Thứ ba, 17-11-26 13:20:44
Cà Mau, 32°C/ 32°C - 33°C Icon thời tiết nắng
Theo dõi Báo điện tử Cà Mau trên

Khi ký ức bước ra khỏi tủ kính

Báo Cà Mau Một chiếc đĩa than đã 108 năm tuổi. Một cuốn truyện tranh chỉ vừa lòng bàn tay. Những tấm poster nghệ sĩ đã phai màu. Những kịch bản viết tay, vé xem hát, băng đĩa... tất cả tưởng như chỉ thuộc về quá khứ, nhưng khi được đặt cạnh nhau, chúng lại đặt ra câu hỏi rất hiện tại: Làm thế nào để một loại hình nghệ thuật đã đi qua hơn 1 thế kỷ tiếp tục sống trong ký ức và tình yêu của những thế hệ hôm nay?

Không chỉ là những món đồ cũ

Có thể nhìn triển lãm 319 hiện vật cải lương tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, Thành phố Hồ Chí Minh như không gian lưu giữ cổ vật. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, có lẽ sẽ bỏ qua giá trị quan trọng nhất của bộ sưu tập. Bởi những chiếc đĩa than, poster, kịch bản, vé xem hát hay hình ảnh nghệ sĩ không tồn tại độc lập. Chúng là những dấu vết vật chất của đời sống sân khấu từng rất sôi động; phía sau mỗi hiện vật là nghệ sĩ, soạn giả, đoàn hát, rạp hát và cả một lớp công chúng từng xem cải lương như một phần không thể thiếu của đời sống tinh thần. Quan trọng hơn, nó giúp phục dựng một phần ký ức văn hoá Nam Bộ bằng những vật chứng cụ thể.

Ðĩa nhựa vọng cổ 45 vòng của các hãng: Hồng Hoa, Sóng Nhạc, Dư Âm, Việt Nam, Việt Hải... do Nhạc sĩ Y Vân hoà âm.

Ðĩa nhựa vọng cổ 45 vòng của các hãng: Hồng Hoa, Sóng Nhạc, Dư Âm, Việt Nam, Việt Hải... do Nhạc sĩ Y Vân hoà âm.

Trong khuôn khổ sự kiện chuyên đề “Nghệ thuật cải lương - Ký ức lịch sử và mã văn hoá dân tộc”, 319 hiện vật lần đầu được công bố tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. Hơn 300 hiện vật có niên đại trải dài từ những năm 1920-1970, cho phép người xem lần theo nhiều lớp phát triển của cải lương qua âm thanh, hình ảnh, văn bản và phương thức quảng bá.

Trong số những hiện vật, đặc biệt nhất có chiếc đĩa than 78 vòng thu âm tuồng “Kim Vân Kiều” của Soạn giả Trương Duy Toản. Chiếc đĩa gắn với sự kiện cô Năm Thoàn diễn tuồng “Kim Vân Kiều” trong đêm khai trương Rạp hát Thầy Năm Tú ở Mỹ Tho ngày 15/3/1918.

Nếu chiếc đĩa than cho người xem chạm vào thời kỳ đầu của cải lương, thì cuốn truyện tranh “Lương Sơn Bá - Chúc Anh Ðài” lại mở ra một lát cắt thú vị của đời sống văn hoá những năm 1960, do Hoạ sĩ Hoàng Lương thực hiện năm 1965. Cuốn truyện chỉ dày 12 trang và có kích thước vừa lòng bàn tay, nhưng hiện vật này lại gợi ra một vấn đề lớn: cải lương từng không chỉ tồn tại trên sân khấu.

Tuồng cải lương thập niên 80 cùng băng cassette.

Tuồng cải lương thập niên 80 cùng băng cassette.

Một vở diễn có thể được chuyển hoá thành câu chuyện bằng hình ảnh, nhân vật sân khấu có thể tiếp tục sống trong trí tưởng tượng của công chúng ngay cả khi màn nhung đã khép lại. Ðây là một trong những “cái nhất” của bộ sưu tập: truyện tranh tuồng cải lương nhỏ nhất, đồng thời tiêu biểu cho thời kỳ vàng son của cải lương miền Nam giai đoạn 1955-1965.

Có lẽ không gì trực tiếp hơn những tấm poster để hình dung sức hút của cải lương trong quá khứ. Tên tuổi các kịch đoàn và nghệ sĩ từng làm nên những mùa sân khấu sôi động xuất hiện trên những tờ quảng bá đã nhuốm màu thời gian: Thanh Hương - Hùng Minh, Bạch Lan - Thành Ðược, Bạch Tuyết - Hùng Cường, Kim Chung, Kim Chưởng, Thanh Minh - Thanh Nga, Dạ Lý Hương, Hương Miền Nam... Rồi những tên tuồng như: “Lá ngọc cành vàng”, “Tình yêu thôn giã”, “Vì hiếu phụ tình”, “Lâm Sanh, Xuân Nương”... Với người hôm nay, đó có thể chỉ là những dòng chữ trên giấy cũ, nhưng với lịch sử sân khấu, đây lại là những “dấu chân”.

Pa nô chân dung nghệ sĩ cải lương Công Tài - Tố Loan được thợ vẽ tay Văn Chống vẽ, treo trước Nhà hát Trần Hữu Trang sau năm 1975.

Pa nô chân dung nghệ sĩ cải lương Công Tài - Tố Loan được thợ vẽ tay Văn Chống vẽ, treo trước Nhà hát Trần Hữu Trang sau năm 1975.

Nếu chỉ nghe một câu vọng cổ, người trẻ có thể cảm nhận được giai điệu. Nhưng khi nhìn vào kịch bản, họ có cơ hội đi sâu hơn: cải lương được cấu trúc như thế nào, lời ca được viết ra sao, ngôn ngữ tiếng Việt được sử dụng thế nào để vừa kể chuyện, vừa tạo nhạc tính?

Từ những văn bản ấy, người xem còn có thể nhận diện sự khác nhau giữa kịch bản, tuồng hoặc bài ca và vở diễn. Ðây là điểm khiến bộ sưu tập vượt ra ngoài giá trị của một cuộc triển lãm cổ vật. Các hiện vật có thể trở thành tư liệu nghiên cứu, đồng thời là phương tiện giáo dục trực quan.

Khoảng cách giữa người trẻ và cải lương có thể được thu hẹp

Thách thức lớn nhất của nghệ thuật truyền thống hôm nay là khoảng cách giữa giá trị với cách tiếp nhận của công chúng trẻ. Một thế hệ lớn lên cùng điện thoại thông minh, video ngắn và các nền tảng số sẽ rất khó bị thu hút nếu cải lương chỉ được giới thiệu bằng những lời kêu gọi “giữ gìn truyền thống”. Muốn người trẻ yêu một di sản, trước hết phải giúp họ hiểu tại sao di sản ấy đáng yêu. Ðó chính là điểm đáng chú ý trong cách bộ sưu tập được đưa đến Nhà hát Trần Hữu Trang.

Mục tiêu “cải lương tiếp cận học đường bằng trải nghiệm đa giác quan” đã đưa những giá trị vốn nằm trong sách vở đến gần hơn với học sinh, sinh viên. Các em có thể nhìn thấy đĩa nhạc, poster, hình ảnh nghệ sĩ; đọc kịch bản; quan sát phục trang, hoá trang qua hình ảnh; tìm hiểu cách sân khấu xưa, phân biệt vai thiện - ác, trung - nịnh, văn - võ. Tức là từ “biết về cải lương”, người trẻ được chuyển sang một trạng thái khác: trải nghiệm cải lương.

Kỷ lục gia Huỳnh Minh Hiệp giới thiệu các hiện vật với học sinh tham quan.

Kỷ lục gia Huỳnh Minh Hiệp giới thiệu các hiện vật với học sinh tham quan.

Kỷ lục gia Huỳnh Minh Hiệp, Phó chánh Văn phòng UNESCO nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam, chia sẻ: “Ðây là lần đầu tiên tôi trưng bày bộ sưu tập chuyên đề về cải lương tại Nhà hát Trần Hữu Trang, nhằm giới thiệu đến các bạn trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên về bộ môn nghệ thuật đặc biệt của Nam Bộ qua những tuồng cổ thập niên 40-50, sách báo về cải lương thập niên 60, hình ảnh nghệ sĩ cải lương, tờ rơi quảng cáo của nhiều đoàn ca kịch đã trình diễn tại các rạp hát ở Sài Gòn trước năm 1975. Tôi mong muốn các bạn trẻ yêu thích và gìn giữ những di sản của cha ông để lại để không bị mai một”.

“Sân khấu có thể thay đổi. Khán giả có thể thay đổi. Cách kể chuyện có thể thay đổi. Nhưng khi một thế hệ còn muốn nghe, muốn hiểu và muốn trao lại cho thế hệ sau, thì sân khấu ấy vẫn còn sống”, Kỷ lục gia Huỳnh Minh Hiệp nhấn mạnh.

Cải lương không chết khi màn nhung khép lại. Cải lương chỉ thực sự mất đi khi không còn ai nhớ, không còn ai tìm hiểu và không còn ai muốn tiếp nối.

Lam Khánh

Người trẻ và niềm đam mê nhạc cụ dân tộc

Dù âm nhạc đương đại và xu hướng giải trí trên nền tảng số ngày càng chiếm ưu thế, nhưng tiếng đàn kìm, đàn tranh, guitar phím lõm hay những nhạc cụ truyền thống của đồng bào Khmer vẫn có sức sống riêng trong đời sống văn hoá Cà Mau.

18 thí sinh sẵn sàng toả sáng tại Vòng Chung kết Hội thi Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình tỉnh Cà Mau 2026

Tối nay (11/11), sân khấu Vòng Chung kết Hội thi Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình tỉnh Cà Mau thứ I - năm 2026 tại Trung tâm Hội nghị tỉnh (phường An Xuyên) sẽ sáng đèn. 18 giọng ca trẻ đã sẵn sàng bùng nổ trong hai đêm tranh tài quan trọng.

Tổng kết và trao giải Hội thi Tiếng hát nhà giáo tỉnh Cà Mau lần thứ I năm 2026

Tối 6/11, tại Quảng trường Hùng Vương (phường Bạc Liêu), Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau tổ chức đêm công diễn, tổng kết và trao giải Hội thi Tiếng hát Nhà giáo tỉnh Cà Mau lần thứ I năm 2026 với chủ đề “Thanh âm nghề giáo”.

Những thanh âm đẹp từ trái tim người thầy

Hội thi Tiếng hát nhà giáo tỉnh Cà Mau lần thứ I năm 2026, chủ đề “Thanh âm nghề giáo” đã để lại với nhiều dấu ấn đẹp trong lòng đại biểu và khán giả. Không chỉ mang đến không gian nghệ thuật đa sắc màu với những giai điệu ca ngợi quê hương, đất nước, mái trường và nghề giáo, hội thi còn là dịp để đội ngũ nhà giáo giao lưu, kết nối, thể hiện tài năng, sự sáng tạo và tình yêu nghệ thuật. 

Khai mạc Triển lãm ảnh nghệ thuật “Sắc màu Đông - Tây Bắc” tại Cà Mau

Chiều 5/11, tại khuôn viên Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Cà Mau (đường Lưu Tấn Tài, phường Tân Thành, tỉnh Cà Mau), Chi hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tỉnh Cà Mau tổ chức khai mạc Triển lãm ảnh nghệ thuật với chủ đề “Sắc màu Đông - Tây Bắc”.

18 giọng ca sẵn sàng bước vào Chung kết Tiếng hát Phát thanh – Truyền hình Cà Mau

Ngày 1/11, Ban Tổ chức Hội thi Tiếng hát Phát thanh – Truyền hình Cà Mau lần thứ I năm 2026 tổ chức gặp mặt 18 thí sinh xuất sắc nhất, chuẩn bị cho vòng Chung kết. Tham dự buổi gặp mặt có Nhà báo Lâm Hồ Sỹ, Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau, Trưởng Ban Tổ chức Hội thi.

Hướng dẫn bình chọn bộ ảnh thí sinh được yêu thích nhất

Bình chọn qua phiếu báo in - cơ hội nhận giải thưởng

Nghe nhạc cụ truyền thống kể chuyện

Những ngày cuối tháng 10, tại Nhà hát Triển lãm và Văn hoá Nghệ thuật tỉnh Lâm Ðồng diễn ra Cuộc thi Hoà tấu và Ðộc tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc đợt I năm 2026. Ðây vừa là sân chơi lớn, vừa là sự đợi chờ của đông đảo nghệ sĩ, nghệ nhân đến từ đơn vị nghệ thuật khắp các tỉnh, thành.

Cà Mau ngày mới

Cuộc thi Ảnh Thời sự - Nghệ thuật tỉnh Cà Mau lần thứ I năm 2026 có chủ đề “Cà Mau ngày mới”, do Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Cà Mau tổ chức, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam bảo trợ, nhằm tuyên truyền những thành tựu phát triển của tỉnh Cà Mau và khát vọng vươn lên trong kỷ nguyên mới.

18 giọng ca xuất sắc vào Chung kết Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình Cà Mau

Sau 4 buổi thi diễn sôi nổi, vòng Bán kết Hội thi Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình Cà Mau năm 2026 đã khép lại vào tối 29/10. Ban Giám khảo đã chọn được 18 thí sinh xuất sắc nhất bước vào vòng Chung kết, tiếp tục tranh tài và khẳng định khả năng ca hát.