Nét đẹp tục cúng cuối năm của cộng đồng người Hoa Cà Mau

Trong kho tàng văn hoá tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa tại Cà Mau, cúng cuối năm là một mỹ tục mang ý nghĩa sâu sắc, được gìn giữ và thực hành qua nhiều thế hệ. Không chỉ phản ánh đời sống tâm linh phong phú, tục lệ này còn thể hiện đậm nét văn hoá tri ân, tinh thần cố kết cộng đồng và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Hoa trên vùng đất phương Nam.

• Lễ hội người Hoa - cầu nối văn hoá, điểm nhấn du lịch Cà Mau
• Đánh thức tiềm năng du lịch từ bánh dân gian người Hoa
• Tục thờ Môn thần của người Hoa

Tục cúng cuối năm, dân gian thường gọi là lễ tạ thần, được tổ chức vào tháng Chạp hằng năm. Theo tiếng Triều Châu, nghi lễ này được gọi là “táp sè xìn in”, mang ý nghĩa “đáp tạ thần ân” sau một năm được các vị thần che chở, độ trì cho mưa thuận gió hoà, gia đạo bình an, việc làm ăn buôn bán thuận lợi.

 Tổ chức nhạc lễ cung chúc chư thần trong dịp lễ cúng cuối năm ở Phước Đức Cổ Miếu, phường Bạc Liêu. Ảnh: GIA LỘC

Lễ tạ thần - điểm tựa tinh thần trong đời sống cộng đồng

Trong hành trình khẩn hoang lập nghiệp nơi vùng đất phương Nam đầy thử thách, cộng đồng người Hoa từng phải đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt, rừng thiêng nước độc và nhiều hiểm nguy khó lường. Chính trong bối cảnh đó, niềm tin vào các vị thần linh đã trở thành chỗ dựa tinh thần quan trọng, giúp con người vững tin hơn vào cuộc sống, hướng đến những điều tốt đẹp.

Xuất phát từ ý nghĩa ấy, tục cúng cuối năm của người Hoa thường được tổ chức khá trang trọng, không chỉ ở các chùa, miếu mà còn phổ biến trong mỗi gia đình. So với nhiều lễ cúng khác, lễ tạ thần cuối năm có quy mô lớn, lễ vật phong phú, thậm chí có nơi dâng cúng cả heo quay nguyên con để bày tỏ lòng thành kính, biết ơn các vị thần đã phù hộ suốt một năm qua.

 Hát cúng cuối năm ở miếu Tam Sơn Quốc Vương, phường Vĩnh Trạch. Ảnh: GIA LỘC

Đối với người Hoa, lễ cúng cuối năm không đơn thuần là một nghi thức tín ngưỡng, mà còn là dịp tổng kết lại một năm lao động, làm ăn; là thời điểm mỗi người nhìn lại những điều đã qua, gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, phát đạt.

Từ nghi lễ tín ngưỡng đến không gian gắn kết cộng đồng

Điểm đặc biệt của tục cúng cuối năm chính là tinh thần cộng đồng được thể hiện rất rõ nét. Các lễ cúng thường được tổ chức theo từng khu vực dân cư, gắn với chùa, miếu hoặc xóm, phố nơi cộng đồng người Hoa sinh sống. Mỗi người, mỗi nhà đều có trách nhiệm chung tay đóng góp, người có tiền góp tiền, người không có điều kiện thì góp công, góp sức.

Trước khi diễn ra lễ tạ thần, Ban trị sự các chùa, miếu sẽ tổ chức vận động quyên góp trong nhân dân. Mọi khoản đóng góp đều được công khai, sử dụng cho việc chuẩn bị lễ vật. Những vật phẩm không thể thiếu trong lễ cúng gồm heo quay, heo trắng, trái cây, bánh tổ, bánh bò, bánh củ cải cùng nhiều món ăn truyền thống do chính người dân mang đến.

Cúng cuối năm ở một gia đình người Hoa phường Bạc Liêu. Ảnh: GIA LỘC

Sau phần nghi lễ trang nghiêm, không khí lễ cúng trở nên ấm áp, gần gũi khi mọi người cùng nhau tham gia chế biến món ăn, chia sẻ lộc thần. Người biết nấu món nào ngon thì đảm nhận món đó, người thì làm bánh, người thì xào mì, nấu lẩu… Tất cả cùng quây quần, trò chuyện, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn sau một năm lao động vất vả, tạo nên một không gian văn hoá cộng đồng đậm đà bản sắc.

Chính từ những sinh hoạt mang tính cộng đồng ấy, tục cúng cuối năm của người Hoa đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một nghi lễ tín ngưỡng đơn thuần, trở thành giá trị giáo dục truyền thống đầy ý nghĩa. Qua đó, thế hệ trẻ được nhắc nhở phải biết sống có trách nhiệm, trân trọng giá trị cội nguồn và tiếp tục gìn giữ, phát huy văn hoá tri ân - một nét đẹp truyền thống trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Hoa Cà Mau hôm nay và mai sau.

Lâm Kiết Tường