Về phương Nam nhớ người xưa mở đất

Khi cơn gió chướng bắt đầu len lỏi qua những hàng dừa, khi tiếng chim kêu chiều vọng về từ các cánh đồng lúa bạt ngàn, lòng tôi lại trĩu nặng những nghĩ suy về những người đã đi trước, những người mở đất phương Nam. Họ là ai - những con người đầu tiên đặt chân đến vùng đất này, chấp nhận nắng cháy da, mưa dầm tháng 7, và muỗi mòng, vắt rừng để làm nên một miền Nam trù phú hôm nay?

Có người từng nói rằng, mở đất phương Nam là hành trình của lòng dũng cảm và sự nhẫn nại. Nhưng hơn thế, đó còn là hành trình của niềm tin. Những con người xưa đã tin vào sự bao dung của đất, tin rằng đất sẽ trả ơn cho những giọt mồ hôi thấm đẫm. Và quả thật, phương Nam chưa bao giờ phụ lòng người. Đất sinh cơm, nước sinh cá. Từng nhánh sông, từng dòng kênh như dòng máu nuôi dưỡng cả một miền quê.

Ngồi trên mảnh đất này hôm nay, nhìn những vườn trái cây sum sê, những cánh đồng lúa trĩu hạt, tôi không khỏi biết ơn những bàn tay đã gieo mầm sự sống từ hàng trăm năm trước. Họ không chỉ mở đất, mà còn mở lòng, mở tâm. Từ đó, tinh thần phóng khoáng, nghĩa tình của người Nam Bộ được hình thành, trở thành nét văn hóa đặc trưng của vùng đất này. Một miếng ngon cũng san sẻ, một khúc sông cũng chia đôi - đó là cách sống mà tôi vẫn thấy trong ánh mắt, nụ cười của những người miền Tây hôm nay.

Nhớ về người mở đất là nhớ về những câu chuyện giản dị mà thấm đẫm nhân văn. Là câu chuyện về những người phụ nữ buộc tóc lên cao, lội qua bưng biền đi chợ, về những ông già tay cầm đòn gánh, lưng cõng nước ngọt qua từng con rạch. Họ để lại cho chúng ta không chỉ là ruộng vườn, kênh rạch, mà còn là những giá trị sống, những bài học về tình người và sự sẻ chia.

Phương Nam hôm nay đã thay đổi nhiều, nhưng mỗi lần đứng trước dòng sông Hậu, hay nghe tiếng sóng rì rào ở biển Tây Nam, tôi vẫn thấy lòng mình vọng lại những thanh âm xưa cũ. Đâu đó trong tiếng gió, tôi như nghe được lời ru của những người mở đất: “Con ơi, nhớ giữ lấy đất. Đất đã nuôi ta, nuôi cả những ước mơ”. Và tôi biết, dù thời gian có trôi qua, thì lòng người phương Nam vẫn không bao giờ quên những bước chân đầu tiên đã đi qua bùn lầy và gian khó, để gieo mầm cho một miền quê trù phú, bao dung.

Mùa lúa chín. Ảnh minh họa: C.T

Nhớ về người mở đất, ta không chỉ nhớ đến những câu chuyện khai hoang, mà còn nhớ đến cả những cuộc đời gắn liền với sự dịch chuyển. Từ bước chân đầu tiên trên mảnh đất này, họ đã học cách sống chung với thiên nhiên, hiểu từng nhịp lên xuống của con nước, từng cơn giận dữ của sông, từng mùa mưa nắng gối nhau… Thiên nhiên là thách thức, nhưng cũng là người bạn đồng hành, là nguồn sống không thể thiếu.

Tôi nghĩ về những dòng sông - sông Tiền, sông Hậu, những dòng sông không chỉ là huyết mạch của đất trời Nam Bộ, mà còn là chứng nhân lịch sử, khắc ghi dấu chân người mở đất. Trong ký ức của ông bà, những con sông ấy không chỉ chở phù sa mà còn chở đầy câu chuyện: chuyện về những chuyến ghe bầu vượt sóng, chuyện về những ngày lội bùn cấy lúa, và cả chuyện những người ngã xuống để giữ đất trong những ngày chiến tranh.

Phương Nam hôm nay, những cánh đồng vẫn xanh, những khu chợ nổi vẫn rộn ràng tiếng cười nói, nhưng nếu lắng tai thật kỹ, bạn sẽ nghe được tiếng vọng của lịch sử, của bao thế hệ trước. Người mở đất đã dạy cho chúng ta không chỉ cách làm ruộng, cách đào mương, mà còn dạy cách yêu thương đất đai, trân trọng từng tấc đất đã nhuốm máu và mồ hôi.

Trong ánh mắt của những người nông dân vẫn còn in hằn những câu chuyện cổ. Những đêm trăng sáng, họ kể cho con cháu nghe về bà má vùng U Minh lặn lội bắt từng con cua con ốc mà vẫn một lòng với cách mạng, chuyện về chú Tám miệt Minh Hải chèo xuồng đưa bộ đội vào bưng biền, hay những người dám đương đầu với thú dữ chỉ với cây cuốc và tấm lòng kiên trung. Những câu chuyện ấy không phải là huyền thoại xa xôi, mà là những bài học về tinh thần vượt khó, về sự hy sinh lặng thầm vì một tương lai tươi sáng hơn.

Và hôm nay, khi tôi đặt chân trên những mảnh đất ấy, lòng đầy biết ơn, tôi chợt nhận ra rằng: mỗi bước chân của mình đang tiếp nối một hành trình lớn lao hơn - hành trình giữ gìn và vun đắp những gì mà người mở đất đã để lại. Trách nhiệm ấy không phải là gánh nặng, mà là niềm tự hào. Vì đất không chỉ là đất, mà là linh hồn của một dân tộc, là biểu tượng cho lòng kiên trì và ý chí sinh tồn.

Đất phương Nam lặng thầm mà bao dung, trù phú mà hiền hòa, như một người mẹ không ngừng che chở những đứa con của mình qua bao thăng trầm lịch sử. Nhưng nếu không có những bàn chân trần lấm bùn, không có những đôi tay chai sạn cắm từng ngọn cây, đào từng dòng mương, liệu đất có thành quê, nước có thành nhà?

Có lẽ, một ngày nào đó, tôi cũng sẽ kể cho con cháu mình nghe về những câu chuyện này. Về những người đã gầy dựng nên miền Nam trù phú, về tấm lòng rộng mở của họ, và cả lời nhắn nhủ: “Giữ lấy đất, vì đất chính là quê hương”. Trong từng hơi thở của đất, trong mỗi mùa lúa chín, tôi tin rằng phương Nam vẫn mãi khắc ghi bóng dáng của những người mở đất - những người đã đi trước, để hôm nay chúng ta có thể đứng đây, tự hào nhìn về một tương lai tươi sáng.

Trần Sang