Đảm bảo quyền tiếp cận công lý

Kế thừa Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL) năm 2017 và tổng kết thực tiễn thi hành, ngày 23/4/2026, tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khoá XVI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL. Luật TGPL lần này đã thể chế hoá các chủ trương của Ðảng, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, hướng tới mục tiêu bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân toàn vẹn hơn.

• Đưa chính sách trợ giúp pháp lý miễn phí đến với đồng bào Khmer
• Mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý
• Ðẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến Luật Trợ giúp pháp lý

Một trong những điểm mới quan trọng của lần sửa đổi Luật TGPL là việc mở rộng đối tượng được TGPL. Theo đó, luật kế thừa 6 nhóm người được TGPL hiện hành; sửa đổi 3 nhóm và bổ sung thêm 5 nhóm nhằm bảo đảm tốt hơn quyền được TGPL của người dễ bị tổn thương trong xã hội. Ngoài ra, việc xác định diện người được TGPL cũng dựa trên các chính sách xã hội cơ bản về giảm nghèo, ưu đãi người có công, chính sách dân tộc...

Người dân Ấp 13, xã Vĩnh Hậu nghiên cứu các quy định mới của Luật TGPL.

Cụ thể, 6 nhóm người kế thừa quy định hiện hành gồm: người thuộc hộ nghèo; người có công với cách mạng; trẻ em; người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp; người chưa thành niên; nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người.

3 nhóm người mở rộng theo hướng TGPL không phụ thuộc vào yếu tố khó khăn tài chính là: cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật.

5 nhóm người được bổ sung mới hoàn toàn là: người dân tộc thiểu số rất ít người; người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại; người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai hoặc hoả hoạn được TGPL trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi các sự kiện này; cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định được TGPL.

Theo ngành tư pháp, việc bổ sung các nhóm đối tượng mới và mở rộng một số nhóm theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện tài chính đã góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận công lý, bảo đảm TGPL kịp thời cho những trường hợp thực sự cần TGPL trong thực tiễn. Qua đó, luật tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng bảo đảm công bằng xã hội, thực hiện quyền con người, quyền công dân, nhất là với những đối tượng yếu thế trong xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Ðể phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương, luật mới đã bỏ quy định về điều kiện địa bàn thành lập chi nhánh của trung tâm TGPL Nhà nước ở các địa phương. Theo đó, điều kiện thành lập chi nhánh được quy định theo hướng mở, đó là: căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu TGPL tại địa phương, Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thành lập chi nhánh, nhằm trao quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương chủ động quyết định thành lập chi nhánh, thực hiện triệt để nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Sự trao quyền này đã tạo tính chủ động, điều kiện để chi nhánh thật sự là cầu nối của trung tâm, được bố trí linh hoạt hơn theo đặc thù địa bàn dân cư ở khu vực. Ðể người dân, đặc biệt là người thuộc diện được TGPL được tiếp cận dịch vụ kịp thời, liên tục, không bị gián đoạn trong bối cảnh nhiều địa phương có phạm vi quản lý rộng, điều kiện địa lý, giao thông đi lại khác nhau, quy mô dân số lớn và cơ cấu dân cư đa dạng. Ðảm bảo ở bất cứ đâu, người dân thuộc diện được TGPL cũng dễ dàng tiếp cận dịch vụ TGPL miễn phí.

Kim Phượng