Tư vấn tâm lý học đường - Mảng trống chưa được quan tâm

Có thể nói, một khi bản thân chịu nhiều áp lực về thành tích, tâm sự bị dồn nén thì học sinh (HS), trẻ vị thành niên (VTN) thường có khuynh hướng “nổi loạn” để chống đối, hoặc rơi vào trầm cảm nặng để rồi tự hủy hoại chính mình… nếu không được tư vấn, can thiệp sớm. Bởi vậy, công tác tư vấn tâm lý học đường (TLHĐ) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay, tuy nhiên thực tế ghi nhận thì công tác này vẫn còn nhiều khoảng trống.

Học sinh Trường THPT chuyên Bạc Liêu trao đổi tại một buổi ngoại khóa tư vấn TLHĐ (ảnh chụp khi dịch bệnh chưa diễn biến phức tạp). Ảnh: Đ.K.C

NHỮNG ÁP LỰC VÔ HÌNH

Cách đây không lâu, Trường THPT Phan Ngọc Hiển (TP. Bạc Liêu) đã kịp thời tư vấn, trao đổi với gia đình về trường hợp của một HS lớp 12 có dấu hiệu bị tự kỷ nặng. Được biết, bệnh tình của HS này đã diễn ra từ nhiều năm qua, nhưng bắt đầu nghiêm trọng thêm khi phải vừa học trực tuyến, rồi trực tiếp vì ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19. Trường đã đề xuất gia đình tạm hoãn việc học của em lại để ưu tiên cho việc điều trị bệnh.

Đợt dịch vừa qua, chị Khánh An (thị trấn Châu Hưng, huyện Vĩnh Lợi) có nhiều thời gian ở nhà hơn để tiếp xúc với con gái đang học lớp 10. Thấy con thường hay có biểu hiện lo lắng thái quá, chị cứ cho rằng có lẽ vì ảnh hưởng dịch bệnh, hơn nữa con đang trong giai đoạn thay đổi tâm sinh lý, lại phải thường xuyên học trực tuyến, không được tiếp xúc với bạn bè, thầy cô… nên mới có biểu hiện như vậy. Nhưng rồi một hôm con gái thủ thỉ đang gặp vấn đề về tâm lý và mong muốn được gặp bác sĩ tư vấn, chị mới nhận thấy sự nghiêm trọng của vấn đề. Hai mẹ con đã đi thẳng lên TP. Hồ Chí Minh và bác sĩ tâm lý cho chị biết con gái đang gặp phải hội chứng rối loạn lo âu, và dịch COVID-19 là tác nhân làm sự việc diễn tiến nhanh hơn.

Có thể nói, áp lực lớn từ những vấn đề của xã hội hiện đại đã tác động đến quá trình phát triển của HS, trẻ VTN khi mà các em đang trong giai đoạn hình thành và phát triển nhân cách. Nhiều nghiên cứu gần đây của các chuyên gia đã chỉ ra rằng các vấn đề TLHĐ (stress - căng thẳng thần kinh, trầm cảm, rối loạn tinh thần, hội chứng ngược đãi bản thân…) có xu hướng gia tăng do nhà trường và gia đình đặt nặng thành tích học tập.

CẦN LẤP ĐẦY “MẢNG TRỐNG”

Thời gian qua, dù các nhà trường, tổ chức, đoàn thể trong các cơ sở giáo dục đã quan tâm, chú trọng công tác tư vấn TLHĐ nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống chưa thể lấp đầy. Đó là công tác tư vấn TLHĐ ở các trường đều do các thầy cô kiêm nhiệm, không có cán bộ tư vấn chuyên trách. Các thầy cô này hầu như không chuyên sâu về tâm lý học, hơn nữa còn là giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên bộ môn khiến cho HS, trẻ VTN ngại chia sẻ những khúc mắc, căng thẳng của bản thân vì lo lắng bị “lộ bí mật”…

Đó là còn chưa kể điều kiện cơ sở vật chất, các tài liệu phục vụ quá trình tổ chức tư vấn còn thiếu thốn, nội dung tư vấn tâm lý chưa được nghiên cứu, chỉ đạo đầy đủ, bài bản. Trong khi đó, điều HS cần là một căn phòng riêng, chuyên biệt để tư vấn, đảm bảo quyền riêng tư; hoạt động tư vấn được tiến hành trong nhiều buổi, nhiều lần để đạt được tiến triển, giải quyết triệt để vấn đề đang rút mắc… Bên cạnh đó, công tác phối hợp trong quản lý, giáo dục HS, trẻ VTN chưa được quan tâm, nhất là chưa phát huy được vai trò của cha mẹ HS trong việc phát hiện sớm và phối hợp xử lý, can thiệp kịp thời đối với các HS có những biểu hiện khác thường, cần được giúp đỡ… Tất cả những điều này đã làm ảnh hưởng đến tính chuyên nghiệp, hiệu quả trong hoạt động tư vấn TLHĐ ở các nhà trường.

Để hoạt động tư vấn TLHĐ phát huy hiệu quả, tạo ra khả năng miễn dịch để mỗi HS, trẻ VTN thích ứng trước những biến đổi không ngừng của xã hội, đã đến lúc các nhà trường cần nhìn nhận thẳng thắn và có hướng điều chỉnh thật phù hợp hoạt động này tại đơn vị mình. Tùy theo khả năng, điều kiện của đơn vị mà tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề với khách mời là các chuyên gia tư vấn tâm lý để nói chuyện, trao đổi với HS. Các tổ tư vấn hướng nghiệp, nhóm hỗ trợ phòng, chống COVID-19 các nhà trường cần tích hợp thêm “công năng” tư vấn, hỗ trợ tâm lý cho HS, trẻ VTN hậu COVID-19.

Bên cạnh các hoạt động ngoại khóa, trang bị kỹ năng sống thì các nhà trường nên thử nghiệm hình thức tư vấn tâm lý trực tuyến, bởi ngày nay HS, trẻ VTN hoạt động trên không gian ảo rất nhiều. Và các phòng tư vấn kiểu 4.0 này sẽ khiến các em cảm thấy an toàn, riêng tư và dễ chia sẻ hơn đối với những vấn đề nan giải mà bản thân đang vấp phải.

KIM TRÚC