“Lần” theo vết tích di sản văn hóa

Thông qua việc xác định địa điểm tồn tại và chủ thể sở hữu đối tượng có dấu hiệu di sản, Ban Kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể (VHPVT) tỉnh đang thực hiện các biện pháp thu thập thông tin, đánh giá tư liệu để “lần” ra vết tích di sản VHPVT. Đây là việc làm quan trọng nhằm nhận diện, tổ chức công nhận, kịp thời đưa ra biện pháp bảo vệ và phát huy giá trị di sản của các dân tộc anh em trên quê hương Bạc Liêu.

CHUNG TAY BẢO VỆ DI SẢN

Có dịp đến nhà nghệ nhân Dương Minh Cảnh (xã Phong Tân, TX. Giá Rai), những cán bộ làm công tác kiểm kê di sản càng cảm nhận rõ tình yêu của ông dành cho văn học dân gian. Dành hơn 20 năm tìm hiểu và mày mò sáng tác, ông đã có cho riêng mình “gia tài” khá đồ sộ với gần 50 bài bản thuộc các thể loại như: dân ca, hò, vè và đờn ca tài tử. Mỗi tác phẩm đều được ông viết tay, sau đó đánh máy lại rồi in thành cuốn. Rảnh rỗi, ông Cảnh lấy ra ca cho vui hoặc biểu diễn cho mấy ông bạn già, con cháu thưởng thức. Các sáng tác của ông đa dạng về đề tài, nhiều nhất là các bài về tình yêu quê hương, nông thôn mới.

Ông Cảnh chia sẻ: “Xuất phát từ đam mê sáng tác và sự yêu thích các loại hình văn học dân gian của dân tộc, tôi đã dành nhiều thời gian cho việc sáng tác với mong muốn có một tuyển tập cho bản thân. Xem đó như một thú vui nên khi nào tôi còn khỏe là còn sáng tác, hễ có cảm hứng là tôi viết ngay. Tôi thật sự vui mừng vì các tác phẩm của mình có thể phục vụ công tác kiểm kê, thu thập thông tin hiện trạng, giá trị tác phẩm để xem xét các tiêu chí công nhận là di sản VHPVT”.

Với niềm tự hào văn hóa dân tộc, Ban quản trị chùa Hộ Phòng cũ (phường Hộ Phòng, TX. Giá Rai) rất quan tâm việc giữ gìn chữ viết của đồng bào Khmer. Ngôi chùa được xây dựng cách nay hơn 70 năm và trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử, song nhiều bản sách, giấy vẫn được bảo quản cẩn thận để hạn chế tình trạng hư hỏng. Nhờ đó mà những thông tin về lịch sử hình thành, phát triển, những giá trị nghệ thuật kiến trúc Khmer của chùa được lưu trữ. Đặc biệt, chùa thường xuyên mở các lớp dạy chữ Khmer cho các chư tăng, trẻ em trong phum sóc để giữ gìn, phát huy nét đẹp văn hóa dân tộc.

Nhóm kiểm kê thu thập thông tin từ nghệ nhân Dương Minh Cảnh (thứ hai từ trái sang). Ảnh: H.T

KIỂM KÊ DIỆN RỘNG

Sau TX. Giá Rai, Ban Kiểm kê di sản VHPVT tỉnh sẽ thực hiện công việc này trên địa bàn các huyện, thành phố còn lại trong thời gian từ tháng 6 - 8/2024. Với địa bàn rộng và đối tượng khá nhiều, Ban thành lập 2 nhóm kiểm kê để việc thu thập, tư liệu hóa đạt chất lượng, tránh bỏ sót thông tin, đối tượng.

Theo đó, đối tượng được kiểm kê là các loại hình thuộc Ngữ văn dân gian của 3 dân tộc Kinh - Khmer - Hoa ở Bạc Liêu như: sử thi, ca dao, tục ngữ, dân ca, các điệu hò (hò chèo ghe), vè (vè Mười Chức, vè Nọc Nạng), hát ru; chữ Hán, các bài văn tế, khấn cúng, chữ Khmer được giữ gìn tại các đình, chùa, miếu. Các nhóm thực hiện quy trình khảo sát điền dã, phương pháp phỏng vấn, ghi chép, ghi âm, chụp ảnh, quay phim để thực hiện thu thập các thông tin về tên gọi, loại hình, địa điểm, chủ thể văn hóa. Đồng thời, miêu tả di sản, hiện trạng, đánh giá giá trị di sản, biện pháp bảo vệ của chủ thể là cá nhân, cộng đồng có liên quan tới di sản VHPVT. Từ đó làm cơ sở để tổng hợp, phân tích, đối chiếu, so sánh các tư liệu với tiêu chí công nhận di sản VHPVT theo Luật Di sản.

Theo bà Võ Bích Chiêu - chuyên viên Phòng Quản lý Văn hóa và Gia đình (Sở VH-TT&DL), thành viên nhóm kiểm kê thì tuy chỉ mới thực hiện bước thu thập tư liệu nhưng các chủ thể sở hữu đối tượng đều bày tỏ sự phấn khởi khi nhiều loại hình văn hóa được quan tâm bảo tồn. Sự hỗ trợ nhiệt tình của các chủ thể đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhóm kiểm kê trong việc xác định giá trị từ tên gọi, loại hình, địa điểm, không gian văn hóa, sức sống của di sản… Sau đợt kiểm kê, nhóm kiểm kê sẽ nghiên cứu, xem xét những đối tượng phù hợp để tham mưu cho Sở, UBND tỉnh lập hồ sơ khoa học di sản VHPVT, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị và tránh nguy cơ bị mai một, thất truyền di sản.

HỮU THỌ