Truyền hình
Những năm gần đây, số lượng trẻ mắc các dạng rối loạn phát triển như: tự kỷ, chậm nói... có xu hướng gia tăng, tập trung ở nhóm 18-36 tháng tuổi. Ðiều này đặt ra nhiều thách thức cho giáo dục, y tế tại các địa phương, trong đó có Cà Mau. Những câu chuyện và góc nhìn thực tế của các bác sĩ, giáo viên và phụ huynh đồng hành cùng trẻ trong quá trình điều trị giúp xã hội có cái nhìn đầy đủ hơn, từ đó chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn trong “giai đoạn vàng” can thiệp và có sự quan tâm đúng mức đối với trẻ. Bởi mỗi đứa trẻ, dù khác biệt trong phát triển, đều xứng đáng được lắng nghe, thấu hiểu và tạo điều kiện để phát triển tốt nhất.
Bài 1: Nỗi đau đáu của nữ bác sĩ tâm huyết
Năm năm tiếp xúc, khám, điều trị cho nhiều trẻ rối loạn phát triển, Bác sĩ Ninh Thị Minh Hải cùng đồng nghiệp đã mở ra ánh sáng tương lai cho nhiều búp măng non và mang lại nụ cười cho không ít gia đình tại Cà Mau.
Hành trình đầy thử thách của "lính mới"
Ở một góc nhỏ của Bệnh viện Sản - Nhi Cà Mau, có một nơi nhịp sống chậm rãi, như bị lãng quên nhưng chất chứa biết bao hy vọng: Phòng Âm ngữ trị liệu. Với Bác sĩ Ninh Thị Minh Hải, đây là nơi mỗi ngày chị cùng đồng nghiệp đối diện với những điều mong manh nhất của con người: sự khởi đầu của tiếng nói, kết nối và của hành trình "làm người trọn vẹn".
Phòng khám hình thành từ năm 2021, khi những khái niệm như “can thiệp sớm”, “âm ngữ trị liệu” còn xa lạ với nhiều gia đình. Những ngày đầu, Bác sĩ Hải và đồng nghiệp bước vào lĩnh vực này như “lính mới”. Họ từng học Khoa Nhi, quen với những ca bệnh sốt, ho của trẻ em..., nhưng rối loạn phát triển lại là một "thế giới" khác - không có những biểu hiện rõ ràng, không có toa thuốc nhanh, mà đòi hỏi nhiều sự kiên nhẫn.
“Chúng tôi vừa làm vừa học, không ít bỡ ngỡ và luôn trăn trở liệu mình có thể giúp các em đạt được sự phát triển tốt nhất hay không”, Bác sĩ Hải chia sẻ.
Những buổi tập huấn nối tiếp nhau, những hôm đọc tài liệu đến khuya, những áp lực khi số trẻ ngày càng tăng trong khi nhân lực hạn chế..., tất cả khiến họ hiểu rằng nghề này không chỉ cần kiến thức mà còn cần sự bền bỉ để không bỏ cuộc.
Hiện phòng đang đồng hành cùng khoảng 30 trẻ và mỗi tháng tiếp nhận thêm 20-30 trường hợp mới. Với nhiều người, đó là tín hiệu đáng mừng khi nhận thức phụ huynh thay đổi. Nhưng với Bác sĩ Hải, đó cũng là nỗi trăn trở: “Giá như các bé đến sớm hơn...”.
Mỗi buổi can thiệp chỉ kéo dài 45 phút, nhưng đó là cả quá trình đầy nỗ lực. Bác sĩ không “khám” theo cách thông thường mà “chơi” với trẻ - chơi để hiểu, để đánh giá và để mở ra những cánh cửa mà các em chưa biết cách bước qua. Có em phải mất hàng tuần chỉ để nhìn vào mắt người đối diện. Có em phải mất hàng tháng để phát ra âm thanh có nghĩa. Có em mất cả năm trời mới có thể gọi được tiếng “mẹ”...
Các buổi khám của Phòng Âm ngữ trị liệu khác với các nơi khác: trẻ được trò chuyện, tham gia các trò chơi nhằm đánh giá mức độ rối loạn..., bề ngoài có vẻ nhẹ nhàng, nhưng thực chất đòi hỏi sự quan sát tinh tế, khả năng thấu cảm và phương pháp chẩn đoán chuyên sâu.
Nhưng điều khiến Bác sĩ Hải day dứt không phải là sự chậm tiến bộ của trẻ mà là câu chuyện phía sau mỗi em. Chị nhớ một cậu bé gần 6 tuổi, khi đến phòng khám, chưa nói được từ nào. Ðôi mắt em rất đẹp - trong veo như nước, nhưng lại không có điểm dừng. Ánh nhìn ấy lướt qua mọi thứ, như thể thế giới này chưa từng chạm được vào em. Người mẹ nhận ra con “khác” từ sớm nhưng thiếu thông tin nên đã đi nhiều nơi trước khi tìm đến đây.
“Có những cơ hội đã trôi qua rồi, chúng tôi chỉ có thể cố gắng trong phần thời gian còn lại”, Bác sĩ Hải tiếc nuối.
Một câu chuyện khác là người cha kỹ sư phát hiện con chậm phát triển từ 2 tuổi, nhưng không nhận được sự đồng thuận của gia đình. Mình anh lặng lẽ đưa con đi điều trị. Mỗi ngày sau giờ làm, anh đều dành thời gian chơi với con và ghi lại video gửi bác sĩ nhờ tư vấn thêm. Trong những thước phim ấy, không có gì đặc biệt, chỉ là người cha kiên nhẫn lặp đi lặp lại những hành động rất nhỏ: gọi tên con, chờ con phản ứng, rồi lại thử lại...
“Trong ánh mắt anh ấy khi quan sát con, có hy vọng, nhưng cũng đong đầy nỗi lo”, Bác sĩ Hải nhớ lại.
Chính những ánh mắt ấy khiến bác sĩ tự nhủ rằng mình không được phép làm qua loa hay bỏ cuộc.
Kiên nhẫn nâng đỡ những bước tiến mong manh
Thực tế, không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện, thông tin hoặc may mắn đi đúng hướng can thiệp sớm cho con em mình. Có trẻ đến phòng khám khi đã 5-6 tuổi, “giai đoạn vàng” gần như trôi qua. Có gia đình tốn kém tiền bạc, thời gian, nhưng lại chọn sai phương pháp, sai nơi điều trị.
“Có khi nhìn vào mắt phụ huynh, thấy cả nỗi đau và sự bất lực”, Bác sĩ Hải trầm giọng. Sau mỗi ca khám, điều đọng lại không chỉ là bệnh án mà còn là cảm giác tiếc cho những cơ hội không được nắm bắt kịp thời, cho những “cái sớm” không còn ý nghĩa.
Theo Bác sĩ Hải, vấn đề không chỉ ở từng gia đình mà còn là của cả hệ thống. Việc can thiệp tại địa phương còn rời rạc, thiếu sự phối hợp giữa các chuyên ngành như: y tế, âm ngữ trị liệu, tâm lý, giáo dục đặc biệt. Ðiều này khiến quá trình can thiệp thiếu liên tục, đôi khi trẻ phải “bắt đầu lại” nhiều lần.
Bên cạnh đó, thiếu cơ chế kiểm định chất lượng khiến phụ huynh khó chọn nơi điều trị. Trong “rừng” thông tin, nhất là trên mạng xã hội, không phải ai cũng đủ tỉnh táo phân biệt đúng - sai. Có phụ huynh đã thử nhiều phương pháp, thậm chí có cách còn làm chậm tiến trình của trẻ.
Một khó khăn khác là nhân lực. Âm ngữ trị liệu là lĩnh vực mới tại Việt Nam, nhất là ở tuyến tỉnh. Thiếu nhân sự được đào tạo chuyên sâu khiến áp lực dồn lên vai đội ngũ hiện có. Thêm vào đó là những rào cản về thủ tục giấy tờ, quy trình chưa thống nhất, khiến phụ huynh phải đi lại nhiều nơi, mất thời gian, trong khi điều họ cần là sự hỗ trợ kịp thời.
Dẫu vậy, giữa những khó khăn ấy, vẫn có những tín hiệu khiến Bác sĩ Hải cảm thấy ấm lòng. “Phụ huynh hiện nay chủ động và cởi mở hơn nhiều. Nhờ truyền thông, họ tiếp cận thông tin sớm, đưa trẻ đi khám sớm và sẵn sàng đồng hành cùng con”, Bác sĩ Hải phấn khởi.
Tại phòng khám, mỗi đứa trẻ có một kế hoạch can thiệp riêng. Phụ huynh được hướng dẫn chi tiết, theo dõi trực tiếp, thậm chí nhận video ghi lại buổi học của con nếu không thể có mặt. Từng bước nhỏ được ghi nhận, từng tiến bộ nhỏ được nâng niu.
.jpg)
Không chỉ khám cho trẻ, Bác sĩ Ninh Thị Minh Hải còn dành thời gian trò chuyện với phụ huynh, giúp họ trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình hỗ trợ điều trị.
Trong tương lai, Bác sĩ Hải mong muốn xây dựng mô hình can thiệp bền vững ngay tại địa phương, nơi trẻ có thể được hỗ trợ từ những năm đầu đời và phụ huynh trở thành “người đồng trị liệu”. Bởi theo chị, không ai hiểu trẻ bằng chính cha mẹ và việc can thiệp chỉ hiệu quả khi được tiếp nối trong đời sống hằng ngày. Phụ huynh không chỉ là người đưa con đi khám, mà cần được trao quyền để giúp con phát triển mỗi ngày.
Giữa những trăn trở ấy, Bác sĩ Hải vẫn giữ niềm tin giản dị: mỗi đứa trẻ là một “mầm xanh” riêng, có thể mầm ấy nảy chậm, yếu ớt hơn, nhưng nếu được chăm sóc đúng cách, vẫn có thể phát triển xanh tốt. Công việc của chị và các đồng nghiệp là kiên nhẫn ở bên để nâng đỡ những bước tiến mong manh, để lắng nghe từng thay đổi nhỏ của các em.
Ở nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc, trong căn phòng nhỏ của Bệnh viện Sản - Nhi, mọi thứ diễn ra lặng lẽ mỗi ngày. Nhưng chính những điều giản dị, nhỏ bé ấy đôi khi lại là phép màu: giúp một ánh mắt biết dừng lại, một bàn tay biết nắm lấy và đôi môi xinh xắn có thể cất lên tiếng gọi đầu đời./.
Lam Khánh
Xem thêm bình luận