Bài 1: Mạch nguồn của bản sắc và niềm tự hào

Trong định hướng phát triển mới, Cà Mau xác định bảo tồn và phát huy giá trị di sản không chỉ để gìn giữ những dấu tích của quá khứ mà còn biến di sản thành nguồn lực phục vụ giáo dục, phát triển du lịch và kinh tế - xã hội. Tinh thần này phù hợp với Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam và Nghị quyết số 08-NQ/TW về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, mở ra hướng đi đưa các giá trị văn hoá, lịch sử và thiên nhiên trở thành sản phẩm đặc trưng, tạo động lực phát triển bền vững cho vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.

• Kỳ vọng “cú hích” cho du lịch Cà Mau từ Ngày hội Văn hoá Di sản và Lễ hội Khinh khí cầu
• Bảo đảm an ninh, an toàn cho Ngày hội Văn hoá di sản và Lễ hội Khinh khí cầu
• Phải đảm bảo Ngày hội Văn hoá di sản và Lễ hội Khinh khí cầu diễn ra an toàn, tốt đẹp

Di sản không chỉ là những dấu tích của quá khứ. Khi được gìn giữ, phát huy và trao truyền trong đời sống hôm nay, di sản trở thành mạch nguồn nuôi dưỡng bản sắc, bồi đắp lòng yêu quê hương, đất nước và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Chuỗi ký ức của cộng đồng

Di sản văn hoá, dù là vật thể hay phi vật thể, đều là kết tinh của lịch sử, văn hoá và đời sống cộng đồng, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hiện vật chỉ thực sự có sức sống khi kể được câu chuyện về con người; di tích chỉ trở nên gần gũi khi cộng đồng nhận thấy trong đó một phần lịch sử của chính mình.

Di sản được xem là “ký ức” của cộng đồng được lưu giữ qua thời gian. Từ địa danh, hiện vật, lễ hội hay phong tục truyền thống, thế hệ hôm nay có thể hình dung về cuộc sống của cha ông, hiểu hơn hành trình hình thành của quê hương và những giá trị đã được gìn giữ, trao truyền.

Các bé Trường Mầm non Tâm Tâm thích thú với trải nghiệm làm bánh dân gian tại Bảo tàng lúa nước.

Tuy nhiên, giá trị của di sản không chỉ nằm ở số lượng di tích hay hiện vật được lưu giữ. Ðiều quan trọng hơn là làm sao để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Nếu di sản chỉ được bảo quản trong không gian khép kín, chỉ được nhắc đến vào những dịp kỷ niệm, rất dễ trở thành “ký ức đứng yên”. Ngược lại, khi được giới thiệu bằng những hình thức phù hợp, được trải nghiệm và khám phá, di sản sẽ tiếp tục sống trong đời sống đương đại.

Bạn Triệu Phi Hào, sinh viên Trường Cao đẳng Cà Mau, chia sẻ: “Qua những lần tham quan di tích lịch sử - văn hoá, em cảm nhận lịch sử gần gũi hơn và càng tự hào về truyền thống văn hoá - lịch sử Việt Nam. Bảo tồn di sản cũng đồng nghĩa với việc bảo tồn khả năng tự nhận thức của cộng đồng về nguồn cội của mình”.

Ðó cũng là giá trị giáo dục đặc biệt của di sản. Lịch sử hiện diện trong không gian của di tích, qua hiện vật hoặc câu chuyện về những con người cụ thể, khoảng cách thời gian dường như được rút ngắn.

Em Trần Quang Khang, sinh viên Trường Cao đẳng Cà Mau, cho rằng di sản lịch sử - văn hoá không chỉ minh chứng cho quá khứ mà còn là nền tảng để giáo dục truyền thống yêu nước, ý thức trách nhiệm và lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

Di sản - nguồn lực cho tương lai

Thạc sĩ Trần Việt Nhân, Trường THPT Chuyên Phan Ngọc Hiển, cho rằng việc khai thác, phát huy giá trị di sản lịch sử có ý nghĩa quan trọng trong giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Thông qua di sản, người trẻ hiểu rõ hơn sự hy sinh của các thế hệ đi trước, từ đó bồi đắp lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.

Giáo dục truyền thống bằng di sản vì thế không đơn thuần là kể lại quá khứ, mà là tạo điều kiện để người trẻ tự tìm hiểu về vùng đất mình đang sống, về những giá trị đã làm nên diện mạo của cộng đồng hôm nay và trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ, phát huy những giá trị ấy.

Hiểu nguồn cội cũng là nền tảng để hội nhập mà không đánh mất bản sắc. Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Hoàng Ðạo Cương khẳng định: “Di sản văn hoá là tài sản vô giá, là bản sắc và sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam. Ðây cũng là cách nhìn cần thiết về di sản trong thời đại mới: di sản không phải gánh nặng của quá khứ mà là nguồn sức mạnh tinh thần cho tương lai”.

Lễ tri ân đức quốc tổ Lạc Long Quân trên vùng đất đại đầu cực Nam tổ quốc, một di sản văn hoá phi vật thể.

Cà Mau đang đặt mục tiêu bảo tồn, trùng tu, tôn tạo đồng bộ các di tích; đồng thời phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống, du lịch và phát triển kinh tế - xã hội. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh phấn đấu lập quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi đối với các di tích quan trọng trên địa bàn.

Ðáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ số, mô hình 3D, thực tế ảo, thực tế tăng cường và các hình thức trình diễn hiện đại được định hướng đẩy mạnh trong trưng bày, giáo dục và truyền thông về di sản. Ðây là cách để những giá trị truyền thống đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là phương tiện, cộng đồng mới là chủ thể làm nên sức sống của di sản.

Ðồng chí Lữ Quang Ngời, Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, nhấn mạnh: “Bên cạnh ý nghĩa về giáo dục và văn hoá, di sản còn mở ra hướng phát triển kinh tế, nhất là du lịch văn hoá, du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và các loại hình trải nghiệm. Tuy nhiên, khai thác di sản không đồng nghĩa với thương mại hoá bằng mọi giá. Phát triển phải dựa trên nền tảng bảo tồn, để nguồn lực từ hoạt động du lịch và văn hoá quay trở lại phục vụ cộng đồng, góp phần tu bổ di tích và gìn giữ những giá trị truyền thống”.

Thành công của công tác bảo tồn và phát huy di sản không chỉ được đo bằng số lượng di tích được trùng tu, hiện vật được bảo quản hay sản phẩm du lịch được hình thành. Quan trọng hơn là di sản có còn sống trong ký ức cộng đồng, người trẻ có hiểu, có tự hào và có ý thức tiếp nối những giá trị cha ông để lại hay không?

Khi di sản còn được nhớ, được kể và trao truyền, mạch nguồn văn hoá vẫn tiếp tục chảy. Từ đó, những giá trị của quá khứ trở thành hành trang cho hôm nay và nguồn sức mạnh để Cà Mau tự tin bước vào chặng đường phát triển mới.

 Lam Khánh - Tiến Luận

Bài 2: Đánh thức tài sản văn hoá vô giá