Ứng phó với hạn mặn

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang chịu tác động rất lớn của hạn hán và nước mặn xâm nhập vào nội đồng gây ra tình trạng thiếu nước ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân.

Đây cũng là đợt hạn mặn gây thiệt hại lớn nhất trong gần 100 năm qua ở các tỉnh miền Tây Nam bộ. Hạn mặn đã đi sâu vào nội đồng gần 100km, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hơn 100.000ha lúa và khả năng còn gây thiệt hại hơn nữa khi các vườn cây ăn trái, ao nuôi trồng thủy sản đang bị chết dần do thiếu nước ngọt và độ mặn tăng cao từng ngày.

Để giảm thiệt hại do hạn mặn cho nông dân ĐBSCL, Chính phủ, các bộ, ban, ngành và địa phương đã theo dõi sát tình hình để chỉ đạo, triển khai thực hiện kịp thời, có hiệu quả các biện pháp cấp bách phòng chống, ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn như: Đắp đập tạm ngăn mặn, nạo vét kênh mương, lắp đặt các máy bơm… để lấy nước, trữ nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là những giải pháp mang tính thời vụ.

Theo các nhà khoa học thì xâm nhập mặn ở ĐBSCL là hiện tượng tự nhiên lặp đi lặp lại do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino, biến đổi khí hậu, đặc biệt là do tác động của các đập thủy điện từ thượng nguồn sông Mê Công theo kiểu “thượng điền tích thủy, hạ điền khan”… khiến cho ĐBSCL đã khát nước ngọt lại càng thêm khát vào mùa khô. Chính vì vậy, một trong những biện pháp giải quyết tận gốc vấn đề về xâm nhập mặn là phải chuyển đổi sản xuất phù hợp. Thực tế cho thấy, hiện nay tuy ĐBSCL là vựa lúa, vựa trái cây lớn của cả nước, thế nhưng với kiểu canh tác truyền thống, mặc dù mang lại năng suất cao nhưng giá trị lợi nhuận thấp, khó có thể tạo cơ hội cho người nông dân làm giàu trên chính mảnh đất của mình. Mặt khác còn làm cho nền nông nghiệp ĐBSCL dễ bị tổn thương do những tác động của biến đổi khí hậu và lưu lượng dòng chảy của sông Mê Công.

Để có hướng phát triển lâu dài trong việc tái cơ cấu nông nghiệp ĐBSCL cho phù hợp với biến đổi khí hậu, chúng ta cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học nhằm cơ cấu lại mùa vụ, giống cây trồng, vật nuôi có giá trị về kinh tế cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường để người nông dân thích ứng và canh tác nuôi, trồng trong thời gian xâm nhập mặn, như: Nuôi tôm, cua, trồng lúa cao sản… thích ứng với hạn, mặn. Đây là một trong các yếu tố quyết định đến việc phát triển nền nông nghiệp ĐBSCL theo hướng bền vững, hiệu quả.

Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao, ĐBSCL cũng cần phải triển khai nhiều biện pháp, công trình như: Xây dựng cống, đập, kênh mương… để chủ động về tạo nồng độ mặn phù hợp đối với từng khu vực theo từng loại cây trồng. Các cấp, các ngành, địa phương, doanh nghiệp cần phát huy trách nhiệm trong việc nghiên cứu những mặt hàng nông sản được sản xuất trong điều kiện hạn mặn trên cơ sở “cầu” để tìm thị trường, xây dựng những mô hình kinh tế hợp tác bao tiêu sản phẩm, tạo niềm tin cho người nông dân để chuyển đổi sản xuất.

Nếu quy hoạch phù hợp và có định hướng phát triển nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản thích ứng với điều kiện nước mặn xâm nhập sâu vào nội đồng như hiện nay thì xâm nhập mặn sẽ không còn là “thiên tai” mà trái lại sẽ tạo cơ hội cho người nông dân ĐBSCL làm giàu trên mảnh đất của mình.

C.Đ