Công tác giải phóng mặt bằng: Vì sao gặp khó?

Đẩy mạnh thu hút đầu tư phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đã trở thành một nhiệm vụ quan trọng của tỉnh hiện nay. Tuy nhiên, công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) được coi là một trong những khâu khó khăn trong lĩnh vực này.

Giải phóng mặt bằng để xây cầu Trưởng Tòa (huyện Phước Long).

NHIỀU DỰ ÁN “NẰM CHỜ”!?

So với những năm trước đây, nhu cầu “đất sạch” phục vụ phát triển kinh tế - xã hội thật sự đóng vai trò vô cùng quan trọng, nhất là Bạc Liêu đang tập trung đẩy mạnh thu hút đầu tư và sẽ giao rất nhiều diện tích đất cho các nhà đầu tư triển khai dự án. Hiện trên địa bàn tỉnh có hơn 30 công trình, dự án sẽ tiến hành giao đất cho nhà đầu tư và các dự án này đều được triển khai đúng trình tự, thủ tục và đảm bảo quyền, lợi ích của người bị thu hồi đất, hoặc bị ảnh hưởng từ dự án. Trong đó, nhiều dự án đã hoàn thành xong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và sẵn sang giao đất sạch cho các nhà đầu tư. Tuy nhiên, ở một vài dự án vẫn còn vướng công tác GPMB làm ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và cả tiến độ thi công. Như dự án Khu bảo tồn kiến trúc và dịch vụ du lịch Công tử Bạc Liêu (khu B) có tổng diện tích bị thu hồi trên 10.200m² và có 91 hộ cá nhân, gia đình và 6 tổ chức bị ảnh hưởng. Đến nay, phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã được UBND TP. Bạc Liêu phê duyệt và Trung tâm Phát triển quỹ nhà và đất đã tiến hành chi trả cho các hộ dân bị ảnh hưởng. Thế nhưng, nhiều hộ vẫn chưa thống nhất với đơn giá bồi thường và yêu cầu nâng giá bồi thường về tài sản, đất, giảm giá nền tái định cư…

Trên thực tế, việc khiếu nại và yêu cầu về đơn giá đất, tài sản và vị trị trí tái định cư vốn trở thành vấn đề “khổ lắm nói mãi” và cũng chính là “điểm nghẽn” trong thực hiện công tác GPMB lâu nay. Tuy nhiên, ngoài những kiến nghị, yêu cầu xem xét hợp lý, vẫn còn khá nhiều trường hợp cố tình gây khó và đưa ra những đơn giá bất hợp lý, hoặc kỳ kèo, thậm chí cản trở thi công để mong được áp mức giá cao hơn.

Điều đáng trăn trở, có nhiều dự án đã triển khai thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ khi Luật Đất đai có hiệu lực năm 2003, nhưng đến nay vẫn còn trường hợp yêu cầu, khiếu nại và chưa thực hiện xong công tác GPMB. Riêng địa bàn TP. Bạc Liêu cũng có hơn chục dự án như: khu dân cư Bắc Trần Huỳnh, Nam Sông Hậu, kè hai bên bờ sông Bạc Liêu, khu Bến xe - Bộ đội Biên phòng (khu Tràng An), khu Hoàng Phát, khu dân cư phường 2 và phường 5, đường trung tâm hành chính tỉnh, khu công nghiệp Trà Kha, khu tái định cư nhà máy đèn…

Chính những hộ như thế này đã làm ảnh hưởng đến lợi ích chung và khiến cho nhiều dự án phải “phá sản” vì nhà đầu tư hay các đơn vị thi công không thể ngồi chờ làm xong GPMB. Có những dự án khi triển khai xây dựng và đưa vào hoạt động sẽ tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của cả địa phương và khu vực đó. Thế nhưng, một số hộ vẫn chưa ý thức được tầm quan trọng, ý nghĩa và nghĩa vụ công dân trong việc cùng với Nhà nước cộng đồng trách nhiệm vì sự phát triển chung. Như dự án tuyến đường Hộ Phòng - Gành Hào, với tổng chiều dài hơn 24km, khi hoàn thành sẽ góp phần quan trọng cho huyện Đông Hải phát triển mạnh về kinh tế biển và cả TX. Giá Rai cũng phát triển mạnh về thương mại, dịch vụ. Song, ở tuyến này, đoạn trên địa bàn TX. Giá Rai còn vướng GPMB 9 hộ và đoạn qua huyện Đông Hải còn vướng GPMB 13 hộ, làm ảnh hưởng đến tiến độ thi công của dự án.

Thực tiễn từ nhiều công trình cho thấy, việc một số hộ dân cố tình gây khó không chỉ làm ảnh hưởng đến lợi ích chung, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của nhiều hộ dân khác. Như tuyến đường từ trung tâm huyện Hồng Dân về khu căn cứ Tỉnh ủy, trước đây do vướng GPMB nên UBND huyện đã xây dựng một tuyến giao thông mới. Thế là những hộ dân ở tuyến giao thông cố tình “làm giá” đã mất đi cơ hội có lộ giao thông mới và cả giá đất ở khu vực này cũng chỉ là đất nông nghiệp, thay vì đường giao thông khi được mở ra sẽ kéo theo sự phát triển của hệ thống thương mại, dịch vụ…

Thi công tuyến đường ven biển thuộc huyện Đông Hải. Ảnh: L.D

ĐÂU LÀ NGUYÊN NHÂN?

Có thể nói, tồn tại những hạn chế và bất cập trên bao gồm nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân chính vẫn là giá bồi thường vẫn còn nhiều bất cập. Cụ thể, về giá tài sản lâu nay áp dụng giá bồi thường theo Quyết định số 05/2015/QĐ-UBND ngày 11/2/2015 của UBND tỉnh quy định về đơn giá bồi thường, hỗ trợ nhà ở, công trình… Song, so với hiện nay thì quyết định này còn nhiều điều bất hợp lý, vì giá quy định chênh lệch khá cao so với giá thị trường nên nhiều hộ dân không đồng ý với phương án bồi thường.

Bên cạnh đó, công tác quản lý về đất đai ở một vài địa phương còn buông lỏng, chưa chặt chẽ nên nhiều khu vực bị người dân lấn chiếm, thậm chí sử dụng trong thời gian dài và sang bán chỉ bằng giấy tay cho nhau nhưng ngành quản lý vẫn chưa có giải pháp can thiệp, xử lý và thu hồi. Cho đến khi tiến hành giao đất cho nhà đầu tư thì gặp khó và vướng GPMB, phải tổ chức vận động, cưỡng chế… mà khu đất của Công ty Duyên Hải (xã Hiệp Thành, TP. Bạc Liêu) là một minh chứng.

Thêm vào đó, trình độ, năng lực của cán bộ làm công tác GPMB còn nhiều hạn chế, như: việc đo đạc, xác định ranh giới, mốc giới thửa đất, kiểm đếm tài sản chưa đúng thực tế…, đây cũng là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến khiếu nại, so bì. Mặt khác, hạn chế trong việc tham mưu về trình tự, thủ tục thực hiện thu hồi đất, niêm yết phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư còn thiếu sót dẫn đến tranh chấp, làm sai và gây khó trong quá trình thu hồi đất.

Một khó khăn khác làm cho các dự án bị thu hồi đất kéo dài và phát sinh thêm nhiều hệ lụy, chính là thiếu nguồn tài chính trong triển khai chi trả bồi thường. Đó là phương án bồi thường đã được phê duyệt nhưng lại chưa có nguồn kinh phí để chi trả tiền bồi thường làm cho các phương án bồi thường mất tính khả thi, đặc biệt là các dự án kéo dài trong nhiều năm. Bởi chính sách, pháp luật về đất đai luôn thay đổi, nên khi có nguồn vốn để chi trả bồi thường thì không còn hợp lý, lại phải điều chỉnh, xin chủ trương, thậm chí phải xây dựng lại đơn giá mới sao cho phù hợp.

Ngoài ra, việc thiếu sự quan tâm và “bắt tay” giữa các địa phương, chủ đầu tư và phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể chính trị trong công tác GPMB cũng là một trong những nguyên nhân cơ bản làm cho công tác GPMB luôn gặp khó, đặc biệt là công tác vận động, tuyên truyền và nâng cao nhận thức, trách nhiệm, nghĩa vụ của các hộ bị ảnh hưởng từ các dự án.

LƯ TRUNG