Truyền hình
LTS: Từ xa xưa, ở vùng đất Tam Giang, Ðất Mới, Năm Căn, Ngọc Hiển, dưới tán rừng đước xanh ngút ngàn, tôm sú đã gắn bó với đời sống biết bao thế hệ người dân. Ngoài biển khơi, tôm sú mẹ sinh sản, tôm sú con theo con nước lớn ròng, len qua cửa sông, tìm vào những vuông tôm giữa rừng ngập mặn.
Từ món quà của biển cả, người dân vùng đất địa đầu cực Nam đã hình thành cách nuôi tôm thuận theo tự nhiên, dựa vào con nước, con giống trời cho và kinh nghiệm được bồi đắp qua bao mùa vụ. Ðó không chỉ là câu chuyện mưu sinh mà còn là ký ức của một thời, là "cội nguồn" của nghề tôm Cà Mau. Từ nền tảng ấy, vùng tôm rừng sinh thái đang mở ra bước phát triển mới, với dấu ấn “kỷ lục” dẫn đầu cả nước về diện tích nuôi đạt chứng nhận quốc tế, tạo cơ hội đưa thương hiệu tôm sú Cà Mau vươn ra thị trường thế giới.
- Hướng đến mô hình tôm - rừng thân thiện với môi trường
- Đồng hành cùng nông dân phát triển mô hình tôm - rừng
Bài 1: Giá trị trong vuông tôm
Từ những vuông tôm dựa vào nguồn giống tự nhiên, kinh nghiệm truyền đời đến mô hình nuôi có sự hỗ trợ của khoa học - kỹ thuật, nghề nuôi tôm dưới tán rừng ngập mặn ở Cà Mau trải qua nhiều đổi thay. Nhưng có một điều vẫn còn nguyên giá trị: muốn làm ăn lâu dài thì phải biết quý nguồn nước, giữ rừng và hiểu thổ nhưỡng mình đang sống.
Ký ức mùa tôm dưới tán rừng đước
Với những người từng trải qua thời kỳ nuôi tôm dựa nhiều vào nguồn lợi tự nhiên, ký ức về nghề không chỉ nằm ở sản lượng hay giá bán mà còn ở cách làm gắn với đất đai, con nước.
Câu chuyện nuôi tôm dưới tán rừng của gia đình ông Nguyễn Văn Dư (ấp Xẻo Sao, xã Ðất Mới) là lát cắt của thời kỳ ấy. Năm 1994, ông Dư về đây khẩn hoang, lập nghiệp, hồi kỹ thuật sản xuất tôm giống nhân tạo chưa phổ biến, tôm nuôi phụ thuộc nhiều vào lợi thế tự nhiên. Bởi vậy, "làm nghề nuôi tôm ngày trước vừa cần sự cần cù, vừa cần kinh nghiệm và khả năng thích nghi với những đổi thay của thời tiết. Thời ấy, mỗi con nước xổ vuông, tôi lận túi vài chỉ vàng làm của là chuyện thường", ông Dư nhớ lại.
Ông Quách Văn Ngải đặt chân về Ấp Mũi (xã Ðất Mũi) từ năm 1992. Ông kể: “Hồi trước, bà con mình sống dựa vào con nước là chính. Mỗi tháng có 2 con nước xổ vuông bắt tôm: giữa tháng và cuối tháng/đầu tháng sau (tính theo âm lịch), mỗi con nước kéo dài 3-5 ngày. Những con nước nhiều tôm, cả nhà cùng ra làm, người mở cống, đổ đục, người thu tôm. Xổ vuông riết rồi thành cái nếp làm ăn của bà con xứ này”.
Về xã Tam Giang, đến nhà chị Võ Thị Diệu (ấp Bến Dựa) vào con nước Rằm tháng 9, là thời điểm bà con thu hoạch tôm. Chị Diệu phấn khởi: "Năm này làm vuông trúng, bà con phấn khởi lắm. Riêng con nước này, với 6 ha đất sản xuất, nhà tôi thu được gần 10 triệu đồng từ tiền tôm, cua; cộng từ đầu năm đến nay được hơn 90 triệu đồng".
Chị Võ Thị Diệu (trái) phấn khởi khi nghề nuôi tôm dưới tán rừng ngập mặn giúp kinh tế gia đình chị ổn định.
Theo chị Diệu, nghề nuôi tôm rừng sinh thái này từ đời ông bà, cha mẹ truyền lại, đến đời chị vẫn một lòng bám giữ. Nhờ nghề này mà gia đình chị vượt qua nghèo khó, nuôi dạy các con ăn học đàng hoàng. Ðáng quý hơn, đây không chỉ là nghề mưu sinh đơn thuần mà còn là nét văn hoá lao động đặc trưng của người dân vùng sông nước Cà Mau.
Chuyện của những tỷ phú tôm rừng
Từ những kinh nghiệm cha ông truyền lại, nghề nuôi tôm dưới tán rừng ngập mặn ở Cà Mau đang từng bước chuyển mình theo hướng hiện đại. Ông Lê Văn Mạnh (ấp Trường Ðức, xã Ðất Mới) được bà con đặt biệt danh “tỷ phú tôm rừng”, nổi tiếng với cách làm: lấy hệ sinh thái rừng làm nền tảng, kết hợp khoa học - công nghệ để nâng cao hiệu quả sản xuất và giữ nghề bền lâu.
“Nuôi tôm rừng thì phải biết thuận theo tự nhiên, đừng làm trái với con nước, tán rừng. Có thêm khoa học - công nghệ hỗ trợ, con tôm khoẻ mạnh, rừng luôn xanh, bà con mình mới sống khoẻ với nghề lâu dài”, ông Mạnh bộc bạch.
Dẫn chúng tôi ra phía sau nhà, chỉ tay về vuông tôm rừng, ông Mạnh khoe: "Ðêm qua, dù cuối con nước mà vẫn thu hoạch trên 20 kg tôm sú, cộng với cua cũng được ngót nghét 10 triệu đồng".
Hiện ông Mạnh đang áp dụng mô hình nuôi tôm 3 giai đoạn, bón thêm men vi sinh gây tảo nhằm tạo thêm nguồn thức ăn cho tôm và thả giống nối đuôi, kết hợp nuôi cua, sò huyết. Nhờ vậy, vuông tôm của ông Mạnh lúc nào cũng có tôm lớn và nhiều loài thuỷ sản khác, mang lại nguồn thu nhập đều đặn.
Tỷ phú tôm rừng Lê Văn Mạnh
Từ 10 ha tôm rừng lập nghiệp ban đầu năm 1989, đến nay, diện tích sản xuất của gia đình ông Mạnh phát triển lên hơn 15 ha. Thu nhập ổn định từ 90-100 triệu đồng/tháng, tính từ đầu năm đến nay, tổng thu nhập đạt gần 1 tỷ đồng. Ðặc biệt, trong tổng nguồn thu ấy, có sự đóng góp lớn từ việc xây kênh bán hàng, quảng bá hình ảnh tôm, cua và các đặc sản Cà Mau trên mạng xã hội. Qua đó, ông kết nối bán đặc sản quê hương trên toàn quốc, giúp nâng cao giá trị sản phẩm thay vì bán tại nhà cho thương lái với giá thấp hơn.
Không chỉ đổi mới cách nuôi tôm và mở rộng kênh bán hàng trực tuyến như ông Mạnh, nhiều nông dân Cà Mau còn linh hoạt kết hợp nuôi tôm rừng với làm du lịch sinh thái để tối ưu hoá nguồn lợi từ rừng. Ông Quách Văn Ngải (ở Ấp Mũi, xã Ðất Mũi) là một trong những người sớm nhận ra tiềm năng du lịch từ rừng ngập mặn, bãi bồi và mô hình nuôi tôm sinh thái nên đã vận động bà con trong ấp cùng làm du lịch, mở hướng sinh kế mới trên quê hương ngay khi về đây lập nghiệp năm 1992. Từ bước đi tiên phong ấy, Ấp Mũi giờ đây đã hình thành làng văn hoá du lịch với 8 hộ trực tiếp tham gia, hằng năm đón khoảng 5-6 ngàn lượt khách. Mỗi hộ thu từ 200-300 triệu đồng/năm từ du lịch, bên cạnh nguồn thu nhờ nuôi tôm, cua sinh thái.
Câu chuyện tôm - rừng ở Cà Mau không chỉ là phát triển kinh tế, mà còn là cách sống hài hoà với thiên nhiên. Chúng ta cần xây dựng câu chuyện, thương hiệu tôm rừng gắn với du lịch sinh thái, để người dân không chỉ có thu nhập từ con tôm mà còn có thêm nguồn thu từ du lịch. Khi người dân sống được nhờ rừng, họ sẽ có thêm động lực bảo vệ rừng và phát triển sinh kế bền vững.
Mô hình tôm - rừng ở xã Tam Giang.
Những câu chuyện thực tế sinh động của ông Dư, ông Mạnh và hướng phát triển du lịch cộng đồng của bà con Ấp Mũi là minh chứng rõ nét cho hướng phát triển bền vững mô hình tôm - rừng mà Cà Mau đang tập trung thực hiện. Như định hướng của đồng chí Lê Minh Hoan, nguyên Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Ðảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội: “Con tôm sú Cà Mau nói riêng, mô hình tôm - rừng Cà Mau nói chung muốn đi xa thì trước hết phải đứng vững trên chính quê hương mình. Người nuôi có thu nhập, rừng được giữ gìn, nguồn nước được bảo vệ, sản phẩm có chất lượng và thị trường tin tưởng - những điều đó phải đi cùng nhau. Giữ rừng là giữ cái gốc của nghề. Giữ chất lượng là giữ uy tín của con tôm. Còn biết kết hợp kinh nghiệm của cha ông với cái hay của khoa học hôm nay chính là cách để người dân Cà Mau tiếp tục sống khoẻ với nghề, để con tôm sú Cà Mau có cơ hội vươn xa mà những giá trị của đất rừng Ðất Mũi vẫn còn được gìn giữ cho thế hệ mai sau”.
Trần Loan Phương
Bài 2: TỰ HÀO VÙNG TÔM - RỪNG ĐẠT CHỨNG NHẬN QUỐC TẾ LỚN NHẤT VIỆT NAM
Xem thêm bình luận