Bảo tồn nghệ thuật Đờn ca tài tử: Làm sao để “thổi” đam mê vào giới trẻ?

Tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hành, sáng tạo và truyền dạy nghệ thuật Đờn ca tài tử (ĐCTT) trong các gia đình, nhà trường, câu lạc bộ, nhóm và cộng đồng là một trong những nhiệm vụ luôn được nhắc đến mỗi khi bàn đến việc bảo tồn và phát huy giá trị ĐCTT Nam Bộ.

Thế nhưng, trao truyền nghệ thuật theo cách nào thì vẫn là câu hỏi đang loay hoay tìm lời giải thật sự hiệu quả.

Bé Gia Bảo (bìa phải) học đờn cò từ Nghệ nhân ưu tú Thanh Sử. Ảnh: H.T

ƯƠM MẦM TÀI NĂNG TRẺ

Cứ mỗi tối, lúc hai mẹ con đã giải quyết xong việc riêng thì “Lúc ở nhà mẹ cũng là cô giáo” - nghệ nhân Đỗ Ngọc Cần lại dạy cho cô con gái - Đỗ Hải Thanh (học lớp 1, Trường tiểu học Kim Đồng, TP. Bạc Liêu). Chị dạy con tập từng câu hát, cách luyến láy một số bài bản vắn của ĐCTT, và cả cách nhịp song lang. Hải Thanh đã từng làm cả trường ngưỡng mộ khi trong một chương trình văn nghệ mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam, cô bé hát nhịp nhàng bản “Dạ cổ hoài lang”!

Nói về năng khiếu của con, chị Ngọc Cần chia sẻ: “Có lẽ cháu đã mê đờn ca từ trong bụng mẹ rồi. Tôi không ép cháu theo nghiệp của mình, nhưng cháu đã biểu hiện năng khiếu ngay từ lúc còn rất nhỏ”. Không chỉ biểu diễn tại trường, có lần Hải Thanh còn ca “Dạ cổ hoài lang” cho một nhóm sinh viên ngoài tỉnh về tham quan Khu lưu niệm nghệ thuật ĐCTT Nam Bộ và nhạc sĩ Cao Văn Lầu nghe.

Cũng ở độ tuổi của Thanh, Gia Bảo từng khiến khán giả Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc năm 2023 (tổ chức tại Bạc Liêu) phải ngỡ ngàng. Một cậu bé nhỏ xíu chơi đờn cò khá điêu luyện cũng đã chiếm được giải thưởng phụ của Ban giám khảo tại hội thi này. Gia Bảo cũng đang được thầy - Nghệ nhân ưu tú Thanh Sử giũa mài từng ngón đờn. Đây cũng là một thầy đờn khá đặc biệt, anh sẵn sàng dạy không màng tiền bạc, chỉ với điều kiện là phải có đam mê và phải theo đuổi tới cùng.

Hình như, những người thầy dạy ĐCTT thường có “máu” như thế. Trao truyền bằng đam mê, không vụ lợi nhưng đòi hỏi ở học viên phải có lòng đam mê thì mới đạt hiệu quả. Bởi điều các thầy đờn luôn canh cánh là mong muốn có lớp người tiếp nối.

Bé Hải Thanh học các bài bản tài tử từ mẹ - nghệ nhân Đỗ Ngọc Cần. Ảnh: C.T

DẠY  ĐCTT TRONG TRƯỜNG HỌC - NHIỀU THỨ KHÓ

Nếu thấy được tín hiệu khả quan ở những lớp học đặc biệt kể trên, thì ở một góc độ khác, dạy nghệ thuật ĐCTT cũng trăm thứ khó. Một trong những cái khó là việc đưa ĐCTT vào trường học.

Tại tọa đàm về giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật ĐCTT (trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 10 năm nghệ thuật ĐCTT được UNESCO vinh danh là Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại), đại diện ngành Giáo dục cho biết, 100% các đơn vị, trường học đã triển khai thực hiện lồng ghép giảng dạy nghệ thuật ĐCTT đúng tinh thần chỉ đạo của cấp trên. Trong năm học 2023 - 2024, ngành Giáo dục cũng đã dự thảo kế hoạch cụ thể về tổ chức thí điểm giảng dạy, tổ chức các hoạt động biểu diễn, thi tìm hiểu, đưa nghệ thuật ĐCTT vào môn Âm nhạc, hoạt động trải nghiệm và giáo dục địa phương tại một số điểm trường thuộc cụm TP. Bạc Liêu, TX. Giá Rai và huyện Phước Long (dự kiến triển khai trong học kỳ 2).

Tuy nhiên, cũng theo ngành Giáo dục, việc triển khai tổ chức thí điểm giảng dạy chưa được thuận lợi vì nhiều nguyên nhân. Từ năm học 2020 - 2021, ngành Giáo dục tập trung triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo sự chỉ đạo của Bộ GD-ĐT. Theo đó, cấp tiểu học phải tổ chức dạy 2 buổi/ngày; cấp THCS và THPT triển khai dạy một số môn học mới như hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp, giáo dục địa phương; vì vậy các trường không bố trí giảng dạy ĐCTT trong các tiết học chính khóa được. Hơn nữa, các trường chưa được trang bị thiết bị sinh hoạt ĐCTT để thực hiện giảng dạy, tổ chức các hoạt động biểu diễn về ĐCTT. Còn đội ngũ giáo viên thì chưa được tập huấn nên chưa có hiểu biết chuyên sâu, chưa có những kỹ năng cơ bản sử dụng nhạc cụ cũng như kỹ năng về thanh nhạc có liên quan đến ĐCTT... Bấy nhiêu cũng thấy trăm khó ngàn khó trong giảng dạy ĐCTT trong trường học, nếu không có những giải pháp khả thi hơn.

Làm sao để “thổi” đam mê vào giới trẻ, để các bạn tự tìm hiểu và yêu thích, trong số đông những người yêu thích đó mới hy vọng “đãi cát tìm vàng”, sàng lọc ra nhân tài về ĐCTT. Tập cho giới trẻ từ cấp tiểu học tiếp cận với ĐCTT thông qua các bài bản vắn, nhẹ nhàng, làn điệu vui tươi… để bước đầu các em làm quen rồi đi đến yêu thích ĐCTT là hiến kế của ngành Văn hóa. Thế thì, hai ngành Văn hóa và Giáo dục phải hợp tác với nhau để có một thời khóa biểu và nội dung trao truyền phù hợp. Những tiết học ngoại khóa, chuyên đề tìm hiểu về văn hóa địa phương thiết nghĩ cũng là sân chơi thích hợp để học sinh tìm đến ĐCTT.

CẨM THÚY