Truyền hình
Không chỉ nổi tiếng bởi rừng đước, rừng tràm và con người hào sảng, Cà Mau còn là một trong những cái nôi của đờn ca tài tử, vùng đất thấm đẫm hơi thở cải lương Nam Bộ. Trải qua bao biến thiên, việc dựng lại các vở tuồng cổ cải lương tại Cà Mau hôm nay không đơn thuần là tái hiện một loại hình sân khấu, mà chính là hành trình gìn giữ “hồn cốt” văn hoá đã ăn sâu vào tâm thức người dân phương Nam.
- Trang nghiêm Lễ giỗ Tổ sân khấu và 65 năm Đoàn Văn công Giải phóng Cà Mau
- Chàng sinh viên Cà Mau mang đam mê âm nhạc đến sân khấu lớn
- Bảo tồn nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ
Làm mới để giữ chất xưa
Ra mắt trong thế kỷ 20 - thời kỳ hoàng kim của cải lương, những vở cải lương xưa hội tụ đầy đủ tinh hoa của âm nhạc ngũ cung, lời ca trau chuốt, tích truyện mang đậm triết lý nhân - nghĩa - trung. Những vở tuồng như: "Thái hậu Dương Vân Nga", "Người tình trên chiến trận"... không chỉ là ký ức sân khấu mà còn là bài học đạo lý truyền đời. Trong nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật cải lương, các đoàn cải lương tại Cà Mau đã có hướng đi táo bạo: dựng lại các vở kinh điển từ giữa thế kỷ 20 với những nhân tố mới nhưng vẫn giữ trọn chất của cải lương xưa.
NSND Hoa Phượng và Nghệ sĩ Hoàng Thái Hùng trong vở “Tâm sự Ngọc Hân”.
Ngoài Ðoàn Cải lương Hương Tràm, Ðoàn Cải lương Cao Văn Lầu (thuộc Nhà hát Cao Văn Lầu) cũng nỗ lực xây dựng các vở diễn kinh điển đã được các thế hệ nghệ sĩ tiền bối biểu diễn rất thành công, được khán giả yêu mến đến tận hôm nay như: “Ðêm lạnh chùa hoang”, “Ðường gươm Nguyên Bá”, “Tâm sự loài chim biển”, “Băng Tuyền nữ chúa” của Soạn giả Yên Lang, “Bên cầu dệt lụa” của tác giả Thế Châu... Các vở diễn được phát trên sóng phát thanh, truyền hình, đồng thời đón khán giả đến xem tại Nhà hát Cao Văn Lầu - không gian lý tưởng để thưởng thức trọn vẹn tinh tuý của cải lương xưa. Những buổi diễn đã nhận được phản hồi tích cực từ khán giả, cả thế hệ lớn tuổi mê cải lương và người trẻ vốn bị hấp dẫn bởi nghệ thuật hiện đại.
Bạn Quách Minh Hà, sinh viên Trường Cao đẳng Nghề Bạc Liêu, cho biết: “Em theo cha mẹ đến xem vài vở diễn cải lương ở Nhà hát Cao Văn Lầu. So với các vở cải lương xưa mà bà ngoại em hay xem, thì vở được dựng lại có nhiều điều mới mẻ nằm ở cách đạo diễn và nghệ sĩ đưa yếu tố hiện đại vào sân khấu nhưng không mất chất. Tiết tấu vở diễn được điều chỉnh gọn gàng, phù hợp hơn với nhịp sống hôm nay. Có những vở cũng khéo léo kết hợp cải lương với múa đương đại, trang phục đẹp mắt như phim cổ trang nên xem rất thích”.
Bà Nguyễn Thị Thu Năm, phường Hiệp Thành, chia sẻ: “Mấy đứa nhỏ đưa tôi đi xem cải lương, tôi thấy các vở này vẫn hay dù tuồng được diễn lại toàn nghệ sĩ mới, họ trân trọng giá trị nguyên bản nhưng vẫn cuốn hút, làm người mê cải lương như tôi rất thích”.
Nỗ lực bảo tồn vốn quý
Dựng lại một vở tuồng đã in đậm trong ký ức khán giả, trở thành khuôn mẫu cho vở diễn của sân khấu cải lương về sau là điều không dễ dàng. NSƯT Lịch Sử, Trưởng đoàn Cải lương Hương Tràm, cho biết: “Ðể dựng lại những vở tuồng về đề tài lịch sử, chúng tôi đã cố gắng bằng tâm huyết, sự đoàn kết và nỗ lực của tập thể nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công, kỹ thuật sân khấu. Rất nhiều thời gian, công sức khổ luyện về vũ đạo, ca, diễn, đầu tư kinh phí cho trang trí, phục trang... mới có được những vở diễn đặc sắc phục vụ khán giả, được đón nhận nồng nhiệt”.
Ðằng sau những giọt mồ hôi là ý chí quyết tâm của thế hệ nghệ sĩ luôn đau đáu mong muốn đưa cải lương hồi phục lại sinh khí thời hoàng kim, đồng thời thu hút được giới trẻ bằng những nét mới để sức sống của nghệ thuật truyền thống mãi bền vững. Họ đã làm được khi giữ chân khán giả xem hết vở diễn trên 2 tiếng - điều hiếm hoi với cải lương hiện đại. Có những vở biểu diễn nhiều lần khán giả vẫn xem đi xem lại.
Từng tham gia nhiều vở tuồng cổ tại Cà Mau và trải nghiệm cả những sân khấu lớn tại TP Hồ Chí Minh, Nghệ sĩ Lâm Minh Nghiêm, Ðoàn Cải lương Cao Văn Lầu, tâm sự: "Theo tôi nghĩ, dựng lại các tuồng cải lương kinh điển không chỉ là phục dựng một tác phẩm, một vở diễn mà còn là công tác bảo tồn, gìn giữ nét văn hoá mang giá trị bản sắc dân tộc”.
Nghệ sĩ Lâm Minh Nghiêm (bên phải)trong vở “Bức ngôn đồ Ðại Việt”.
NSƯT Lịch Sử khẳng định: “Dựng lại các vở xưa không sao chép máy móc, mà đòi hỏi người làm nghề phải hiểu sâu bản chất của truyền thống để tái hiện đúng tinh thần. Các đoàn vừa phải trung thành với chuẩn mực nghệ thuật, vừa phải đào tạo lớp nghệ sĩ trẻ có đủ bản lĩnh và tay nghề để tiếp nối. Sự thiếu hụt nghệ sĩ giỏi nghề càng làm cho thách thức này trở nên rõ rệt”.
Chính từ áp lực và thách thức ấy, giá trị cũ trở thành nền tảng quý giá. Những giá trị về nhân văn, đạo lý, âm nhạc và lối diễn đặc trưng của cải lương xưa là điều mà các loại hình giải trí hiện đại khó có thể thay thế. Khi biết chọn lọc và làm mới hình thức thể hiện, giữ vững tinh thần cốt lõi, các đoàn nghệ thuật có thể biến áp lực thành động lực đổi mới, giúp cải lương tiếp cận khán giả mới mà không đánh mất bản sắc.
Lam Khánh
Xem thêm bình luận