Nâng cao hiệu quả hoạt động HĐND cấp xã

Từ đầu nhiệm kỳ (2016 - 2021) đến nay, hoạt động HĐND cấp huyện, cấp xã đã có nhiều chuyển biến tích cực, phối hợp tốt với chính quyền địa phương, MTTQ. Tuy nhiên, từ đợt giám sát mới đây của HĐND tỉnh cho thấy hoạt động HĐND cấp huyện, cấp xã vẫn còn tồn tại những hạn chế, khó khăn cần sớm được tháo gỡ, nhất là HĐND cấp xã cần có sự nâng chất toàn diện, khẳng định vai trò của cơ quan dân cử.

HĐND tỉnh giám sát hoạt động HĐND các xã, thị trấn và HĐND huyện Đông Hải. Ảnh: T.T

Bất cập từ cơ cấu kiêm nhiệm

Mặc dù trong nhiệm kỳ này với những luật định mới (thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương), thuận lợi hơn rất nhiều do hệ thống pháp luật ngày càng được hoàn chỉnh, quyền hạn của HĐND cấp xã được tăng hơn, nhưng thực tế cho thấy hoạt động HĐND cấp xã, phường, thị trấn vẫn còn rất nhiều khó khăn, bất cập. Thời gian đầu nhiệm kỳ, hầu hết các xã, phường, thị trấn vô cùng lúng túng, chưa hình dung được công việc mình làm, chưa nắm rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cách thức hoạt động, chưa xây dựng và ban hành được chương trình, kế hoạch công tác... Bên cạnh đó, cán bộ, đại biểu cũng không qua đào tạo bồi dưỡng trước khi được bầu làm đại biểu HĐND, do vậy phải vừa học, vừa làm, từng bước học hỏi, nhất là việc thẩm tra các văn bản quy phạm pháp luật lại rất khó khăn vì các thành viên vừa thiếu chuyên môn, vừa không có kinh nghiệm. Việc xây dựng quy chế hoạt động, xây dựng kế hoạch, đề cương giám sát hàng năm còn nhiều hạn chế nên các Ban HĐND xã rất khó khăn trong quá trình thực hiện.

Điều đáng quan tâm là mặc dù cơ cấu bộ máy đã được tăng lên về số lượng, thành lập thêm các Ban HĐND nhưng thực tế thì hầu hết thường trực HĐND cấp xã đều hoạt động kiêm nhiệm, như Chủ tịch HĐND các xã, phường, thị trấn thì đều kiêm nhiệm là Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, hoặc Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch HĐND kiêm thường trực Đảng; hay Trưởng Ban kinh tế - xã hội kiêm nhiệm Chủ tịch Ủy ban MTTQ hoặc Chủ tịch Hội Nông dân... Đa số cán bộ cấp xã đã thừa nhận rằng, họ phải đảm đương quá nhiều công việc của Đảng ủy, chính quyền nên cũng khó có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ người đại biểu nhân dân. Chính vì vậy đã dẫn đến sự phân vân hiện nay của HĐND tỉnh là, việc thành lập Ban hay không cũng không quan trọng, nếu có hoạt động giám sát thì cứ tổ chức thành viên, tập hợp lực lượng.

…Đến lúng túng trong các hoạt động

Thực tế qua đợt giám sát của HĐND tỉnh mới đây cho thấy, trong khi hoạt động HĐND cấp huyện, đặc biệt là cấp tỉnh đã có những chuyển biến vô cùng lớn, khẳng định vai trò cơ quan dân cử, tạo niềm tin rất lớn đối với cử tri thì HĐND cấp xã gần như chưa thể hiện được hết chức năng, nhiệm vụ của mình.

Đơn cử như công tác tham gia xây dựng và tuyên truyền, phổ biến pháp luật, chủ trương của Đảng, Nhà nước, nghị quyết của HĐND còn thiếu chủ động; việc xem xét, quyết định những vấn đề quan trọng, nhất là về kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, xây dựng cơ bản có lúc còn mang tính hình thức; hoạt động giám sát hiệu quả chưa cao, nhiều kiến nghị thông qua hoạt động giám sát chưa được các cơ quan có trách nhiệm giải quyết kịp thời; việc giám sát giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, công tác hòa giải ở cơ sở còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; một số đại biểu HĐND chưa làm tròn trách nhiệm của người đại biểu dân cử, chưa dành thời gian cần thiết cho hoạt động của HĐND. Còn khi tiếp xúc, cử tri chất vấn thì đại biểu không biết trả lời hoặc chỉ để cho một đại biểu đại diện trả lời tất cả các lĩnh vực mà cử tri quan tâm. Tình trạng này đã dẫn đến việc cử tri thất vọng, mất niềm tin vào người đại biểu mình đã gửi gắm niềm tin.

Bên cạnh đó, trong quá trình hoạt động HĐND cấp xã, phường, các đại biểu không biết phải giám sát thế nào và giám sát những vấn đề gì. Nhiều khi phải xin ý kiến Đảng ủy, chính quyền rồi mới giám sát thì thật sự không thể có hiệu quả.

Ông Phạm Văn Thiều - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh yêu cầu: “HĐND các xã, phường, thị trấn cần phải có kế hoạch để nâng cao chất lượng toàn diện, đảm bảo thực hiện tốt 3 chức năng của HĐND: quyết định, giám sát và đại diện. Trong đó, cần chú trọng tổ chức các kỳ họp chất lượng thông qua việc thảo luận và chất vấn thẳng thắn của các đại biểu; tăng cường hoạt động giám sát trên các lĩnh vực tại địa phương; đặc biệt quan tâm hàng đầu là các hoạt động tiếp xúc cử tri, nhất là ở cấp phường, xã thì có thể tổ chức tiếp xúc theo nhóm, thậm chí tiếp xúc trực tiếp tận hộ cử tri nhằm tiếp cận những vấn đề bà con quan tâm, bức xúc một cách thấu đáo…”.

Hoàng Uyên