Mùa thu miền nhớ

Thời tiết quê tôi 4 mùa: xuân, hạ, thu, đông không rõ ràng, chỉ rõ 2 mùa mưa, nắng. Bởi thế, nhạc sĩ đã tinh tế đưa vào lời bài hát mà tôi và nhóm bạn nối khố gặp nhau thường nghêu ngao: “Quê em hai mùa mưa nắng; Hai thôn nghèo nối liền bờ đê...”. Tôi cảm nhận mùa thu không qua khung cảnh sắc vàng của lá, của nắng, của hoa, cái nhè nhẹ của gió, trong vắt của bầu trời, hương thơm của đồng nội. Mùa thu đến nhẹ nhàng trong tôi qua lời của mẹ, của chị tảo tần trong xóm nhỏ: gần tết Trung thu rồi, lo cho mâm cỗ cúng trăng tươm tất, mua cho tụi nhỏ lồng đèn.

• Mang Trung thu yêu thương đến trẻ em vùng biển
• Trung thu đoàn viên - Yêu thương lan toả
• Trung thu kết nối yêu thương

Nhắc tới lồng đèn, tuổi thơ của tôi bỗng tràn về từ mùa thu miền nhớ. Tôi không thể nhớ chính xác là năm bao nhiêu tuổi và học lớp mấy mới hết chơi lồng đèn, nhưng cứ khoảng ngày mùng mười, trước rằm tháng Tám, đám nhỏ trong xóm đã rục rịch, nôn nao làm lồng đèn Trung thu. Mấy đứa con trai đi chặt tre, trúc về vót làm khung lồng đèn. Công đoạn này cũng lắm công phu, bởi phải tính toán thật kỹ lưỡng khung lồng đèn gồm bao nhiêu thanh chính, thanh phụ, vót sao cho mặt thanh tròn và nhẵn. Sau đó, mang ra phơi nắng, có như thế khi dán giấy kiếng sẽ bám chặt vào thanh. Khâu cắt giấy kiếng cần sự tỉ mỉ, cẩn thận, nên việc này dành cho tụi con gái đảm nhận. Cả bọn góp chung tiền mới đủ mua đôi ba tờ giấy, thường là màu đỏ, xanh, vàng để làm lồng đèn hình ngôi sao năm cánh. Số tre còn lại và ít giấy vụn cũng được bọn trẻ chúng tôi tận dụng, cẩn thận cắt, ghép để có thêm những chiếc lồng đèn hình ngôi sao năm cánh nhỏ xinh. Những chiếc lồng đèn đã hoàn thành, cả đám háo hức chờ đến đêm rằm mới cắm đèn cầy (nến) đốt đèn Trung thu.

Minh hoạ: Lý Kiều Loan

Nhắc tới chuyện cắm đèn cầy, tôi lại nhớ đến chi tiết khó nhất của việc hoàn thiện chiếc lồng đèn. Ðó là khâu làm đế cắm đèn cầy, quấn lò xo sao cho khi cắm, đèn cầy không bị ngã. Tôi nhớ có năm, chiếc lồng đèn to, đẹp của cả bọn vừa được treo ngay đầu ngõ, cây đèn cầy chưa kịp cháy hết, thì bất ngờ ngọn gió luồn qua, đèn ngã chạm vào giấy. Lửa bốc lên nhanh chóng, chiếc lồng đèn hình ngôi sao năm cánh cháy rực, soi rọi những đôi mắt xoe tròn đầy nuối tiếc của bọn trẻ. Trẻ con mau buồn nhưng cũng chóng quên. Bọn trẻ lại chơi cùng những chiếc lồng đèn be bé, xinh xinh, xếp hàng nối đuôi nhau hát vang cả xóm nhỏ: “Tết Trung thu rước đèn đi chơi, em rước đèn đi khắp phố phường...”.

Xã hội ngày càng phát triển, cuộc sống đủ đầy hơn trước. Mỗi khi đến tết Trung thu, bọn trẻ được cha mẹ mua cho chiếc lồng đèn với đủ loại hình thù như: bươm bướm, gà, rồng, phượng, chó, mèo..., không còn tự tay làm lồng đèn như trước.

Riêng tôi, có sở thích sưu tầm lồng đèn. Là con út trong gia đình có đến gần chục anh chị em, cha mẹ gồng gánh lo cho cái ăn, cái mặc đến chuyện học hành đã là quá sức. Thấu hiểu điều đó, chị tôi thương em, nên mỗi năm đều tranh thủ mua cho 2 đứa em nhỏ nhất nhà 2 chiếc lồng đèn xinh xinh. Mỗi mùa Trung thu qua, tôi lại cất lồng đèn cẩn thận, năm sau mang ra chơi tiếp. Nhưng năm nào chị cũng mua cho tôi chiếc lồng đèn mới, vì thế mỗi năm khi Trung thu về, số lồng đèn lại nhiều thêm. Ðêm rằm, khung cửa nhà tôi sáng rực bởi những chiếc lồng đèn đủ hình thù bắt mắt, ngộ nghĩnh.

Sau này khi công tác ở đài truyền hình địa phương, với tâm huyết của mình, tôi và một cô giáo dạy tiểu học phối hợp làm chương trình hướng dẫn các em làm lồng đèn. Cô giáo phụ trách hướng dẫn cho các em học sinh, tôi cùng đồng nghiệp quay phim ghi hình từng công đoạn làm lồng đèn để kịp phát trong chương trình Tuổi trẻ, trước ngày tết Trung thu, với mong muốn em nhỏ nào cũng được cầm lồng đèn vui trăng rằm cùng chị Hằng, chú Cuội... Có những năm, dù công việc bận rộn, nhưng tôi vẫn dành thời gian cùng các bạn thuở nhỏ, mạnh thường quân đến trường vùng xa để trao tặng các em những chiếc lồng đèn xếp, quyển truyện thiếu nhi, bánh kẹo... Món quà dù không lớn về giá trị vật chất nhưng chứa chan tình cảm của mọi người dành cho các em hoàn cảnh khó khăn. Nhìn thấy niềm vui ánh lên trong ánh mắt học trò, niềm biết ơn của thầy cô nhà trường, chúng tôi càng cảm thấy việc làm ấy thật ý nghĩa. Thế nên, dù có phải vượt đoạn đường dài trong cơn mưa ướt đẫm, tôi và tất cả mọi người vẫn cảm thấy ấm áp vô cùng.

Quê tôi còn có nhiều lò bánh in, bánh pía gia truyền, nên mỗi bận tết Trung thu về, các lò bánh chuẩn bị nguyên liệu từ rất sớm. Tôi biết được công đoạn làm bánh vì có nhỏ bạn tên Trang, trước đây gia đình cũng có lò bánh. Có lần, tôi thấy bà nội của Trang, đã lớn tuổi, mang cái nia to đựng đậu ra ngoài nắng phơi. Tôi tò mò hỏi phơi đậu xanh để làm gì, bạn tôi trả lời là để làm bánh in vàng. Trang kể, bà nó kỹ tính lắm, vừa qua rằm tháng Bảy là đi chợ chọn đậu xanh loại tốt, về ngâm đãi vỏ, rồi đem phơi nắng. Nhìn dáng bà lom khom, tay nâng niu từng hạt đậu vàng trong nắng, tôi càng cảm nhận độ ngon, ngọt của bánh in vàng mà tôi từng thưởng thức. Bánh in vàng gia truyền ở Bạc Liêu làm bằng loại đậu khô, xay thật nhuyễn, hoà với lượng đường vừa phải. Vì thế, chỉ cần đưa vào miệng, để cho bánh từ từ tan dần, sẽ cảm nhận được vị béo của đậu xanh.

Ngày nay, các lò bánh ở quê tôi ngày càng phát triển, được trang bị dây chuyền công nghệ hiện đại. Vì thế, bánh làm ra mịn hơn, xốp hơn, đa dạng và phong phú về mẫu mã, đáp ứng nhu cầu thị hiếu người tiêu dùng. Thế nhưng, 2 loại bánh in trắng và bánh in vàng vẫn là loại bánh chính, các lò duy trì sản xuất số lượng lớn trong dịp tết Trung thu. Bánh in trắng có phần cải tiến hơn là bên trong có thêm nhân đậu xanh và nhân khoai môn. Mặc dù việc phân phối hàng hoá ngày nay rất đa dạng, việc mua bán đã có nhiều thay đổi, nhưng tôi vẫn giữ riêng cho mình thói quen cũ là gần đến ngày Rằm, đến lò bánh quen thuộc để mua 2 loại bánh in truyền thống này về cúng trong đêm Rằm Trung thu.

Một thói quen cũ khác cũng được tôi giữ đến giờ, đó là sau khi bày dọn mâm cỗ cúng trăng, tôi chở các con đi dạo vòng xóm nhỏ. Qua từng con đường, từng mái nhà, hình ảnh lung linh, rực rỡ của ánh đèn, mâm cỗ cúng trăng cứ lần lượt hiện ra. Các con tôi thích thú, trầm trồ đếm từng mâm cỗ cho đến khi không thể đếm xuể.

Mùa thu miền nhớ của tôi không bao giờ phai nhạt, chỉ có ngày càng dày thêm theo năm tháng. Ðó là những tháng ngày cùng con trẻ vui Trung thu, là mỗi năm lại nghe thêm nhiều câu chuyện nhân văn ý nghĩa khi cả xã hội chung tay hướng về trẻ em nghèo, hoàn cảnh khó khăn, chăm lo cho các em đón tết tuổi thơ thật đủ đầy. Ðể khi trưởng thành, các em sẽ giữ riêng cho mình mùa thu miền nhớ đầy yêu thương.

Cao Xuân Thu Ngọc