Gỡ khó cho kinh tế tập thể

Sau 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, nhiều thành phần kinh tế trong nước đã có những bước phát triển rất mạnh, nhưng kinh tế tập thể (KTTT) lại lâm vào cảnh khó khăn. Để gỡ khó cho KTTT, Nghị quyết Đại hội XII của Đảng xác định: “Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của KTTT”.

Ảnh minh họa: TTXVN

VÌ SAO KTTT GẶP KHÓ?

KTTT luôn được Đảng và Nhà nước ta khuyến khích phát triển. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 của Đảng ta đã khẳng định: “Tạo điều kiện thuận lợi để KTTT phát triển đa dạng, mở rộng quy mô; có cơ chế, chính sách hợp lý trợ giúp các tổ chức kinh tế hợp tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, mở rộng thị trường, ứng dụng công nghệ mới, tiếp cận vốn”.

Thực hiện chiến lược trên, Chính phủ đã xây dựng dự thảo và đến năm 2012, Quốc hội đã thông qua Luật Hợp tác xã (HTX) năm 2012, tạo hành lang pháp lý cho các HTX và KTTT phát triển. Thế nhưng trên thực tế, KTTT phát triển rất chậm. Báo cáo tổng kết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về một số vấn đề lý luận và thực tiễn 30 năm đổi mới trình Đại hội XII của Đảng (năm 2016) đã nêu rõ: “KTTT hiện nay rất yếu (chỉ chiếm 5 - 6% GDP)”. Vì sao dẫn đến thực trạng này?

Theo kết quả khảo sát của Bộ NN&PTNT thì phần lớn các HTX nông nghiệp hiện nay vẫn chưa có sự thay đổi về phương thức hoạt động, tư duy hoạt động còn nặng về hành chính, bao cấp theo phương thức HTX kiểu cũ. Nhiều HTX nông nghiệp còn lúng túng trong định hướng hoạt động và đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, chưa có sản phẩm dịch vụ tốt để đáp ứng nhu cầu sản xuất hàng hóa; thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa HTX với thành viên. Đa số các HTX nông nghiệp hiện nay mới chỉ tập trung hoạt động đối với các dịch vụ đầu vào cho sản xuất nông nghiệp như: Cung ứng giống, vật tư, phân bón, bảo vệ thực vật, thủy lợi nội đồng...; còn các dịch vụ rất quan trọng như: Bảo quản, chế biến, tiêu thụ sản phẩm chưa được quan tâm nên số HTX thực hiện việc bao tiêu nông sản cho nông dân ít. 

Tình hình vốn, quỹ của các HTX nông nghiệp rất khó khăn. Mức vốn bình quân của các HTX nông nghiệp thấp và chủ yếu là vốn tài sản cố định đã sử dụng lâu năm, nhà xưởng và thiết bị xuống cấp, lạc hậu. Đa số các HTX nông nghiệp thiếu vốn để sản xuất, kinh doanh, trong khi đó việc tiếp cận với chính sách tín dụng còn hạn chế đã làm ảnh hưởng đến năng lực sản xuất kinh doanh và khả năng cạnh tranh của HTX. 

Công tác quản lý nhà nước đối với HTX còn bất cập do công tác tham mưu về HTX được giao cho các sở, ngành thiếu sự thống nhất, cụ thể là: 14/63 tỉnh (thành phố) giao cho Sở NN&PTNT; 18/63 tỉnh (thành phố) giao cho Sở Kế hoạch và Đầu tư; 13/63 tỉnh (thành phố) giao cho Liên minh HTX tỉnh; 18/63 tỉnh (thành phố) chưa giao cho cơ quan nào chịu trách nhiệm. Bộ máy quản lý nhà nước về HTX chưa được kiện toàn đúng mức dẫn tới công tác quản lý nhà nước về KTTT bị buông lỏng, không có hệ thống cơ quan quản lý nhà nước thống nhất, xuyên suốt, chuyên trách chịu trách nhiệm chính trong việc nghiên cứu xây dựng, triển khai nghị quyết, pháp luật và chính sách của Nhà nước cũng như thực hiện hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với KTTT.

CẦN TIẾP TỤC ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA KTTT

Trước thực trạng khó khăn của khu vực KTTT, Đại hội XII của Đảng (năm 2016) đã đưa ra giải pháp “Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của KTTT, kinh tế HTX; đẩy mạnh liên kết và hợp tác dựa trên quan hệ lợi ích, áp dụng phương thức quản lý tiên tiến, phù hợp với cơ chế thị trường. Nhà nước có cơ chế, chính sách hỗ trợ về tiếp cận nguồn vốn, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao kỹ thuật, công nghệ, hỗ trợ phát triển thị trường, tạo điều kiện phát triển kinh tế HTX trên cơ sở phát triển và phát huy vai trò của kinh tế hộ”.

Sau hơn 1 năm triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XII, các cơ quan chức năng của Nhà nước và các địa phương đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách gỡ khó cho KTTT. Ngày 22/3/2017, Thủ tướng Chính phủ - Nguyễn Xuân Phúc đã ban hành Quyết định số 352/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo đổi mới, phát triển KTTT, HTX do Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ làm Trưởng ban; 3 phó trưởng ban gồm Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam. Ban chỉ đạo còn có 20 ủy viên là lãnh đạo của các bộ, ngành, cơ quan của Quốc hội, Ban Kinh tế Trung ương, Mặt trận Tổ quốc, Hội Nông dân Việt Nam... Ban chỉ đạo có chức năng nghiên cứu, đề xuất với Thủ tướng về các chủ trương, chính sách và giải pháp chiến lược nhằm đổi mới, phát triển KTTT, HTX; giúp Thủ tướng chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc, điều phối hoạt động giữa các bộ, ngành, cơ quan Trung ương và các địa phương trong quá trình triển khai thực hiện các quy định của pháp luật, chương trình, kế hoạch phát triển KTTT, HTX đã được phê duyệt.

Từ khi thành lập đến nay, Ban Chỉ đạo đổi mới, phát triển KTTT, HTX đã tổ chức triển khai nhiều hoạt động như: Sơ kết 5 năm thực hiện Luật HTX năm 2012 trong lĩnh vực nông nghiệp ở các vùng: Đồng bằng sông Hồng và duyên hải Bắc Trung bộ, Tây nguyên và duyên hải Nam Trung bộ, Nam bộ. Triển khai khảo sát các mô hình HTX kiểu mới ở một số tỉnh, thành phố trên cả nước để phục vụ Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện Luật HTX năm 2012 trên phạm vi toàn quốc. Đây là một trong bốn hội nghị quan trọng nhất của Chính phủ trong năm 2017, sẽ do Thủ tướng Chính phủ trực tiếp chủ trì vào đầu tháng 10/2017, nhằm thống nhất các giải pháp đột phá để phát triển KTTT nói riêng và chuỗi sản xuất kinh tế nói chung.

Để Nghị quyết Đại hội XII của Đảng về phát triển KTTT đi vào cuộc sống, thiết nghĩ, nếu chỉ có sự chuyển động của Chính phủ và Ban Chỉ đạo đổi mới, phát triển KTTT, HTX là chưa đủ, cần phải có những hành động quyết liệt từ phía các ban, bộ, ngành, địa phương. Trước hết các ban, bộ, ngành, địa phương cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về KTTT, HTX với nhiều hình thức đa dạng, phong phú, như: Tổ chức hội nghị, hội thảo, tọa đàm, tổ chức cuộc thi tìm hiểu, mở các chuyên mục về phát triển KTTT, HTX trên các phương tiện thông tin đại chúng, tổ chức triển lãm, hội chợ giới thiệu các sản phẩm của KTTT… Xây dựng các mô hình HTX, tổ hợp tác hoạt động hiệu quả, liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị nhằm mục tiêu tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho các thành viên để nhân rộng ra các địa phương. Tiếp tục thực thi các nhóm chính sách hỗ trợ, thúc đẩy để tạo lập môi trường cho các HTX kiểu mới phát triển. Tháo gỡ khó khăn đối với hệ thống chính sách về đất đai cho các HTX, chính sách tín dụng cho các mô hình, tập trung vào việc nâng định mức vay, đơn giản hóa thủ tục, hỗ trợ thủ tục cho vay; đồng thời phát huy vai trò của quỹ phát triển HTX, thực hiện các chính sách thu hút các cán bộ trẻ, có trình độ về làm việc tại các HTX… 

Bản chất của KTTT với nòng cốt là HTX không phải là sự phủ định, sự thay thế kinh tế hộ, mà làm cho việc sản xuất cá thể của các xã viên, thành viên có sức cạnh tranh cao hơn, thu nhập của xã viên, thành viên ổn định, bền vững hơn. Vì vậy, KTTT ở Việt Nam còn có rất nhiều điều kiện để phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

ĐỖ PHÚ THỌ