Góp ý hoàn thiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo đảm quyền lợi người lao động

Chiều 21/10, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khoá XVI, tại phiên thảo luận Tổ số 12, các đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau đã đóng góp nhiều ý kiến thiết thực đối với các dự án luật liên quan đến bảo hiểm xã hội, an toàn, vệ sinh lao động và Bộ luật Lao động.

• Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau góp ý hoàn thiện pháp luật hình sự
• Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau góp ý hoàn thiện 3 dự thảo luật, nghị quyết
• Góp ý hoàn thiện các chính sách y tế, bảo vệ nhóm yếu thế

Các ý kiến tập trung vào những vấn đề được người lao động, người nghỉ hưu và cộng đồng doanh nghiệp quan tâm, như mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ, cải thiện chế độ hưu trí, đơn giản hoá thủ tục hành chính và làm rõ trách nhiệm khi chậm giải quyết chế độ.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu đã phân tích những vấn đề đặt ra từ thực tiễn, đề xuất tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định theo hướng minh bạch, khả thi, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, đồng thời tạo thuận lợi cho tổ chức, doanh nghiệp trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật.

Cân nhắc kỹ việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Góp ý đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, ghi nhận cơ quan soạn thảo và Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu nhiều ý kiến thẩm tra, đồng thời tập trung phân tích những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, nhất là đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và giải quyết chế độ nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khoẻ cho người lao động.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, đề nghị đánh giá kỹ tác động khi mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Theo đại biểu, Quỹ Bảo hiểm xã hội là nguồn lực tài chính quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Do đó, cần nghiên cứu cơ cấu danh mục đầu tư theo hướng minh bạch, hiệu quả, vừa bảo đảm an toàn, vừa nâng cao khả năng sinh lời phù hợp với nguyên tắc thị trường. Hiệu quả đầu tư quỹ được cải thiện sẽ góp phần tạo thêm nguồn lực để nâng cao mức hưởng và cải thiện chính sách, chế độ cho người lao động khi về hưu.

Đối với đề xuất mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc sang người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, đại biểu đề nghị cân nhắc thận trọng, bởi đây là nhóm có đặc điểm việc làm và thu nhập khác với người lao động hưởng lương, nhiều trường hợp chưa ổn định. Việc bổ sung quy định cần được đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ tính cần thiết và khả năng thực hiện, bảo đảm tạo sự đồng thuận trong xã hội.

Đại biểu cũng lưu ý đến người hoạt động không chuyên trách ở ấp, thôn có mức phụ cấp thấp, đề nghị nghiên cứu chính sách hỗ trợ phù hợp từ ngân sách nhà nước. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người lao động tự do tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện; tập trung xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội.

Liên quan đến việc xác định số ngày nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khoẻ sau ốm đau, thai sản, đại biểu cho rằng, khi người lao động và người sử dụng lao động có ý kiến khác nhau, việc giao người sử dụng lao động quyết định trong trường hợp đơn vị không có tổ chức công đoàn cơ sở có thể chưa bảo đảm tính khách quan.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế giải quyết thông qua cơ quan có thẩm quyền hoặc bên thứ ba khách quan, đồng thời quy định rõ tiêu chí xác định số ngày nghỉ để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.

Chính sách bảo hiểm xã hội cần phù hợp thực tiễn, tạo động lực tham gia tự nguyện

Cùng quan tâm đến quy định mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đại biểu Nguyễn Bình Tân, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nhấn mạnh yêu cầu thiết kế chính sách phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng, bảo đảm tính khả thi và giải quyết được những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Đại biểu Nguyễn Bình Tân, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đề nghị tháo gỡ vướng mắc bảo hiểm xã hội đối với hộ kinh doanh.

Theo đại biểu, bảo hiểm xã hội là trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Tuy nhiên, cần phân biệt đặc điểm của người lao động hưởng lương với nhóm lao động tự do, người kinh doanh, bán hàng trên mạng. Với nhóm lao động tự do, vấn đề cốt lõi không chỉ là mở rộng diện tham gia bắt buộc mà còn phải thiết kế chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện đủ sức hấp dẫn, minh bạch về quyền lợi, giúp người dân nhận thấy lợi ích thiết thực và chủ động tham gia.

Từ thực tiễn tại Cà Mau, đại biểu nêu vướng mắc liên quan đến khoảng 2.000 hộ kinh doanh đã được vận động tham gia đóng bảo hiểm xã hội. Sau khi chính sách thuế thay đổi, một số hộ không còn thuộc diện bắt buộc tham gia, dẫn đến tình trạng người muốn tiếp tục đóng để hưởng chế độ chưa được giải quyết, trong khi người muốn nhận lại số tiền đã đóng cũng chưa có cơ chế xử lý rõ ràng.

Đại biểu đề nghị các cơ quan có thẩm quyền khẩn trương rà soát, bảo đảm tính đồng bộ giữa Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, các quy định liên quan tại nghị định và văn bản hướng dẫn, sớm có phương án xử lý thống nhất, dứt điểm những trường hợp phát sinh. Việc mở rộng đối tượng tham gia bắt buộc đối với lao động tự do, người bán hàng trên mạng cần được cân nhắc kỹ, xác định rõ tiêu chí và đối tượng cụ thể, tránh tình trạng quy định có nhưng khó thực hiện.

Về đầu tư và quản lý Quỹ Bảo hiểm xã hội, đại biểu thống nhất với định hướng đa dạng hoá danh mục đầu tư, trong đó có phương án gửi tiền tại các ngân hàng thương mại để nâng cao hiệu quả sinh lời. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định rõ tỷ lệ tối đa được phép gửi tại các ngân hàng thương mại nhằm hạn chế rủi ro do tập trung nguồn vốn quá lớn vào một kênh đầu tư.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế kiểm soát chặt chẽ chi phí quản lý, vận hành quỹ, bảo đảm chi phí phát sinh hợp lý và nguồn lãi được sử dụng hiệu quả, phục vụ mục tiêu nâng cao mức hưởng của người lao động.

Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, đại biểu lưu ý nhu cầu cải thiện đời sống của những người đã nghỉ hưu, đặc biệt là người có mức lương hưu thấp. Nếu chỉ áp dụng nguyên tắc thị trường mà thiếu cơ chế khuyến khích phù hợp, người đã nghỉ hưu phải tự chi trả toàn bộ khoản đóng góp, khó tạo động lực tham gia.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc điều chỉnh quy định liên quan, nghiên cứu chính sách ưu đãi, hỗ trợ về tỷ lệ đóng, mức đóng hoặc cơ chế hỗ trợ phù hợp để khuyến khích người nghỉ hưu tham gia loại hình bảo hiểm này.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, giảm gánh nặng thủ tục hành chính

Tham gia góp ý đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, Luật Bảo hiểm xã hội và Bộ luật Lao động, đại biểu Trần Hoài Nam, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng đơn giản hoá thủ tục, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Đại biểu Trần Hoài Nam, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, đề nghị thực hiện khai báo an toàn, vệ sinh lao động trên môi trường điện tử.

Đối với quy định về khai báo máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động, đại biểu cơ bản tán thành việc chuyển đổi phương thức quản lý theo hướng đơn giản hoá thủ tục. Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về thực hiện khai báo trên môi trường điện tử, tích hợp với hệ thống dịch vụ công trực tuyến.

Theo đại biểu, thực hiện thủ tục trực tuyến sẽ góp phần công khai, minh bạch quy trình quản lý nhà nước, giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho tổ chức, cá nhân khi đưa thiết bị vào sử dụng, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia.

Đối với quy định về người làm việc trên nền tảng số thuộc diện xem xét tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đại biểu đề nghị bổ sung khái niệm pháp lý và tiêu chí xác định cụ thể ngay trong dự thảo luật, làm cơ sở xác định đúng đối tượng, bảo đảm thống nhất trong áp dụng.

Về thủ tục giải trình khi nộp hồ sơ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội quá thời hạn, đại biểu cho rằng, nếu bắt buộc giải trình bằng văn bản trong mọi trường hợp có thể làm phát sinh thêm thủ tục, gây phiền hà cho người lao động và người sử dụng lao động, kể cả những trường hợp chậm trễ vài ngày do sơ suất.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu cho phép giải trình trên môi trường điện tử hoặc lựa chọn lý do theo các trường hợp đã được chuẩn hoá trên hệ thống; chỉ yêu cầu giải trình bằng văn bản đối với trường hợp phức tạp cần làm rõ hoặc có dấu hiệu vi phạm.

Đối với việc phân cấp thẩm quyền xử lý các cuộc đình công không đúng trình tự, thủ tục cho Chủ tịch UBND cấp xã chủ trì, phối hợp với tổ chức công đoàn, đại biểu cơ bản đồng tình với định hướng này. Tuy nhiên, cần đánh giá kỹ năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, bảo đảm các vấn đề phát sinh trong quan hệ lao động được tiếp nhận, phối hợp và giải quyết kịp thời, thông suốt.

Quy định rõ trách nhiệm bồi thường khi chậm giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội

Từ góc độ thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh, đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, tập trung góp ý các quy định về trách nhiệm bồi thường khi chậm nộp hồ sơ, chậm giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội và căn cứ xác định hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội,​​​​​​​ đề nghị xác định rõ trách nhiệm bồi thường khi chậm giải quyết chế độ.

Đại biểu đồng tình với việc bổ sung trách nhiệm bồi thường của người sử dụng lao động và cơ quan bảo hiểm xã hội khi chậm nộp hồ sơ, chậm giải quyết hưởng chế độ gây thiệt hại cho người thụ hưởng. Tuy nhiên, nếu chỉ quy định bồi thường theo quy định của pháp luật thì việc áp dụng trong thực tế có thể gặp khó khăn, nhất là với những trường hợp chậm trong thời gian ngắn hoặc khoản trợ cấp có giá trị nhỏ.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế xác định khoản tiền phải trả cho người thụ hưởng căn cứ vào số ngày chậm, tương tự cơ chế tính tiền đối với hành vi chậm đóng bảo hiểm xã hội; đồng thời áp dụng thống nhất cho cả người sử dụng lao động và cơ quan bảo hiểm xã hội. Quy định cũng cần làm rõ nguồn chi trả, trách nhiệm hoàn trả của người có lỗi, bảo đảm không tính khoản tiền này vào chi các chế độ bảo hiểm xã hội.

Theo đại biểu, trách nhiệm bồi thường chỉ có thể được thực hiện ổn định khi thời hạn nộp hồ sơ và giải quyết hưởng chế độ được xác định rõ. Vì vậy, cần cân nhắc giữ trong luật thời gian tối đa để nộp hồ sơ, giải quyết hưởng chế độ, tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho việc xác định quyền và trách nhiệm của các bên.

Đối với việc xác định hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, đại biểu đề nghị quy định ổn định trong luật thời hạn kê khai, đăng ký tham gia làm căn cứ xác định vi phạm. Đây là vấn đề quan trọng, bởi chậm đóng và trốn đóng có hậu quả pháp lý khác nhau, trong đó hành vi trốn đóng có thể bị xử lý hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Từ thực tế doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động thời vụ, biến động nhân sự thường xuyên, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế để cơ quan bảo hiểm xã hội thông báo qua hệ thống giao dịch điện tử khi phát hiện người lao động có dấu hiệu chưa được đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Việc kết nối dữ liệu hợp đồng lao động, thuế và bảo hiểm xã hội sẽ giúp phát hiện sớm những trường hợp còn thiếu sót, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động rà soát, khắc phục trong thời hạn quy định. Qua đó, góp phần phân biệt sai sót với hành vi cố ý vi phạm, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và thực thi pháp luật./.

                                                                                               Lê Hằng