Căng thẳng leo thang, Thổ Nhĩ Kỳ và Đức đều thiệt hại

Quan hệ căng thẳng giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Đức lại leo thang khi ngày 6-3, Văn phòng Thủ tướng Đức đã lên án Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tay-íp Éc-đô-gan (Tayyip Erdogan) về việc so sánh lệnh cấm của Chính phủ Đức đối với các cuộc mít tinh của cộng đồng người Đức gốc Thổ Nhĩ Kỳ tại một số thành phố của Đức với “các hành động của Đức Quốc xã”. Căng thẳng leo thang khiến cả hai nước đều thiệt hại khi hai bên đang rất cần sự ủng hộ của nhau...

Nước Đức chờ một lời xin lỗi

Sau tuyên bố của Tổng thống Tay-íp Éc-đô-gan, giới chính trị gia Đức đã có những phản ứng hết sức giận dữ, đồng thời đe dọa sẽ trả đũa nếu như Thổ Nhĩ Kỳ không có động thái xin lỗi. Phát biểu tại Béc-lin (Berlin) ngày 6-3, Thủ tướng Đức An-gê-la Méc-ken đã bác bỏ những cáo buộc của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ. Bà Méc-ken ví phát ngôn của Éc-đô-gan như là "rời khỏi vị trí" tổng thống của mình. Theo bà Méc-ken, giữa Đức và Thổ Nhĩ Kỳ trước nay có mối quan hệ truyền thống, có mối quan tâm chung về kinh tế và nhiều người Thổ sống ở Đức. Tuy nhiên, hai bên cũng có những bất đồng quan điểm sâu sắc.

Chánh Văn phòng Thủ tướng Đức, ông Pi-tơ Am-may-ơ (Peter Altmaier) cũng đồng tình với quan điểm của Thủ tướng Đức, tuyên bố rằng, Chính phủ Đức sẽ phải làm rõ điều này với Thổ Nhĩ Kỳ. Ông Pi-tơ Am-may-ơ nhấn mạnh, không có lý do gì khiến Đức bị chỉ trích về điều này. Để tỏ thái độ cứng rắn với Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 6-3, thành phố Hăm-buốc (Hamburg) ở miền Bắc nước Đức đã hủy bỏ kế hoạch tổ chức một cuộc mít tinh có sự tham gia của Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mê-lút Ca-vu-dô-lu (Mevlut Cavusoglu) dự kiến diễn ra vào ngày 7-3 vì lý do hệ thống báo cháy của khán phòng không đủ an toàn. Có thể các nhà tổ chức đang tìm kiếm một địa điểm thay thế, nhưng cho đến nay vẫn chưa có thông tin rõ ràng.

Động thái trên diễn ra bất chấp nỗ lực xoa dịu quan hệ căng thẳng giữa hai bên khi Ngoại trưởng Đức Xích-ma Ga-bri-en (Sigmar Gabriel) khẳng định Đức và Thổ Nhĩ Kỳ có quan hệ hữu hảo, vĩnh viễn không thể nảy sinh sự thù địch và hiểu lầm do những khác biệt về chính trị. Ông bày tỏ quan điểm không phản đối các cuộc mít tinh vận động chính trị của người Đức gốc Thổ Nhĩ Kỳ tại Đức, song khẳng định các cuộc vận động cần phải được tiến hành bảo đảm đúng quy định pháp luật, nguyên tắc của Đức. Về việc các thành phố lớn của Đức gồm Ga-ghê-nau (Gaggenau), Cô-lô-nhơ (Cologne) và Phrê-chen (Frechen) và giờ đến lượt Hăm-buốc (Hamburg) hủy bỏ các cuộc mít tinh của Thổ Nhĩ Kỳ, bà Méc-ken cho rằng, nhìn chung phía Đức không ngăn cấm các cuộc mít tinh của Thổ Nhĩ Kỳ nhưng cần phải bảo đảm đủ các nguyên tắc cơ bản của Đức và tôn trọng quyền của người dân Đức.

Người biểu tình ủng hộ ông Éc-đô-gan tại Cô-lô-nhơ (Đức). Ảnh: Daily Mail 

Cần mà chẳng thể gần

Trong tuần qua, Thổ Nhĩ Kỳ đã lên kế hoạch tổ chức các cuộc mít tinh lớn ở Đức trong cộng đồng người gốc Thổ, có sự tham dự của một số Bộ trưởng trong chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ, với tham vọng tìm kiếm sự ủng hộ của 1,5 triệu người Thổ Nhĩ Kỳ tại Đức trong việc cải cách hiến pháp vào tháng tư tới, do ông Éc-đô-gan đề xuất. Tuy nhiên, các cuộc mít tinh theo dự kiến lần lượt bị các thành phố của Đức hủy bỏ. Đây là vụ việc mới nhất có thể đẩy căng thẳng trong quan hệ song phương giữa Đức và Thổ Nhĩ Kỳ lên một nấc mới.

Theo cuộc thăm dò dư luận gần đây do tờ báo "Bild am Sonntag" (Hình ảnh Chủ Nhật) của Đức thực hiện, 81% số người được hỏi cho rằng, Chính phủ của bà Méc-ken đã quá dễ dãi đối với An-ca-ra. Mối quan hệ giữa hai nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) này trở nên xấu đi nghiêm trọng sau khi Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ phóng viên De-nit Duy-cen (Deniz Yücel) mang hai quốc tịch Đức và Thổ tại Thổ Nhĩ Kỳ với cáo buộc tuyên truyền khủng bố và kích động hận thù. Sau sự việc trên, dư luận tại Đức đã dấy lên yêu cầu mạnh mẽ đòi Thủ tướng Đức Méc-ken cần có phản ứng mạnh mẽ đáp trả những tuyên bố và hành động của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ. Thủ tướng Áo Cri-xti-an Ken (Christian Kern) đã kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) cấm tất cả các chính trị gia Thổ Nhĩ Kỳ tiến hành hoạt động vận động chính trị trong EU nhằm giúp các nước thành viên khác tránh phải chịu áp lực từ Thổ Nhĩ Kỳ như trường hợp của Đức. Cũng trong ngày 5-3, chính trị gia Ghớt Uyn-đơ (Geert Wilders) của Hà Lan đã tuyên bố sẽ "không hoan nghênh toàn bộ nội các Thổ Nhĩ Kỳ".

Theo giới chuyên gia, việc Đức không mặn mà giúp Thổ Nhĩ Kỳ trong cuộc trưng cầu dân ý tại Thổ Nhĩ Kỳ (vào ngày 16-4 tới) bằng cách cho phép các nhà lãnh đạo của nước này tới Đức phát biểu tại các cuộc mít tinh, trong bối cảnh nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ đang suy tính đến việc huy động những người ủng hộ ông ở các nước châu Âu quan trọng, được dự báo có thể sẽ làm trầm trọng thêm mối quan hệ vốn đã căng thẳng giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Đức. Trước đó, tháng 7-2016, một tòa án tại Đức đã ra lệnh cấm Tổng thống Éc-đô-gan có bài phát biểu qua video với những người ủng hộ ông trong một cuộc mít tinh lớn có sự tham dự của hàng nghìn người ở thành phố Cô-lô-nhơ. Điều này đã khiến An-ca-ra tức giận. Sự vụ lần này lại làm bùng lên những bất đồng giữa hai nước. Bác-xi (Husseyin Bagci), Giáo sư về quan hệ quốc tế tại Trường Đại học Kỹ thuật Trung Đông ở An-ca-ra khẳng định rằng, Tổng thống Éc-đô-gan có quyền phát biểu trước các công dân của mình ở nước ngoài. Ông nói thêm: “Đức không thể nói "đừng đến đây" với người đứng đầu của một nước đồng minh và cũng là một quốc gia thân thiện”. Mặc dù vậy, ông cũng cảnh báo về một cuộc khủng hoảng có khả năng xảy ra nếu ông Éc-đô-gan tận dụng cơ hội này và gặp gỡ cộng đồng người Thổ Nhĩ Kỳ chỉ để tuyên truyền vận động cho chiến dịch chính trị của mình với mục tiêu tăng cường quyền hạn tổng thống của ông.

Rõ ràng Đức và Thổ Nhĩ Kỳ rất cần nhau. Việc ông Éc-đô-gan cần sự nhượng bộ từ Đức cũng giống như việc bà Méc-ken cần Thổ Nhĩ Kỳ trong giải bài toán người nhập cư. Đặc biệt trong bối cảnh bà Méc-ken đang phải chịu sức ép chính trị rằng, có khả năng giải quyết vấn đề này sau khi đảng bảo thủ của bà thất bại trong các cuộc bầu cử vùng năm 2016, hệ lụy của làn sóng người tị nạn đổ về Đức dẫn tới cử tri bỏ phiếu bày tỏ sự bất mãn. O.Xây-huyn (Ozan Ceyhun), nhà bình luận của tờ “Daily Sabah” và từng là nghị sĩ trong Nghị viện châu Âu, cho rằng bà Méc-ken đang rất cần Thổ Nhĩ Kỳ trong cuộc chạy đua sắp tới trên chính trường Đức. Thổ Nhĩ Kỳ cũng cần sự hợp tác với Đức, đặc biệt trong cuộc chiến chống khủng bố. Vậy mà hai nước lại làm mất cơ hội hợp tác với nhau.

Theo QĐND