Giải “bài toán” nguồn nhân lực chất lượng cao

Tại Nghị quyết 13 của Bộ Chính trị về “Phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, vùng đất Chín Rồng sẽ được định hướng phát triển gắn với tăng trưởng xanh; hướng đến số hóa nền kinh tế và cách mạng công nghiệp 4.0; quy hoạch đô thị thông minh, nông nghiệp thông minh…  Để được như vậy, cả vùng ĐBSCL, trong đó có Bạc Liêu phải giải cho được “bài toán” nguồn nhân lực chất lượng cao trên các lĩnh vực, bởi suy đến cùng thì con người chính là trung tâm, chủ thể, là nguồn lực quan trọng nhất và mục tiêu của sự đột phá, phát triển.

Bài 1: Những “điểm nghẽn” chờ được khơi thông

Trên chặng đường phát triển, những năm gần đây Bạc Liêu đã có những bứt phá mạnh mẽ, thậm chí vượt lên đứng thứ nhất ĐBSCL về tăng trưởng kinh tế vào năm 2021. Tuy nhiên, tỉnh vẫn phải quyết tâm, nỗ lực rất nhiều để hiện thực hóa mục tiêu trở thành một trong những địa phương ở vị trí tốp đầu trong khu vực, vươn lên trở thành tỉnh khá của cả nước vào năm 2030. Rất nhiều vấn đề đặt ra cần có giải pháp trước mắt và lâu dài, trong đó có cả việc phải khơi thông điểm nghẽn về nguồn nhân lực chất lượng cao.

Năm học 2022 - 2023, ngành Giáo dục tỉnh thiếu gần 150 giáo viên Trong ảnh: Giáo viên và học sinh Trường THPT Giá Rai trong giờ học môn Tiếng Anh.

Nằm trong “vùng trũng” về nguồn nhân lực

Mới đây, Hội thảo “Nguồn nhân lực chất lượng cao cho ĐBSCL” do Trường đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh tổ chức tại tỉnh Vĩnh Long đã đưa ra những số liệu về thực trạng nguồn nhân lực của vùng: tổng số cán bộ khu vực công có trình độ đại học trở lên ở ĐBSCL chỉ chiếm hơn 31%, thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình của cả nước là 48,1%. Trong đó có đến 52,3% cán bộ có trình độ chuyên môn là sơ cấp hoặc chưa qua đào tạo, số lượng chủ tịch UBND cấp xã chưa được đào tạo chuyên môn chiếm đến 13,5%. Bên cạnh đó, mặc dù cả ĐBSCL có 17 trường đại học (có 6 trường đại học ngoài công lập); 26 trường cao đẳng, 62 cơ sở đào tạo trung cấp chuyên nghiệp, chủ yếu đào tạo về kỹ thuật, kinh doanh, nông nghiệp, du lịch, môi trường... nhưng phần lớn là đào tạo theo nhu cầu khu vực tư. Điều này cũng có nghĩa là vẫn còn lỗ hổng trong việc đào tạo nhân lực cho khu vực công với nhu cầu nâng cao trình độ của cán bộ trong hoạch định và thực thi chính sách, tư vấn và phản biện chính sách; quản trị và điều hành tổ chức công; quản lý tài chính bền vững cho địa phương…

Nằm trong “vùng trũng” của cả nước, Bạc Liêu sau 25 năm tái lập tỉnh có đội ngũ cán bộ được đào tạo khá bài bản nhưng hầu hết đều được điều động, bổ sung cho cấp tỉnh, do đó cấp xã, phường, thậm chí là cấp huyện xuất hiện sự “hẫng hụt” về cán bộ có trình độ chuyên môn cao. Vì vậy, song song với công tác đào đạo, bồi dưỡng cán bộ đương nhiệm, tỉnh mạnh dạn triển khai chính sách thu hút sinh viên tốt nghiệp đại học về công tác ở cơ sở. Trong 10 năm thực hiện, Bạc Liêu đã chi 75 tỷ đồng để chi trả các chế độ chính sách nhằm đưa các trí thức trẻ về công tác ở xã, phường trên các lĩnh vực: nuôi trồng thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi, phát triển nông thôn, luật, kinh tế, công nghệ thông tin, địa chính, xây dựng… Theo đánh giá, đa số các sinh viên khi về cơ sở được bố trí phù hợp với trình độ chuyên môn, từ đó cũng đã phát huy được năng lực của bản thân.

Tuy nhiên, qua thời gian, đội ngũ trí thức trẻ về cơ sở vì nhiều nguyên nhân mà đã hao hụt rất nhiều. Và đến nay, mặc dù liên tục thực hiện nhiều chủ trương đào tạo, phát triển nguồn nhân lực ở các nhiệm kỳ, nhưng theo thống kê thì trên 10.000 cán bộ của tỉnh có trình độ từ đại học trở lên cũng chỉ có 27 tiến sĩ; 750 thạc sĩ và 40 bác sĩ chuyên khoa II.

Cán bộ Trạm Y tế xã Vĩnh Trạch (TP. Bạc Liêu) khám, điều trị bệnh cho người dân. Ảnh: H.T

“Chảy máu chất xám” chưa dứt!

Trước thực trạng hụt hẫng về nguồn nhân lực và thuộc “vùng trũng” của giáo dục - đào tạo nên Bạc Liêu cũng đã xây dựng các đề án phát triển và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện thì vấp phải “bài toán” hóc búa mà cả nước cũng đang phải đối mặt “chảy máu chất xám”! Từ Đề án Mê kông 50, Mê kông 100 đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ ở nước ngoài, tỉnh đã tuyển chọn được 46 ứng viên ở các lĩnh vực: Công nghệ thông tin, nông nghiệp, y khoa… Nhưng thực tế đến nay, không ít ứng viên trên đã không ngần ngại rời bỏ nơi mình được chăm bồi, đào tạo. Đơn cử như Tiến sĩ chuyên ngành Khoa học máy tính và công nghệ thông tin (Đài Loan), giảng viên Trường đại học Bạc Liêu - D.V.H, dù công tác ở trường gần 20 năm và được đào tạo bài bản, nhưng với lý do cá nhân cùng với việc được trường đại học danh tiếng TP. Hồ Chí Minh thu hút và chi trả số tiền để bồi thường cho tỉnh, chị đã chọn lựa cơ hội để phát triển chuyên môn, nâng cao thu nhập.

Hầu hết các trường hợp chọn phương án rời đi đều cho rằng nguyên nhân chính không vì chính sách thu hút của tỉnh còn nhiều khó khăn mà quan trọng hơn hết là do môi trường làm việc khó phát triển chuyên môn, hơn nữa có trường hợp đã nỗ lực cống hiến nhưng lại không được nhìn nhận, thăng tiến, trong khi thu nhập thì lại luôn ở mức rất “khiêm tốn”. Điều này thể hiện rất rõ trong tình trạng “chảy máu chất xám” ở các bệnh viện công của tỉnh. Năm 2020 và 2021 có gần 60 y, bác sĩ bỏ việc; chỉ 6 tháng đầu năm 2022 toàn tỉnh cũng đã có gần 30 người bỏ việc. Nguyên nhân chủ yếu là do các chế độ đãi ngộ, chính sách về lương, phụ cấp cho cán bộ y tế còn thấp, nhất là y tế dự phòng, y tế cơ sở, trong khi áp lực công việc quá lớn, đặc biệt là thời gian dịch bệnh COVID-19 bùng phát vừa qua. Hay trường hợp của anh H.H.N - một giáo viên được đánh giá giỏi tay nghề của một trường cao đẳng trong tỉnh cũng đã không trụ được công việc với mức lương chưa tròn 6 triệu đồng/tháng. Bỏ biên chế, bỏ công việc tương đối ổn định, N. ra ngoài làm bằng nghề mình đã được đào tạo với mức lương cao gấp nhiều lần khi còn công tác ở trường. Người thiệt thòi ở đây có lẽ là các học sinh - sinh viên khi không được một giáo viên giỏi, đầy nhiệt huyết hướng dẫn, giảng dạy!

Mới đây, khi ngành Giáo dục tỉnh Bạc Liêu thông tin về tình trạng thiếu giáo viên trong năm học 2022 - 2023 và đang nỗ lực “chữa cháy” thì đồng thời cũng nhận được phản hồi hết sức bức xúc của không ít người. Đó là trường hợp của chị N.P - một thạc sĩ bảo vệ luận văn loại giỏi và chủ động về quê dạy học, sau mấy năm dạy hợp đồng với số lương ít ỏi mà vẫn không được tuyển biên chế đã phải ngậm ngùi tìm về TP. Cần Thơ lập nghiệp. Còn với Thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Việt Nam - T.N, về Bạc Liêu sau 2 năm không được tuyển dụng cũng đã có cơ hội phát triển nghề nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh.

Những nghịch lý này đã bày ra một thực tế đáng buồn: nguồn nhân lực chất lượng cao vốn đã rất khiêm tốn nhưng vẫn bị lãng phí đầy tiếc nuối. Trước thực trạng này, các ngành chức năng cần có cái nhìn khách quan, đánh giá cụ thể những “điểm nghẽn” để có thể tìm ra lời giải cho bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao và thực hiện hiệu quả chính sách thu hút, sử dụng nhân tài.

Hoàng Uyên