Bảo tồn nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ

Trước sự phát triển mạnh mẽ của nhiều loại hình giải trí hiện đại, việc tổ chức lớp dạy đờn ca tài tử (ÐCTT) và liên hoan ÐCTT được xem là cách làm thiết thực, hiệu quả nhằm giữ gìn, lan toả và quảng bá giá trị của loại hình nghệ thuật truyền thống.

• Giữ hồn Nam Bộ qua Câu lạc bộ Đờn ca tài tử
• Cà Mau đoạt 6 giải A tại Liên hoan Đờn ca tài tử mở rộng 2025
• Tài năng nhí toả sáng tại Liên hoan Nghệ thuật Đờn ca tài tử học đường

Lan toả từ những lớp truyền dạy

Những năm gần đây, nhiều địa phương trong tỉnh Cà Mau thường xuyên tổ chức lớp dạy ÐCTT tại nhà văn hoá, trung tâm học tập cộng đồng, trường học hoặc tại nhà các nghệ nhân. Ðối tượng tham gia khá đa dạng, từ cán bộ, công chức đến người lao động và người cao tuổi, cho thấy sức sống bền bỉ của ÐCTT trong đời sống cộng đồng.

Việc mở lớp không chỉ nhằm truyền dạy kỹ năng đờn ca, mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn hoá dân tộc trong cộng đồng. Khi được trực tiếp học hỏi từ các nghệ nhân - những “báu vật sống” của nghệ thuật dân gian, học viên không chỉ nắm vững kỹ thuật mà còn hiểu sâu hơn về lịch sử hình thành, giá trị nhân văn và tinh thần của ÐCTT. Ðây là nền tảng quan trọng để loại hình nghệ thuật này được kế thừa và phát triển bền vững.

Nghệ sĩ Ưu tú Trường Giang tại lớp học ÐCTT.

Bà Lê Thị Mỹ Châu, Phường Lý Văn Lâm, chia sẻ: “Tôi đăng ký lớp học ÐCTT vì đây là môn nghệ thuật truyền thống, đồng thời muốn tìm sân chơi văn hoá giải trí lành mạnh để kết nối với mọi người. Thầy Trường Giang giảng dạy dễ hiểu, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp học viên nhanh chóng nắm bắt được nội dung bài học”.

Cùng với việc bảo tồn, các lớp học ÐCTT còn đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá hình ảnh văn hoá Cà Mau. Nhiều học viên sau khi hoàn thành khoá học đã trở thành "hạt nhân" văn nghệ tại địa phương, tích cực tham gia biểu diễn trong các sự kiện văn hoá, lễ hội, hoạt động du lịch. Thông qua đó, ÐCTT được giới thiệu rộng rãi hơn đến người dân trong và ngoài tỉnh, cũng như du khách trong và ngoài nước.

NSƯT Trường Giang, người trực tiếp giảng dạy lớp học ÐCTT, cho biết: “Lớp học được chia thành 2 nhóm cơ bản và nâng cao, phù hợp với trình độ, độ tuổi của học viên. Muốn truyền dạy hiệu quả phải có phương pháp sư phạm phù hợp, lấy thực hành làm chính, để học viên học xong có thể vận dụng ngay”.

Gieo mầm di sản trong học đường

Song song với các lớp truyền dạy, những năm qua, Cà Mau tổ chức liên hoan ÐCTT học đường, nhằm tạo sân chơi văn hoá bổ ích, giúp học sinh tiếp cận, tìm hiểu và trực tiếp thực hành loại hình nghệ thuật dân gian. Thông qua các hoạt động biểu diễn, giao lưu, thi tài giữa các trường học, học sinh không chỉ rèn luyện kỹ năng đờn ca mà còn thêm hiểu, thêm yêu giá trị văn hoá nghệ thuật truyền thống của quê hương. Khi các em đứng trên sân khấu thể hiện những bài bản ÐCTT, niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản dần được bồi đắp một cách tự nhiên.

Nhiều tài năng nhí xuất hiện tại Liên hoan ÐCTT học đường.

Ðặc biệt, từ liên hoan, nhiều học sinh có năng khiếu được phát hiện, bồi dưỡng để trở thành lực lượng kế thừa. Ðây chính là yếu tố then chốt để loại hình nghệ thuật ÐCTT không bị mai một mà tiếp tục được tiếp nối và phát triển.

Em Nguyễn Thị Hà Linh, học sinh Lớp 6A2, Trường THCS Nguyễn Trung Trực, xã U Minh, chia sẻ: “ÐCTT là loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc, em rất yêu thích vì các bài hát rất hay và ý nghĩa. Từ lúc nhỏ, em thường nghe bà con trong xóm ca tài tử nên hứng thú và học theo”.

“Em nghe người lớn ca rồi học theo, mong muốn giữ gìn giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc”, em Huỳnh Trí Nhân, Lớp 7, Trường THCS Phong Lạc, Xã Trần Văn Thời, bày tỏ.

Tạo nguồn nhân lực kế thừa bền vững 

Sau các liên hoan nhằm phát hiện tài năng trẻ, vấn đề tiếp theo là đào tạo nguồn nhân lực kế thừa. Theo đó, ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch tiếp tục mở rộng các lớp dạy ÐCTT tại các trường phổ thông, cao đẳng, đại học, trung tâm văn hoá và nhà văn hoá cộng đồng. Nội dung giảng dạy phù hợp với lứa tuổi, không chỉ chú trọng kỹ năng mà còn trang bị kiến thức về nguồn gốc, lịch sử hình thành và giá trị văn hoá của nghệ thuật ÐCTT Nam Bộ.

Ông Nguyễn Văn Quang, Ấp 15, xã U Minh, chia sẻ: “Ở nhà, tôi chỉ hướng dẫn con cháu ca vui thôi. Muốn duy trì và phát triển thì phải có người dạy bài bản, mới gìn giữ được lâu dài”.

NSƯT Trường Giang mong muốn: “Nếu đưa ÐCTT vào trường học thì cần tính toán khối lượng kiến thức phù hợp với lứa tuổi, không áp đặt. Phải vừa học vừa chơi, để các em hiểu và yêu loại hình nghệ thuật truyền thống này”.

Việc tổ chức nhiều lớp học và liên hoan ÐCTT dành cho học sinh, sinh viên và các tầng lớp Nhân dân là hướng đi đúng đắn, lâu dài trong công tác bảo tồn di sản văn hoá phi vật thể. Khi di sản được gieo mầm từ nhà trường và cộng đồng, được nuôi dưỡng bằng niềm đam mê của nhiều thế hệ, ÐCTT sẽ tiếp tục ngân vang, góp phần làm giàu đời sống văn hoá tinh thần và khẳng định bản sắc văn hoá Cà Mau trong dòng chảy phát triển hiện đại.

Ông Nguyễn Chí Công, Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, cho biết: “Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với ngành Giáo dục và Ðào tạo, các địa phương và đơn vị liên quan nhằm duy trì, nâng cao chất lượng hoạt động ÐCTT trong trường học; chú trọng bồi dưỡng lực lượng hạt nhân trẻ; tăng cường tổ chức các sân chơi, liên hoan, hội thi thiết thực, hiệu quả; từng bước gắn bảo tồn ÐCTT với hoạt động văn hoá cộng đồng và phát triển du lịch, qua đó lan toả giá trị di sản trong đời sống xã hội đương đại”.

Lam Khánh