Mở lối tương lai từ những trang sách - Bài cuối: Để “ngọn lửa” tiếp tục lan xa

Ðề án “Phát triển văn hoá đọc cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Cà Mau” (BNA PVCFC), giai đoạn 2023-2026, khép lại bằng Gala Sách và Hành động PVCFC 2026 tại Trường THPT Giá Rai. Những hạt mầm tri thức đã bén rễ, nở hoa trên miền đất trẻ. Nhưng khép lại một chặng đường cũng là lúc những người làm Dự án Sách và Hành động trăn trở với câu hỏi lớn: Làm thế nào để ngọn lửa văn hoá đọc được tiếp tục giữ và lan toả bền vững trong thời đại số?

• Ký ức Giồng Bốm - Ngọn lửa giữ đạo, giữ nghĩa
• Trao truyền ngọn lửa yêu nước và khát vọng khởi nghiệp xanh
• Thủ tướng Lê Minh Hưng: Đưa ngọn lửa thi đua trở thành sức mạnh hành động để tăng trưởng bền vững 2 con số *

Giải bài toán “bền vững”

Thực tế cho thấy, đến nay, Dự án Sách và Hành động PVCFC là một trong những mô hình được Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau tài trợ kinh phí cho các hoạt động. Trong khi đó, tại các tỉnh, thành, đặc biệt ở khu vực miền Bắc, ban điều hành dự án chủ yếu phải làm việc trực tiếp với các trường từ khâu thành lập câu lạc bộ (CLB), hỗ trợ đến duy trì hoạt động, sự đồng hành của doanh nghiệp (DN) còn hạn chế.

BNA Vietnam vừa đón sinh nhật lần thứ 13. Với dự án xã hội, đó là hành trình không ngắn. Qua từng giai đoạn, những khó khăn cũng thay đổi theo sự vận hành của kinh tế, văn hoá và xã hội. Vì vậy, bài toán lớn nhất đặt ra trong những năm gần đây là tìm hướng đi đủ bền vững để dự án có thể tiếp tục phát triển mà không đánh mất giá trị cốt lõi.

Anh Nguyễn Văn An, Chủ tịch BNA Vietnam giai đoạn 2019-2024, cho rằng: Muốn có tính ổn định lâu dài, không thể duy trì dự án bằng một nhóm xã hội ban đầu. Mục tiêu phát triển trong tương lai không chỉ là nhiệt huyết của những thành viên, câu chuyện của dự án không chỉ dừng lại ở phát triển cộng đồng, xây dựng mô hình hay chuyển giao CLB, mà quan trọng hơn còn là kết hợp hoạt động cộng đồng cốt lõi với mô hình DN, tạo được nguồn thu để duy trì tổ chức.

Thành viên CLB Sách và Hành động Trường THPT Yên Lạc, tỉnh Phú Thọ phấn khởi với Chiến dịch Hạ Cháy. Ảnh: Dự án Sách và Hành động cung cấp.

Sau nhiều năm tìm kiếm và thử nghiệm các mô hình hoạt động phi lợi nhuận, ban điều hành đi đến quyết định thành lập DN tạo tác động xã hội, lấy các hoạt động xã hội làm cốt lõi. Ðây là hướng đi được kỳ vọng tạo nền tảng tài chính ổn định hơn, song cũng đặt ra không ít trăn trở.

Bởi nếu chuyển đổi nguồn lực từ hệ sinh thái Sách và Hành động sang mô hình kinh doanh có thu, không khéo dự án có thể trở thành DN thuần tuý, trong khi bản chất và giá trị ban đầu là vì cộng đồng. 

Hệ thống CLB của dự án trải rộng trên cả nước, đòi hỏi đội ngũ nhân sự toàn thời gian và bán thời gian có chuyên môn, đủ năng lực quản lý, đào tạo và đồng hành.

Với mạng lưới rộng, chỉ riêng việc các tư vấn viên từ Hà Nội di chuyển đến các tỉnh, thành để tư vấn, đào tạo, bồi dưỡng cũng phát sinh nhiều chi phí. Trong khi đó, lực lượng nòng cốt của dự án phần lớn là tình nguyện viên, học sinh, sinh viên đến từ các trường THPT, cao đẳng, đại học. Ngoài hoạt động CLB, các bạn còn phải dành thời gian cho học tập và công việc nên vòng đời nhân sự tương đối ngắn.

Làm thế nào để duy trì lực lượng tình nguyện viên có sự tiếp nối dài hơi, đủ ổn định để đồng hành cùng các CLB, vì thế, vẫn là bài toán cần lời giải căn cơ.

Giữ niềm tin, mở ðường mới

Có thể khẳng định: Văn hoá đọc đương đại không hề “đi xuống”. Ðiều này được thể hiện qua sự phát triển của ngành xuất bản, ngày càng nhiều nhà xuất bản, đầu sách được phát hành tại Việt Nam; cùng với đó là sự xuất hiện của nhiều tổ chức, cộng đồng xã hội hoạt động trong lĩnh vực sách và khuyến đọc.

“Học sinh không phải không quan tâm đến sách mà chỉ là chúng ta có tạo được môi trường, có đưa được những đầu sách phù hợp với các bạn hay không. Việc đọc sách bây giờ không chỉ giới hạn ở sách giấy. Các bạn tiếp cận tri thức thông qua chương trình học và rất nhiều nền tảng số”, chị Nguyễn Thu Hằng, Chủ tịch BNA Vietnam giai đoạn 2024-2025, chia sẻ.

Theo chị Hằng, trong quá trình triển khai dự án về các trường THPT, khi làm việc trực tiếp với ban giám hiệu nhà trường, có thể nhận thấy các thầy cô rất quan tâm tạo không gian, môi trường cho học sinh được đọc sách nhiều hơn. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại đang có sự phát triển thói quen đọc rất đáng mừng.

Từ niềm tin đó, BNA Vietnam đang tập trung giải quyết những khó khăn nội tại, đồng thời, nghiên cứu, thử nghiệm một số mô hình chuyển đổi nhằm ổn định tài chính nhưng vẫn giữ được giá trị cốt lõi.

Hướng đến tính bền vững nhưng phải có sự tham gia của các bên: Sự chỉ đạo của Sở Giáo dục và Ðào tạo, đồng hành của DN, chung tay hợp tác của các trường và CLB Sách và Hành động sẽ là đơn vị chuyên môn để triển khai các hoạt động.

Cùng với đó, chuyển đổi số đang mở ra không gian mới cho hành trình khuyến đọc.

Hoạt động "Thắp đèn ngắm trăng" mùa 1 hết sức ấm áp do CLB Sách và Hành động Trường THPT Chuyên Phan Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau tổ chức. Ảnh: PVCFC Cà Mau cung cấp.

Nếu trước đây hoạt động của các CLB Sách và Hành động chủ yếu diễn ra trực tiếp thì sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đang làm thay đổi cách người trẻ tiếp cận tri thức, tổ chức hoạt động và kết nối cộng đồng. Ðiều này đòi hỏi những “sứ giả” của BNA Vietnam phải chủ động thích ứng, khai thác hiệu quả các nền tảng số, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý, điều phối và hỗ trợ vận hành CLB.

Không phải để công nghệ thay thế việc đọc mà để công nghệ trở thành công cụ giúp việc đọc đến gần hơn với người trẻ.

Thời gian tới, BNA Vietnam tiếp tục mở rộng, chuyển giao mô hình CLB Sách và Hành động tại Việt Nam, từng bước nâng tầm và hướng tới quốc tế hoá mô hình trong tương lai.

Anh Nguyễn Văn An đầy tâm huyết: “Chúng tôi ít sử dụng cụm từ “văn hoá đọc” chung chung, mà cố gắng làm sao để nhiều người khi nhắc đến cụm từ này sẽ hiểu đó là gì? Là đọc nhiều sách, đọc sách có chọn lọc hay đọc như thế nào... “Sách và Hành động” với quan điểm rõ ràng là làm sao lan toả tinh thần để người chưa đọc bắt đầu đọc sách, đọc ít tiến tới đọc nhiều. Muốn phát triển văn hoá đọc phải tập trung vào chủ thể là con người”.

Tiến sĩ Lê Hoàng Dự, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Ðào tạo tỉnh Cà Mau, cho biết: Dự án “Sách và Hành động” đã tạo chuyển biến tích cực, đáp ứng nhu cầu học tập, tìm hiểu kiến thức xã hội của học sinh, đồng thời góp phần phát triển kỹ năng qua các hoạt động giao lưu, trải nghiệm. Sau 2 năm triển khai Ðề án “Phát triển văn hoá đọc cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Cà Mau”, phong trào đọc sách ngày càng lan toả, từng bước hình thành thói quen và niềm say mê đọc sách trong học sinh. Thời gian tới, Sở GD&ÐT tỉnh Cà Mau và Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau sẽ tiếp tục phối hợp duy trì, nâng cao hiệu quả chương trình, đồng thời mở rộng phạm vi triển khai, đưa văn hoá đọc đến gần hơn với học sinh và cộng đồng.

Ngày mới lại về. Gió mùa sang mang theo khát khao lan toả văn hoá đọc đến những chân trời mới. Hành trình ấy có lẽ sẽ không bao giờ khép lại!.

Minh Hoàng Phúc