Kiên quyết quét sạch SIM rác và tội phạm mạng

Trong bối cảnh tội phạm mạng, tội phạm công nghệ cao đang trở thành vấn đề thách thức an ninh lớn đối với quá trình chuyển đổi số của Việt Nam, Thông tư 08/2026/TT-BKHCN ngày 31/3/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ (gọi tắt là Thông tư) được ví như “lời giải” công nghệ, giúp thiết lập hệ thống quy chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm làm sạch hạ tầng dữ liệu thuê bao di động - mạch máu của kỷ nguyên số, xã hội số, trọng tâm là quét sạch “SIM rác” và tội phạm mạng.

• Phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm công nghệ cao
• Luật An ninh mạng 2025: Bước ngoặt kiến tạo quốc gia số
• Ráo riết xác thực thuê bao chính chủ, hướng tới “xoá sổ” SIM rác

Chuẩn hoá 4 trường thông tin định danh

Theo Điều 4 của Thông tư, việc xác thực dữ liệu thuê bao không được thực hiện rời rạc mà phải đảm bảo sự trùng khớp tuyệt đối của 4 trường dữ liệu cốt lõi, gồm: số định danh cá nhân; họ, chữ đệm và tên; ngày, tháng, năm sinh; thông tin sinh trắc học ảnh khuôn mặt.

Thông tư nêu rõ, các thông tin này phải được thực hiện trực tuyến thông qua ứng dụng định danh quốc gia - VNelD, đối soát trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc Cơ sở dữ liệu căn cước, tạo thành vòng lặp khép kín, đảm bảo sự trùng khớp tuyệt đối, không có kẽ hở cho thông tin giả mạo.

Ảnh minh hoạ.

Đột phá quan trọng nhất của Thông tư nằm ở quy định về công nghệ nhận diện. Việc xác thực không còn đơn thuần là đối soát ảnh chụp (OCR) vốn dễ bị qua mặt bởi các công cụ AI tạo hình. Điểm b, khoản 3, Điều 5 nêu rõ: “Áp dụng giải pháp cuộc gọi ghi hình (video call) theo quy định tại điểm c, khoản 2, Điều 18 Nghị định số 163/2024/NĐ-CP”. Sự thay đổi từ việc kiểm tra thủ công sang xác thực sinh trắc học (Liveness Check) chính là điểm mấu chốt để chặn đứng các hành vi sử dụng Deepfake hay ảnh chụp tĩnh trước đây dẫn đến việc xác thực thông tin thuê bao di động trước đây không đạt yêu cầu đề ra. Việc bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn xác thực ở cấp độ cao nhất đối với mọi giao dịch đăng ký mới hoặc thay đổi thông tin chính là lớp giáp bảo vệ vững chắc, chặn đứng ngay từ đầu các ý đồ sử dụng danh tính giả để thiết lập "SIM rác".

Chuẩn hoá thiết bị đọc chip: Chấm dứt kỷ nguyên “chụp ảnh dạo”

Một trong những kẽ hở của việc quản lý thuê bao trước đây là quy định về thiết bị thu thập dữ liệu lỏng lẻo. Để khắc phục sơ hở này, Thông tư 08 đã siết chặt quản lý thiết bị đầu cuối. Thay vì cho phép dùng smartphone cá nhân chụp ảnh giấy tờ, việc xác thực thông tin trùng khớp với thông tin sinh trắc học ảnh khuôn mặt phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về mặc kỹ thuật, như: video call và đối soát sinh trắc học phải có tỷ lệ từ chối sai <5% với tỷ lệ chấp nhận sai <0,01%; có khả năng phát hiện tấn công giả mạo thông tin sinh trắc học của vật thể sống (Presentation Attack Detection - PAD) dựa trên tiêu chuẩn quốc tế; thông tin chứng minh đã xác thực sinh trắc học ảnh khuôn mặt phải thể hiện được thời gian (ngày, giờ) thực hiện xác thực của từng số thuê bao... Với quy định này, Thông tư chính thức chấm dứt kỷ nguyên xác thực bằng ảnh chụp tĩnh, là phương pháp dễ bị AI qua mặt, từ đó, tạo “lớp giáp” bảo vệ kiên cố để phòng, chống gian lận, giả mạo khách hàng qua hình ảnh, video, mặt nạ 3D...

Thông tư 08/2026/TT-BKHCN là khung kỹ thuật chuẩn mực để các doanh nghiệp viễn thông và cơ quan quản lý nhà nước phối hợp làm sạch môi trường số. Đây không chỉ là văn bản quy phạm pháp luật thuần tuý, mà còn là “bản thiết kế kỹ thuật” chặt chẽ, toàn diện.

Với việc áp dụng những công nghệ tiên tiến nhất như Liveness Check, Match-on-Card và quản lý định danh tập trung, Thông tư đưa ra những công cụ sắc bén để quét sạch vấn nạn “SIM rác”, qua đó, vô hiệu hoá điều kiện phạm tội của tội phạm mạng, tội phạm công nghệ cao thời gian tới. Việc thực thi nghiêm túc các điều khoản kỹ thuật trong Thông tư không chỉ giúp làm sạch hạ tầng dữ liệu quốc gia mà còn tạo ra môi trường số an toàn, minh bạch, thúc đẩy quá trình chuyển đổi số, xây dựng chính phủ số, xã hội số của Việt Nam.

Nguyễn Văn Đương