Truyền thống gia đình thời hiện đại

Bài 1: Chân dung gia đình truyền thống

Năm 2013 được chọn là năm Gia đình Việt Nam với chủ đề “Gia đình - nơi kết nối yêu thương”. Gia đình đã được nhìn nhận là tổ ấm thương yêu, môi trường đầu tiên quan trọng nuôi dưỡng, hình thành nhân cách mỗi con người, có ý nghĩa quan trọng kiến tạo nên những tế bào khỏe mạnh cho xã hội. Và, để làm được điều đó, phát huy những nét đẹp vốn có trong truyền thống gia đình Việt Nam chính là cốt lõi. Thực tế cho thấy, gia đình hiện đại phải “lội ngược dòng” để tìm về mẫu hình của gia đình truyền thống Việt Nam đẹp đẽ vốn có tự xa xưa…

Gia đình truyền thống Việt Nam trong thời hiện đại hẳn nhiên đã có những nét… lỗi thời so với những đổi thay của cuộc sống. Nhưng không thể phủ nhận rằng, có những nét đẹp thuộc về truyền thống vẫn luôn bất biến và cần gìn giữ, phát huy giá trị ở mọi thời đại. Đó là tình yêu chân thật, lòng thủy chung, nơi không có sự đề cao của cái tôi cá nhân, mỗi thành viên cùng vun vén để đắp xây gia đình thành tổ ấm yêu thương…

Các con cháu chúc thọ chú thím Mười Tẻo.

Ngạn ngữ có câu “Hãy lấp đầy một ngôi nhà bằng tình yêu, nó sẽ trở thành gia đình”. Một ngôi nhà có lẽ chỉ là nơi trú ẩn đơn thuần về không gian cho người ta nếu ở đó không có tình yêu thương. Thật vậy, chỉ có tình yêu mới đủ sức tạo nên nền móng vững chắc xây đắp một gia đình đúng nghĩa! Chúng tôi đã đi tìm một mẫu hình gia đình truyền thống trong thời nay để chứng minh rằng, đó vẫn là mẫu hình lý tưởng trong xã hội hiện đại. Một cuộc “lội ngược dòng” tìm về những giá trị đẹp đẽ ngày xưa để khẳng định đâu là văn hóa gia đình mà hiện nay phong trào xây dựng gia đình văn hóa đâu đó vẫn còn chưa có một khuôn mẫu rõ ràng…

Hỏi thăm nhà chú Mười Tẻo, đầu trên xóm dưới ấp Nhà Dài B (xã Châu Hưng A, huyện Vĩnh Lợi) ai cũng tỏ tường. Ấn tượng có lẽ không chỉ từ phần thưởng cao quý là tấm bằng khen của Bộ VH-TT&DL khen tặng cho gia đình văn hóa tiêu biểu Việt Nam lần I năm 2007, mà hàng xóm biết rành mạch đó là một gia đình truyền thống ba thế hệ cùng chung sống thuận hòa, một gia đình tiêu biểu trong việc nuôi dạy con nên người, học hành đỗ đạt…

“Anh Mười”, tiếng gọi thân thương ấy, bà Nguyễn Thị Thảo dùng để xưng hô với chồng đã hơn 50 năm, từ lúc còn là cô gái chân quê bước chân về nhà chồng làm vợ anh Mười Tẻo (tức ông Nguyễn Văn On) cho đến tận giờ! Họ đến với nhau qua ông mai, bà mối nhưng đã gắn bó, yêu thương nhau hết mực. “Chồng giận thì vợ bớt lời/Cơm sôi nhỏ lửa một đời không khê”, quan niệm của thím Mười là vậy! Và đây cũng là bí quyết giữ hạnh phúc ở ngôi nhà êm ấm này. Chàng trai làm ruộng cưới cô vợ giữ trâu, cuộc sống cơ hàn nhưng cái khó khăn chật vật đã được bù đắp bằng thứ tài sản lớn nhất của hai vợ chồng son, chính là sự ra đời của những đứa con. Lần lượt 11 người con đã chào đời. Ruộng đất cha mẹ hai bên cho, chú thím cật lực canh tác để nuôi đàn con. Lúc đang nuôi đứa lớn lại tiếp tục mang bầu đứa nhỏ, thấy sức khỏe vợ yếu ớt, chú Mười thương thím vô cùng. Đã mấy chục năm rồi mà thím Mười nhớ như in những buổi tối sau khi cơm nước xong xuôi cho đàn con, thím than đói bụng, chú phải đi đặt nò trước mé sông tìm con tép, con cá để thím kho tiêu ăn với cháo lót lòng, nhớ cả chi tiết chú Mười lùa “sấp nhỏ” dỗ chúng ngủ cho vợ nghỉ ngơi. Sống với nhau từ lúc đầu xanh đến lúc mái tóc bạc phơ, hai vợ chồng chưa bao giờ nặng lời với nhau. Thím Mười xuề xòa: “Làm vợ mà, nhịn chồng mình một chút chẳng thiệt thòi gì, đợi lúc ổng nguội mình phân tích cái lỗi cho ổng biết mà sửa”. Chú Mười nể vợ ở cái nết nhịn nhường ấy, nể nên thương lắm!

Hạnh phúc của vợ chồng chú thím Mười Tẻo. Ảnh: C.T

Gia đình - trường học đầu tiên

Tình yêu bình dị nhưng sắt son, chung thủy của đôi vợ chồng, tình cảm thương yêu vô bờ bến của bậc làm cha mẹ đối với các con đã trở thành trường học đầu đời để từng người con trong gia đình chú Mười Tẻo rèn luyện nhân cách và dựng xây nên những gia đình hạt nhân chuẩn mực! Những người con của chú Mười bây giờ đã yên bề gia thất, noi gương cha mẹ, cuộc sống gia đình họ cũng ấm êm thuận hòa; những người dâu rể thảo hiền cũng góp phần làm cho không khí gia đình chung của chú thím Mười thêm vui vầy, đầm ấm.

Niềm vui lớn nhất của đôi vợ chồng già giờ đây là những dịp cuối tuần, hay cúng giỗ ông bà, Tết nhứt, đàn con cháu tụ về có hơn ba chục thành viên! Và ở ngôi nhà này, chúng tôi đã xâu chuỗi niềm hạnh phúc giản dị bằng những chi tiết nhỏ nhoi nhưng ý nghĩa. Đó là cái năm túng quẫn quá, thím Mười phải bán luôn đôi bông cưới để nuôi con học hành; việc thím đóng thùng nải chuối, trái mít, chục ký gạo gửi cho con ăn học. Có chi tiết thím Mười kể mà cười ngất, “ổng chọc thím hoài, mình muôi vịt có lời thiệt nghen bà”, ấy là vì hồi xưa chú thím nuôi vịt để nuôi con ăn học, còn bây giờ ông bà nuôi vịt để đãi con cháu ăn, hễ họp mặt là “thịt” ít nhất bốn con vịt. Và mỗi lần về các con cháu lại gửi ít tiền cho ông bà, cha mẹ. Hay chuyện thím đi may cả chục chiếc mùng không - đúng - quy - cách, bề ngang tới 3m, bề rộng 2,5m để phát cho mỗi “gia đình con”. Tối đến cả chục cái mùng được giăng lên, họ nằm sấp lớp, í ới kể nhau nghe chuyện này chuyện nọ. Rồi chuyện hôm nọ làm lễ mừng thọ mẹ, đàn con cháu bố trí một bó hồng rực rỡ và cả… nhẫn để đôi vợ chồng già trao nhau… Một bức tranh gia đình truyền thống đầm ấm đẹp lung linh, nhưng không dễ tìm trong cuộc sống hiện đại hôm nay!

Từ giã gia đình, chúng tôi nhớ hoài câu nói của chú Mười: “Mình làm cha mẹ thì phải sống sao để con cái noi gương. Mình gương mẫu chúng sẽ đàng hoàng. Trong dạy con, dạy đứa con trưởng nên người là quan trọng, thằng anh ngoan hiền thì những đứa em của nó cũng học anh mà ngoan hiền”. Chúng tôi nhận ra, đôi vợ chồng nông dân tuy ít chữ nghĩa nhưng đã xây dựng thành công một ngôi trường rèn luyện nhân cách cho những đứa con trong gia đình. Ngôi trường ấy chính là tổ ấm gia đình yêu thương. Và chất liệu để xây dựng đơn giản chỉ là tình yêu, lòng chung thủy, vai trò rường cột của người chồng và nết chịu thương, chịu khó của người phụ nữ “nội tướng” trong nhà.

Gìn giữ được những nét đẹp trong truyền thống gia đình Việt Nam đồng nghĩa với việc xây dựng được những trường học nhân cách đầu đời, điều tưởng chừng giản đơn nhưng không phải dễ làm trong cuộc sống hôm nay.

Cẩm Thúy

Bài 2: Nét đẹp truyền thống gia đình - những bờ vực mai một