nhập cộng đồng, không bị kỳ thị…

Nhật Quỳnh