Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh: Giám sát oan, sai và bồi thường oan sai trong tố tụng

Trong suốt một tuần cuối tháng 1/2015, Đoàn giám sát do Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh chủ trì đã đến các địa phương, đơn vị trong tỉnh giám sát hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự và việc bồi thường oan sai. Đây là một trong những chương trình trọng tâm của hoạt động giám sát do Ủy ban Thường vụ Quốc hội đưa ra trong năm 2015.

Ông Trần Minh Tạo, Viện trưởng Viện KSND tỉnh báo cáo với Đoàn giám sát trong buổi làm việc tại Viện KSND tỉnh. Ảnh: K.P

Phát biểu tại các cuộc giám sát, bà Võ Thị Hồng Thoại, Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh khẳng định: Oan, sai trong việc áp dụng pháp luật về hình sự, tố tụng hình sự xảy ra trong tất cả các khâu tố tụng từ điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án - đó không chỉ là việc làm oan người vô tội, mà còn gồm cả việc áp dụng sai pháp luật hình sự, tố tụng hình sự về tội danh, hình phạt, bỏ lọt tội phạm và người phạm tội. Bên cạnh đó, việc bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự cũng có phạm vi rộng gồm việc xác định những trường hợp được bồi thường, kết quả bồi thường, việc bồi thường chậm, không đúng, không thỏa đáng của cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, tòa án, cơ quan thi hành án theo quy định của pháp luật. Do đó, thông qua giám sát sẽ xem xét, đánh giá thực trạng tình hình, xác định nguyên nhân, trách nhiệm dẫn đến tình trạng oan, sai trong điều tra, truy tố, xét xử án hình sự và việc bồi thường thiệt hại cho người bị oan, những khó khăn, vướng mắc và giải pháp khắc phục, đề xuất sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật về hình sự, tố tụng hình sự và trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Ngoài ra, thông qua giám sát sẽ xem xét việc tổ chức hoạt động giám sát bảo đảm đúng quy định của Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội, bảo đảm đúng phạm vi, nội dung, thời gian giám sát theo kế hoạch.

Một điều đáng mừng qua giám sát hoạt động oan, sai trong tố tụng hình sự của các cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử, đó là chưa phát hiện trường hợp nào phải thực hiện bồi thường oan sai. Các cơ quan tiến hành tố tụng từ cấp huyện đến tỉnh đều tuân thủ pháp luật hình sự, tố tụng hình sự. Trong hoạt động điều tra, các khâu từ bắt, tạm giữ, tạm giam đều đảm bảo. Cơ quan điều tra cũng đã áp dụng nhiều biện pháp trong chống bức cung, dùng nhục hình trong điều tra, xử lý tội phạm... Trong hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra thuộc thẩm quyền của Viện KSND các cấp đã thực hiện công tác chặt chẽ, đúng quy định, hạn chế thấp nhất tình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung.

Đối với những hạn chế, hầu như ở các giai đoạn đều có những sai sót cần chấn chỉnh. Đó có thể là vi phạm trong thời hạn tạm giữ, cơ quan điều tra đã lạm dụng việc tạm giữ hành chính để kéo dài thời gian giữ người bị bắt do phạm tội quả tang, vi phạm về thủ tục đề nghị gia hạn tạm giam, vi phạm về việc hỏi cung bị can… Đó cũng có thể là những sai sót trong việc kiểm sát việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can, một số trường hợp phải đình chỉ điều tra, miễn trách nhiệm hình sự. Một số vụ án bị hủy điều tra lại, xét xử lại nguyên nhân do những người tiến hành tố tụng không nghiên cứu kỹ hồ sơ, các chứng cứ gỡ tội, buộc tội, áp dụng chưa đúng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, không phát hiện và loại bỏ những chứng cứ mâu thuẫn trong hồ sơ vụ án. Việc đề xuất hình phạt chưa tương xứng với hành vi phạm tội, việc cho hưởng án treo chưa đúng quy định của pháp luật, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng dẫn đến bị hủy án.

Mặc dù không có nhiều vụ án bị “oan” nhưng tình hình “sai” trong việc áp dụng pháp luật hình sự, tố tụng hình sự vẫn xảy ra không ít. Ngoài những nguyên nhân khách quan do hệ thống pháp luật hình sự vẫn còn nhiều kẽ hở, bất cập thì cũng còn khá nhiều nguyên nhân chủ quan, do chính con người áp dụng pháp luật.

Phòng chống oan, sai trong tố tụng hình sự luôn là mục tiêu hàng đầu trong các giải pháp, biện pháp, chương trình, kế hoạch thực hiện cải cách tư pháp và là nội dung được Quốc hội quan tâm đặc biệt.

Kim Phượng