Giải bài toán đầu tư cho văn hóa

>> Bài 3: LINH HOẠT VỚI CƠ CHẾ “MỀM”

Bài cuối: Tìm lời giải để nâng tầm văn hóa

Từ thực tiễn hiện tại và những đòi hỏi của tương lai khi cuộc cách mạng 4.0 mang đến quá nhiều chuyển biến không ai có thể lường trước được, đầu tư cho văn hóa là việc phải làm. Đó cũng chính là “bài toán” mà các cấp, các ngành, từ Trung ương đến địa phương phải giải bằng tư duy tâm huyết và trong tâm thế bức thiết để tìm ra đáp số thuyết phục.

Trong kỳ cuối của chuyên đề “Giải bài toán đầu tư cho văn hóa”, chúng tôi lượt trích và ghi nhận một số ý kiến liên quan để có những góc nhìn rộng hơn về vấn đề đầu tư cho văn hóa như thế nào là xứng tầm!

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều (bìa phải) tặng sách cho Ban giám hiệu trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật Bạc Liêu trong dịp về Bạc Liêu giao lưu.

* Thứ trưởng VH-TT&DL - Đoàn Văn Việt: Ưu tiên đầu tiên là chấn hưng đạo đức, phát triển văn hóa, con người

Được Chính phủ giao nhiệm vụ, Bộ VH-TT&DL đã lấy ý kiến các địa phương, chuyên gia, bộ, ngành, nhà nghiên cứu để xây dựng dự thảo Chương trình mục tiêu quốc gia về chấn hưng, phát triển văn hóa, xây dựng con người Việt Nam giai đoạn 2025 - 2035 với tổng vốn 350.000 tỷ đồng.

Chương trình mục tiêu quốc gia có 10 nội dung thành phần. Đó là: Phát triển văn hóa, con người Việt Nam; phát triển hệ thống hạ tầng, cảnh quan, thiết chế văn hóa đồng bộ; nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục; bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc; thúc đẩy văn học, nghệ thuật; phát triển công nghiệp văn hóa; đẩy mạnh chuyển đổi số; phát triển nguồn nhân lực văn hóa; hội nhập quốc tế; tăng cường giám sát, đánh giá thực hiện chương trình.

Tất cả nội dung thành phần trong Chương trình đều quan trọng, nhưng tôi cho rằng ưu tiên đầu tiên là chấn hưng đạo đức, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh. Để xây dựng văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội, xây dựng nhân cách, đạo đức, lối sống của con người Việt Nam và đấu tranh với văn hóa độc hại, rất cần vai trò của Nhà nước. Bên cạnh đó, nhiều di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNSECO ghi danh chưa phát huy được giá trị do thiếu kinh phí quảng bá, truyền dạy, đãi ngộ nghệ nhân. Do đó, việc bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể cũng rất cấp bách.

Tôi mong khi Chương trình được Quốc hội thông qua sẽ có thêm nhiều điều kiện, nguồn lực đầu tư cho ngành văn hóa. Chương trình thành công sẽ tạo ra sự chuyển biến căn bản trong sự nghiệp phát triển văn hóa và xây dựng con người Việt Nam.

* Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam: 350.000 tỷ đầu tư cho văn hóa còn quá ít

Có một số người lên tiếng về 350.000 tỷ đồng chi cho việc chấn hưng văn hóa và cho rằng tiêu quá nhiều tiền, nhưng tôi cho rằng 350.000 tỷ vẫn là con số rất ít. Trước đây, nhà thơ Hữu Thỉnh khi là Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam từng phát biểu trên diễn đàn Quốc hội “nếu chúng ta tiết kiệm hay bớt một đồng chi cho văn hóa thì phải bỏ ra 1.000 đồng xây nhà tù”. Câu nói này không mang tinh thần thi ca mà là chân lý, chứa đựng tầm quan trọng của văn hóa, đồng thời cảnh báo tác hại nếu chúng ta bỏ rơi văn hóa. Tiết kiệm hay bớt đi một đồng chi cho văn hóa thì một trăm năm sau, con cháu chúng ta phải cùng nhau bỏ tiền xây nhà tù cho những vấn đề về đạo đức, về nhân cách.

Nhà nước cần chính sách đầu tư hợp lý, chính xác cho văn hóa, vì khi chính trị bền vững, có vị thế trên toàn thế giới cộng với một nền văn hóa bền vững, đó sẽ là một quốc gia lớn mạnh. Chúng ta đã làm được quá nhiều việc ngoài sức tưởng tượng nhưng trong văn hóa vẫn có những lỗ hổng cần được hàn gắn bằng sự đầu tư hợp lý.

Riêng nói về tác phẩm văn học đỉnh cao thì mỗi thời đại đòi hỏi đề tài, cách viết khác nhau. Trong lịch sử, ta có những câu chuyện trong chiến tranh, còn bây giờ, cần những tác phẩm là tiếng nói của thời đại, gửi được những thông điệp lớn.

Con đường sáng tạo văn chương không bao giờ ra khỏi con đường chính là chủ nghĩa nhân văn cao cả. Bạc Liêu là vùng đất có chiều sâu văn hóa, lịch sử, đó là hiện thực lớn lao, chỉ cần nhà văn, nhà thơ bước xuống, yêu lấy mảnh đất, con người nơi này thì sẽ có văn chương...

Công chúng luôn mong đợi những tác phẩm văn học nghệ thuật góp phần xây dựng nhân cách, đạo đức, lối sống của con người Việt Nam và đấu tranh với văn hóa độc hại. Trong ảnh: Công chúng đón đoàn phim Lật mặt 7 - Một điều ước của đạo diễn Lý Hải đến giao lưu tại Bạc Liêu. Ảnh: C.T

* Bà Trần Thị Lan Phương - Giám đốc Sở VH-TT&DL Bạc Liêu: Không đầu tư vào những hạng mục không cần thiết

Dù đã có những tác động tích cực tới sự phát triển của phong trào văn hóa - văn nghệ, thể dục - thể thao ở cơ sở nhưng hoạt động hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao (gọi tắt là TCVH) trên địa bàn tỉnh còn gặp nhiều khó khăn: Việc quy hoạch đất sử dụng cho xây dựng nhà văn hóa, nhất là sân thể thao của các xã, phường đảm bảo theo quy định còn khó khăn, do không còn quỹ đất hoặc quỹ đất không tập trung; nhiều nhà văn hóa xuống cấp chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt, hưởng thụ đời sống tinh thần ngày càng cao của người dân.

Một số địa phương đầu tư xong lại chưa có hướng dẫn hoạt động phù hợp nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân sở tại. Đội ngũ cán bộ không có chuyên môn nên việc tham mưu cho cấp ủy, chính quyền và năng lực tổ chức quản lý còn thiếu và yếu. Huy động nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế, nhất các địa phương điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Để phát huy hệ thống TCVH, với những TCVH đã đầu tư, Sở sẽ phối hợp với các sở, ngành liên quan có phương án sử dụng đồng bộ để tránh lãng phí. Với những TCVH sắp đầu tư, sẽ đánh giá toàn diện các hạng mục, tham mưu với UBND tỉnh và các địa phương không đầu tư vào những hạng mục không cần thiết.

Mới đây, Bộ VH-TT&DL ban hành Hướng dẫn 1807 về việc thực hiện các tiêu chí, chỉ tiêu về lĩnh vực VH-TT&DL thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới các cấp giai đoạn 2021 - 2025. Hướng dẫn có đề cập đến các tiêu chí về “Xã có nhà văn hóa hoặc hội trường đa năng và sân thể thao phục vụ sinh hoạt văn hóa, thể thao của toàn xã”, “Xã có điểm vui chơi, giải trí và thể thao cho trẻ em và người cao tuổi theo quy định”... Sở sẽ căn cứ hướng dẫn này để kịp thời tham mưu, đề xuất với UBND tỉnh triển khai thực hiện, mục tiêu là phải phù hợp với điều kiện đặc thù, nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. 

* Nghệ nhân ưu tú Dương Minh Khương - Chi hội trưởng Chi hội Nghệ nhân ĐCTT Bạc Liêu: Đầu tư cho di sản làm du lịch

Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại - nghệ thuật Đờn ca tài tử (ĐCTT) là một sản phẩm đặc trưng, tiêu biểu không thể thiếu trong các tua tuyến du lịch tại Bạc Liêu. Tuy nhiên, cần có cách làm để du khách có được đắm mình vào không gian văn hóa Nam Bộ thông qua nghệ thuật biểu diễn ĐCTT. Nếu đưa ĐCTT lên sân khấu thì các sở, ban, ngành có liên quan cần phối hợp với Nhà hát Cao Văn Lầu dàn dựng những chương trình nghệ thuật tổng hợp, trong đó có ĐCTT và vọng cổ làm phong phú cho du khách có thêm lựa chọn...

Về phía cộng đồng điểm đến, trên cơ sở phân tích những giá trị hấp dẫn du lịch của ĐCTT, tính đến những kỳ vọng, mong đợi của du khách khi đến với ĐCTT, thì cần có những ý tưởng hành động đầu tư và triển khai để thu hút khách và mang lại những trải nghiệm cho du khách đúng với mong đợi của họ. Chẳng hạn như ngoài thưởng thức các tiết mục, du khách còn có nhu cầu hiểu nội dung, cốt truyện, hoàn cảnh ra đời, nhạc sĩ sáng tác...

Trong các chương trình biểu diễn cần lưu ý hạn chế xu hướng sân khấu hóa mà cần thể hiện những giá trị chân thực, mộc mạc, giản dị của loại hình nghệ thuật âm nhạc độc đáo này.

Cẩm Thúy (thực hiện)